Трампнинг қарашлари ва услублари Американинг анъанавий сиёсий элитасиникидан фарқ қилади, у моддий манфаатларни устун қўйиб, халқаро ҳуқуқ ва анъанавий дипломатияни иккинчи даражага туширмоқда.
АҚШнинг глобал етакчилигини заифлаштириш ёки кучайтириш борасида экспертлар турлича фикрда, бироқ Трампнинг ҳаракатлари Европа, Россия ва Хитой билан муносабатларда муҳим ўзгаришларга сабаб бўлиши аниқ.
«Геосиёсат» лойиҳасида меҳмон бўлган сиёсатшунослар мавзу юзасидан ўз фикрларини билдирди.
Трамп нима учун АҚШни глобал қудрат тахтидан туширяпти?
— Камолиддин Раббимов: Американинг асосчи оталари АҚШни миллий федерал давлат сифатида шакллантирган. Яъни Американинг дунё ишларига аралашуви Биринчи жаҳон урушидан кейин, дунё ҳокимиятига келиши эса Иккинчи жаҳон урушидан кейин, шунингдек, дунёда тўлиқ монополистик қудратни шакллантириши – совет иттифоқи қулаганидан кейин юз берган эди.
Инсоният пайдо бўлгандан бери дунёни бошқарган империялар, қудратли давлатлар ҳар доим Евросиё қитъасида бўлган, масалан, Наполеон, Искандар Зулқарнайн, Амир Темур ва Чингизхонлар шулар жумласидан. 1990-йиллардан кейин инсоният тарихида биринчи марта дунёни бошқариб турган пойтахт бошқа қитъага, яъни Шимолий Америкага кўчган.
Доналд Трамп сиёсий элита томонидан қабул қилинмайди. Жумладан, республикачилар ҳам ноиложликдан у билан ишламоқда, чунки Американинг демократик ўйин қоидасига кўра, айнан у ҳокимият тепасига келди. Унинг иккинчи марта президентликка сайланишини ҳеч ким кутмаганди. Бу америкаликларнинг глобал сиёсатдан чарчаганини билдиради, улар АҚШнинг дунё сиёсатига аралашиши ва триллионлаб доллар пул ажратиши натижасида ички ишлар қолиб кетяпти деб ҳисоблашмоқда. Шунинг учун ҳам Байден ҳокимиятга келганда Американинг ички инфраструктураси учун 2-3 триллион доллар маблағ ажратган эди.
Американинг ҳозиргача шаклланган империяси учун Трампнинг мазкур эксперименти нима билан тугашини тахмин қилиш ниҳоятда қийин. Лекин бу шаклланган муносабатларга катта зарба беради, бу жуда ҳам катта демонтаж. Агар Америка глобал ўйинларда етакчилик моделидан воз кечса, янги модел қандай бўлишини ҳам билмаймиз. Америка тўлиқ уйга қайтадими?
Ҳозирда USAID тарк этаётган ҳудудларда Хитой ўзи молиялаштиришни таклиф қилмоқда. Бу ҳолатдан Путин ҳам жуда хурсанд, унинг матбуот котиби Песков ҳам Трампга нисбатан чуқур ҳурмат билан мурожаат қилмоқда. Доналд Трамп президентликка қадар бирор дақиқа давлат ишларига аралашмаган ёки армияда хизмат қилмаган ва мамлакат тарихида бундай тарзда ҳокимият тепасига келган ягона давлат раҳбари ҳисобланади. Шу пайтгача сайланган президентлар, губернатор, вазир ва у ёки бу сиёсатчилар бўлган. Трамп эса ҳокимият тепасига келиб айнан улар шу вақтгача шакллантирган ўйин қоидасини инкор қиляпти.
