Эроннинг Исроилга таҳдиди, Узоқ шарқдаги зилзилалар ва параддан воз кечган Қозоғистон — кун дайжести

Ғазодаги вазият

Ғазода Исроил агрессияси қурбонлари сони  32 минг 975 кишига етган. Бу ҳақда Ғазо соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумот берган. Урушнинг 179-кунига келиб, яраланганлар сони 75 минг 577 нафарга етган

Сўнгги сутка ичида исроиллик ҳарбийлар 5 та оммавий қирғинни амалга оширган. Натижада 59 киши қурбон бўлган, 83 киши яраланган.

2023 йилнинг 7 октябридан буён Фаластинда қурбон бўлган журналистлар сони 140 нафарга етган.

БМТ болалар фонди — UNICEFʼнинг бош директори ўринбосари Тед Чайбанга кўра, Ғазодаги болаларнинг тенг ярми озиқ-овқат етишмовчилигига дучор бўлган. Ўнлаб болалар очликдан вафот этган. 

Исроил парламентига ҳужум

ҲАМАС томонидан асирга олинганларнинг оилалари Исроил парламенти — Кнессетнинг молиявий комиссияси мажлисига бостириб киришди ва Ғазода ўт очишни тўхтатишни талаб қилишди.

Сўнгги вақтларда Нетаняҳу маъмуриятига қарши намойишлар тобора фаоллашмоқда. 7 октябрдан сўнг шанба кунлари мунтазам ўтказиладиган намойишлар анча тинчиб қолган эди. Бироқ 30 март, шанба куни ҳукуматга қарши энг йирик норозилик намойиши бўлиб ўтди. Сўнгги намойиш полиция билан тўқнашувларга айланиб кетди ва ўнлаб намойишчилар ҳибсга олинди.

Ўшандан буён намойишлар узилмасдан давом этмоқда. Намойишчилар Ғарбий Қуддусдаги парламент биноси олдига шиорлар ва машъалалар ушлаганча йиғилишган ва улар янги сайловлар ўтказишни талаб қилиб, Нетаняҳуни гаровдагиларни озод қилиш бўйича келишувларга монелик қилишда айблаган. 

Эроннинг Исроилга ҳужуми?

Исроил томонидан Сурия пойтахти Дамашқдаги Эрон консуллиги йўқ қилиниши ва унда Эрон ислом инқилоби муҳофизлари корпусининг бир нечта олий мартабали аъзолари ҳалок бўлганига жавобан Эрон кейинги 48 соат ичида Исроилга ҳужум қилиши мумкинлиги хабар қилинмоқда. Бу ҳақда АҚШ Бош разведка бошқармаси гўёки Исроилни огоҳлантирган, деб хабар бермоқда Эронга яқин медиалар.

Эрон Ливан, Ироқ ёки Ямандаги прокси гуруҳлар орқали эмас, ўз ҳудудидан учирилган пилотсиз парвоз қурилмалари галаси ва қанотли ракеталар билан Исроил ҳудудидаги стратегик объектларга комбинацион зарба беришни мўлжалламоқда, деб хабар берган Исроилнинг 12-телеканали.

Исроил эса Эрондан келаётган таҳдидлар фонида захирадаги қўшимча ҳарбийларни армияга чақира бошлаган. Исроил мудофаа вазири Йоав Галант мамлакат шимолий ғарбида жойлашган Ҳайфа шаҳридаги ҳарбий машқларда қатнашиб, мудофаа кучлари тўсатдан берилган зарбаларга нечоғлик тайёрлигини текширувдан ўтказган.

‎Агар Исроилга зарба Эрон проксиларидан эмас, Эрон ҳудудидан амалга ошириладиган бўлса, бу Исроил қуролли кучлари томонидан жиддий жавоб қайтарилишига сабаб бўлади, деб ёзади Times of Israel. 

Узоқ Шарқдаги зилзилалар

Кеча Япония ва Тайванда кучли зилзилалар содир бўлди.

Япониянинг жанубий-ғарбий қисмида Рихтер шкаласи бўйича 7,5 магнитудали зилзила содир бўлди. Кучли зилзиладан сўнг Окинава оролида цунами хавфи эълон қилинди, шаҳарнинг бош аэропортида барча парвозлар тўхтатилди.

Тайванда ҳам 7,4 магнитудали кучли зилзила содир бўлди. Тайвандаги зилзилада камида 9 киши ҳалок бўлгани, 700 дан ортиқ инсон жабрлангани хабар қилинмоқда.

Тайвандаги зилзила яримўтказгичлар ишлаб чиқарувчи йирик корхоналар, жумладан, жаҳонда етакчи бўлган TSMC компанияси ишига ҳам таъсир ўтказган. Ишчилар эвакуация қилинган, иш эса номаълум муддатга тўхтатилган. Бу компания Apple, Samsung, Nvidia каби технологик гигантларга ҳам чиплар етказиб беради. Зилзила натижасида чиплар тақчиллиги келиб чиқиши ва техникалар нархи ошиши тахмин қилинмоқда. 

