Нетаняҳуга «яшил чироқ», чўктирилган Россия кемаси ва Трампнинг мигрантлар учун таҳдидли ваъдалари — кун дайжести
|01:45 / 15.02.202413 7749 мин
Дунёда содир бўлаётган аҳамиятли воқеа-ҳодисалар, янгиликлар ва баёнотларнинг мухтасар шарҳи билан одатдагидек кундалигимизда таништиришда давом этамиз.
Ғазодаги вазият
Ғазо секторининг Миср билан чегарадош жанубий қисмидаги Рафаҳ шаҳрига Исроилнинг бостириб киришига Байден администрацияси афтидан «яшил чироқ» ёққанга ўхшайди. Politico нашрининг хабарига кўра, АҚШ президенти Жо Байден администрациясининг Рафаҳга кутилаётган ҳужум натижасида тинч аҳоли ўртасида қурбонларнинг олдини олиш талабига Исроил риоя этмаган тақдирда ҳам Бинямин Нетаняҳу таъқиб қилинмайди.
Нашр Оқ уйдаги учта мустақил манбадан маълумот келтирган, унга кўра, ҳеч қандай танбеҳ бериш режаси ишлаб чиқилмаяпти, бу эса Исроил кучлари шаҳарга кириб, оқибатлардан қўрқмасдан тинч аҳолига бемалол зарар етказиши мумкинлигини англатади.
Америкалик демократ сенатор Крис Ван Ҳоллен Сенат йиғилишида Исроилни Ғазо секторида содир этилган ҳарбий жиноятларда айблади.
«Ғазодаги болалар ўлмоқда. Бу — ҳарбий жиноят. Бу эса уни ташкиллаштираётганларни ҳарбий жиноятчиларга айлантиради. АҚШ бу ҳолда нима қилиши керак? Биз нима қилишимиз керак? Президент Байден нима қилиши керак? Президент содир бўлаётган воқеаларга қарши чоралар кўриши керак?» — деган сиёсатчи.
Нидерландия суди Исроилнинг F-35 ҳарбий самолётларига эҳтиёт қисмлар етказишни тўхтатиш ҳақида қарор чиқарди.
«F-35 учун экспорт қилинаётган бутловчи қисмдан халқаро ҳуманитар ҳуқуқнинг жиддий бузилиши учун ишлатиши таҳдиди борлигини рад этиб бўлмайди», — дейилган суд қарорида.
Қизил денгиздаги вазият
Қизил денгиздаги кризис юк ташувчи кемаларни суғурталаш нархининг кескин ошишига олиб келган.
Ҳусийчиларнинг мунтазам ҳужумлари натижасида Қизил денгизда вазият таранглашгач, Сувайш канали орқали кемаларнинг транзитига зарар етган ва бу глобал инқирозни келтириб чиқарган. Бу йўналиш денгиз ташувларининг бош артерияси ҳисобланади ва дунёдаги савдонинг 12 фоизи шу ерга тўғри келади.
Сўнгги икки ой ичида Сувайш канали орқали жаҳон савдо ҳажмлари 42 фоизга тушиб кетган, кемаларни суғурталаш нархи эса 10 баробарга ошган, бу эса инқирозни янада қизитган.
Бу вазият Исроилда ҳам жиддий ташвиш келтириб чиқармоқда, чунки уларнинг савдо-сотиғи Сувайш канали билан боғлиқ.
Бундан ташқари Қоҳиранинг Сувайш канали орқали кемалар транзитидан оладиган тушуми ҳам январ ойида икки баробарга қисқариб, 428 млн долларгача тушиб кетган.
Мавзуга оид
Украинадаги уруш
Украинадаги урушни музлатиш масаласини Россия президенти Владимир воситачилар орқали АҚШга таклиф этган, бироқ музокаралар барбод бўлган, деб хабар беради Reuters агентлиги.
