— 60-маротаба ўтказилган Мюнхен конференцияси бугунги глобал тартибсизлик фонида қанчалик ўз аҳамиятини сақлаб қолган?
— Мюнхен конференцияси бошланганда совет иттифоқи бор эди ва совуқ уруш бўлаётган эди. Мюнхен хавфсизлик конференцияси 1962 йили ГФРнинг Мюнхен шаҳрида таъсис этилган, бошида ҳарбий конференция деб номланган. Бу йилги саммитда 40 дан ортиқ давлат раҳбарлари иштирок этди, жами 150 та давлатдан делегатлар қатнашди. Бу конференцияни ҳарбий соҳадаги энг катта форум дейиш мумкин. У ерда имкон қадар эркин фикр алмашинуви бўлади.
Бу йилги конференцияда 4 та асосий катта мавзу кўтарилди: Украина уруши, Яқин Шарқдаги можаро, Европа хавфсизлиги ва НАТО тақдири. Мана шу тўртта масала бўйича анча жиддий фикрлар ўртага чиқди, томонларнинг қарашлари ҳар хил. Учинчи йилдирки бу конференцияга Россия таклиф қилинмади. Ташкилотчиларнинг Россияга нисбатан муносабати салбийлашиб бўлган.
— Россиялик мухолифатчи Навалнийнинг Мюнхен конференцияси арафасидаги вафоти тасодифми?
— Тасодиф эмас. Навалний 3 йил Россия қамоғида эди ва у сиёсий мотивлар билан қамалган эди. Кремл унинг ҳар кунлик ҳолатини кузатиб борган, у геосиёсий майдонда ҳам муҳим шахслардан эди. Кремл учун Навалний тасодиф эмас. Дунё ҳамжамияти учун бу тасодиф бўлиши мумкин, чунки унинг ҳолати ҳақидаги маълумотлар кам эди. Лекин Навалний ўлимидан 3 кун олдин адвокати билан кўришган, унинг айтишича, Навалнийнинг ҳолати яхши бўлган. Унинг жасади ҳалигача яқинларига берилмаган. Бу дегани Навалний жасадида қийноқ ёки заҳарланиш ҳақида маълумотлар бўлса керак.
Россия ва Ғарб ўртасидаги тўқнашув стратегик зич ҳолатга келди. Кремл учун дунё ҳамжамиятининг, Ғарб жамиятининг фикри муҳим эмас. Навалний ўлими Россия пропагандасига таъсир қилмайди. Навалнийнинг хотини айтишича, у ўта оғир шароитда сақланган ва мураккаб қийноқларга солинган. Уни мақсадли равишда шундай ҳолатга олиб келишгани эҳтимоли юқори.
Муносабат билдираётган сиёсатчилар Кремл ҳам биздек рационал фикрлайди, деб ўйлаши табиий. Лекин жамоатчилик фикри хавф сифатида кўрилиши эҳтимоли катта. Навалний вақти келиб қамоқдан чиқса ҳам, унда лидерликни намойиш этиш соғлом руҳий ва жисмоний ресурслар қолмаган бўлади, деб ўйлагандим. Лекин Кремл онгли равишда Навалнийни қийноқлар ва оғир шароит билан ўлдирди. Дунё ҳамжамиятига Путин ва унинг тизими ўзини дарғазаб ва кескин ҳаракатларга қўл ура олишини ҳам кўрсатаётган бўлиши мумкин.