Россия-Украина уруши

Украина президенти Володимир Зеленский Россияда ҳарбий сафарбарликка ҳозирлик кўрилаётганини таъкидлади.

«Айтишим мумкинки, 1 июнгача Россия 300 мингта қўшимча ҳарбийларни сафарбар қилишга тайёрланмоқда», — деган Зеленский.

Турли манбаларнинг фикрича, Россиянинг кейинги режаси — Украинанинг Россия чегарасига яқин жойлашган ва иккинчи йирик шаҳари Харкивни вайрон қилмасдан эгаллаб олишдан иборат. Бунинг учун шаҳар тўрт томонидан қуршаб олиниши лозим. Бу ишни амалга ошириш учун 300 минг аскар талаб этилади. Боз устига, Владимир Путин Белгород шаҳрининг ўққа тутилиши олдини олиш учун санитар зона яратиш лозимлигини таъкидлаган эди. Шу сабабли ҳаммаси яна сафарбарлик уюштирилишига қараб кетмоқда.

Россия Давлат думасининг мудофаа ишлари бўйича қўмитаси раиси Андрей Картаполов Зеленскийнинг сўзларини шарҳлар экан, сафарбарлик уюштирилишини рад этди.

«Бизга у керак эмас, бизда қуролли кучларимизни шакллантиришнинг йўлга қўйилган тизими бор», — деган Картаполов.

Россия президентининг матбуот котиби Дмитрий Песков ҳам Украина президентининг сўзлари ҳақиқатга тўғри келмаслигини таъкидлаган. 

Россияга қарши санкциялар

Энди Европага «Газпром» умуман керак эмас. Европа Иттифоқи қишки иситиш мавсумини рекорд даражадаги газ захиралари билан якунлагани маълум бўлди. Европаликлар икки йилдирки, Россия газисиз қишни эсон-омон якунлаб олишни эплашмоқда.

Европа Иттифоқида иситиш мавсуми 31 март куни якунланган ва газ омборларида қолган газнинг захираси 58,7 фоизни ташкил этган. Бу тарихдаги энг максимал ҳажм ва ўтган йилгидан ҳам кўпроқ. Гарчи ўтган йили европаликлар Россия гази етказиб берилиши узилишидан чўчиб, истеъмолда ҳам, саноатда ҳам газ сарфини тежай бошлаган эди.

Газ тақчиллигига барҳам берилишида икки йилдан буён илиқ келаётган қиш ва таъминот тизимининг радикал қайта қурилиши ёрдам берган. Россиянинг қувур орқали ҳайдаладиган гази ўрнига суюлтирилган табиий газ келган ва унинг асосий таъминотчиси АҚШ бўлган: Улар айни пайтда Европа СТГ бозорининг ярмига эгалик қилишмоқда.

«Газпром»нинг Европа давлатларига етказиб бераётган гази ҳажми эса урушгача бўлган даврга нисбатан 5 баробарга тушиб кетган. Ўтган йили Россия Европага 28 млрд метр куб газ етказиб берган. Бу 1970-йилларнинг даражаси билан тенг. Урушгача бу кўрсаткич 150 млрд метр куб бўлган.

Европада газ кризиси туфайли нархлар кескин ошиб кетганидан буён газ баҳоси 14 баробарга пасайган. Айни пайтда 1000 метр куб газнинг нархи 285 доллар атрофида бўлиб турибди. Бу нарх Ўзбекистондаги метан заправкаларда сотилаётган нарх — 3800 сўмдан ҳам арзонроқ. 

Қозоғистонда яна парад бўлмайди

Қозоғистон бешинчи йилдирки, 9 май куни ҳарбий парад ўтказишдан воз кечмоқда. Қўшниларимиз 7 май — Ватан ҳимоячилари куни ва 9 май — Ғалаба кунида ҳарбий парад ўтказмайдиган бўлди.

Қозоғистон Мудофаа вазирлиги тадбир «бюджет маблағларини тежаш ҳисоб-китобларига кўра», шунингдек, «бошқа муҳимроқ масалаларни ечиш зарурияти туфайли» ўтказилмаслигини маълум қилган

«Хусусан, айни дамда Қозоғистон қуролли кучларининг жанговар ҳозирлиги ва мобиллигини талаб қилинган даражада сақлаб туриш устувор вазифа ҳисобланади», — дейилган вазирлик хабарида.

2022 ва 2023-йилларда худди шу сабаблар билан Қозоғистонда 9 май куни парад ўтказилмаган эди. Мудофаа вазирлиги парад ўтказиш бюджетга қарийб 9 млн долларга тушишини таъкидлаганди.

Қозоғистонда сўнгги марта парад 2019 йили ўтказилган эди. Кейин икки бор у коронавирус пандемияси важидан бекор қилинган эди.