Агентлик манбаларига кўра, 2023 йилда Путин Яқин Шарқдаги араб ҳамкорлари орқали ҳозирги чегараларда можарони музлатишни таклиф қилган, бироқ оккупация қилинган Украина ҳудудларидан воз кечишни истамаган. Америкаликлар ўт очишни тўхтатишни Украинасиз муҳокама қилмасликларини, Украинага босим ўтказмасликларини билдиришган.
Яъни Америка Путиннинг шартларига кўнмасдан, Украинани ҳарбий жиҳатдан қўллаб-қувватлашда давом этади.
Россия Қора денгиздаги яна бир ҳарбий кемасидан айрилгани хабар қилинди. «Цезар Куников» катта десант кемаси 14 феврал тонгида Украина бош разведка бошқармасининг денгиз дронлари ҳужумига дучор бўлиб чўктирилган. Кема экипажи омон қолгани айтилмоқда.
«Украина қарши ҳужумга ўтишни йиғиштириб, мудофаа операцияларини ўтказишга ўтган», деган Украина қуролли кучларининг янги бош қўмондони Сирский.
«Аскарнинг жони — бош қадриятимиз. Бутун шахсий таркибни қурбон қилиб юбориш ўрнига қандайдир позициядан чекинишга доим тайёр бўлганман», — деган Сирский.
Сирский 2014 йилдаёқ Украина ва Россия ўртасидаги уруш узоққа чўзилишини билган.
Унинг айтишича, Россия 3 октябрдан буён ҳужумга ўтган. Россиянинг урушдаги йўқотишлари украинларникидан 7-8 баробар кўпроқ, чунки россиялик командирлар «замбарак еми штурмлари» тактикасидан кўпроқ фойдаланишади.
«Биз урушни ўз чегараларимизга чиқиш билан тугатишимиз керак. Бошқа вариантлар кўриб чиқилмаяпти, чунки бошқа вариантнинг ўзи йўқ», — деган Сирский.
Экспертлар Россия омборлардан эски танкларни чиқариб, бемалол яна уч йил урушга туриб бера олиши мумкинлигини айтишмоқда, деб ёзади Reuters.
2022 йилнинг февралидан буён Россия Украинада 3 мингдан ортиқ танкларидан айрилган. Бу урушгача бўлган арсеналга тенг. Бироқ улар сифатни сон билан алмаштиришга муваффақ бўлишган. Military Balance нашри маълумотига кўра, ҳозир Россиянинг 1750 та асосий жанговар танклари бор. Яна 4 мингдан ортиқ танклар омборларда сақланмоқда.
Европа Иттифоқи дипломатияси раҳбари Жозеп Боррел сайловдан кейин Путин Украинага янги ҳужум бошлашини таъкидлаб ўтди.
«Россиядаги сайловлар ўтиб олгач, Украинага яна бир йирик ҳужум уюштириши мумкин», — деган Боррел Киевга ташрифлари якунларига кўра.
Шу сабаб Боррел қўҳна қитъа давлатларини Украинани қўллаб-қувватлашни кучайтиришга чақирган.
«Европа Иттифоқи ва унга аъзо давлатлар яқин ойлар ичида Украинага Россия босқинига қарши туриш учун қанчалик воситалар тақдим этиши Украина учун ҳам, Европа Иттифоқи хавфсизлиги учун ҳам муҳим аҳамиятга эга бўлади», — деган Боррел.
Украинага ёрдам
АҚШ сенати Украинага ҳарбий ёрдам лойиҳасини қабул қилди. Бироқ ҳали қонун лойиҳаси Вакиллар палатаси тасдиғидан ҳам ўтиши керак.
13 феврал куни АҚШ сенати Украина, Исроил ва Тайванни қўллаб-қувватлаш учун 95 млрд доллар ажратиш тўғрисидаги қонун лойиҳасини маъқуллади. Бу ёрдамнинг катта қисми — 61 млрд доллари Украина учун мўлжалланган.
Энди лойиҳа Вакиллар палатасига конгрессменлар кўриб чиқиши учун жўнатилади. Демократлар сони кўпчилик бўлган Сенатдан осонгина ўтган лойиҳа трампчи-республикачилар сони кўп бўлган Вакиллар палатасидан ўтиши қийин бўлади. Палата спикери, республикачи Майк Жонсон лойиҳа овозга қўйиш учун олиб чиқилмаслиги ҳақида «аниқ сигналлар жўнатмоқда», деб ёзади The Hill нашри.
Эслатиб ўтамиз, республикачилар ёрдам пакетида АҚШнинг Мексика билан чегарасини мустаҳкамлаш учун ажратилган маблағ ҳам бўлишини исташмоқда.
Украинага ҳарбий ёрдам беришга ошиқаётган АҚШ Киев 2024 йилда НАТОга таклиф этилмаслигини таъкидлади.
Украина жорий йилда НАТОга таклифни кутмаслиги керак, деган АҚШнинг шимолий алянсдаги элчиси Жулианна Смит. «Мен бу босқичда алянс таклифнома юборишини кутмаяпман», — деган Смит НАТОнинг июл ойида Вашингтонда ўтадиган саммитига ишора қилиб.
Ўтган йили Литвада бўлиб ўтган саммитда НАТО етакчилари Украинанинг келажаги шимолий алянсда эканини қайд этган, бироқ таклифнома жўнатиш ёки аъзолик муддатини белгилаш билан машғул бўлишмаган.
Rheinmetall директори Армин Паппергер Украинага Германияда ишлаб чиқарилаётганидан уч баробар кўпроқ снарядлар кераклигини таъкидлаб ўтган.
Германиядаги энг йирик мудофаа концерни Украина қуролли кучларининг эҳтиёжларини қоплай олмайди. Чунки Украинага йилига 2 млн снаряд керак, Rheinmetall эса ҳали келгуси йилга бориб йиллик ишлаб чиқариш ҳажмини 700 мингга чиқара олади, деб ёзади Bild.
Дарвоқе, Россия нефтига жорий этилган нарх чекловига риоя этмасдан, унинг нефтини ташиётган флотига АҚШ томонидан қўлланилган санкциялар иш бера бошлаган: танкерларнинг тенг ярми нефт ташишни бас қилган.
Bloomberg нашрининг қайд этишича, ҳали тўлиқ манзара аниқ эмс. АҚШ молия вазирлиги танкерларга санкцияларни пакетларга бўлиб жорий қилмоқда. 18 октябрдан буён санкцияга учраган 50 танкердан 18 таси юк ташишда давом этмоқда.
Трампнинг ваъдалари
Яна АҚШ президенти этиб сайланиш учун курашаётган Доналд Трамп агар шу йилнинг ноябр ойида ўтадиган сайловларда ғолиб чиқса АҚШдан миллионлаб нолегал мигрантларни депортация қилишни режалаштирмоқда, деб ёзади Axios нашри.
Трамп бу режасини амалга ошириш учун барча идораларни ишга солмоқчи ва чегараларда депортацияни кутаётганлар учун объектлар қурмоқчи.
Шунингдек, Трамп агар президент бўлиб қолса НАТО бюджетига етарли маблағ ўтказмаётган алянс аъзоларини Россия агрессиясидан ҳимоя қилмаслигини ҳам таъкидлаб ўтган.
АҚШнинг амалдаги президенти Жо Байден бу гаплари учун Трампни Путин олдида қуллуқ қилаётганликда айблади.
«АҚШнинг собиқ президенти шу гапларни айтаётганини тасаввур қила оласизми? Бутун дунё буни эшитди. Энг даҳшатлиси шундаки — у бу гапларни жиддий оҳангда айтмоқда. Тарихимизда бирорта президент Россия диктатори олдида қуллуқ қилмаган», — деган Жо Байден.
