БМТ комиссияси Исроилнинг Ғазодаги ҳаракатларини геноцид деб баҳолади

Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг махсус тергов комиссияси сешанба куни Исроил Ғазода геноцид содир этгани ва Исроилнинг юқори мартабали амалдорлари, жумладан, бош вазир Бинямин Нетаняҳу бу ҳаракатларга туртки бергани ҳақида хулосага келди. Исроил Ташқи ишлар вазирлиги бу ҳисоботни қатъиян рад этди ва уни тузувчиларни нохолисликда ҳамда Ҳамаснинг узоқ вақтдан бери рад этиб келинаётган ёлғонларини такрорлашда айблади.

Ҳисоботда қотилликлар кўлами, инсонпарварлик ёрдамини блоклаб қўйиш, бепуштликни даволаш клиникасини мажбуран кўчириш ва йўқ қилиш мисоллари келтирилган. Бу эса бошқа инсон ҳуқуқлари ташкилотлари хулосаларига мос келади.

Оккупация остидаги Фаластин ҳудудларида текширув ўтказиш бўйича мустақил халқаро комиссия БМТ Инсон ҳуқуқлари бўйича кенгаши томонидан 2021 йилда халқаро гуманитар ҳуқуқ ва инсон ҳуқуқларининг барча эҳтимолий бузилишларини текшириш мақсадида ташкил этилган.

«Ғазода геноцид содир бўлмоқда, – деди Фаластин бўйича тергов комиссияси раҳбари, Халқаро жиноий суднинг собиқ судяси Нави Пиллэй. – Ушбу ваҳшиёна жиноятлар учун жавобгарлик деярли икки йил давомида Ғазодаги фаластинликларни йўқ қилиш учун аниқ мақсад билан геноцид кампаниясини уюштирган Исроил расмийларининг юқори доиралари зиммасида».

Исроил комиссия билан ҳамкорлик қилишдан бош тортди. Исроилнинг Женевадаги дипломатик миссияси комиссияда Исроилга қарши қаратилган сиёсий кун тартиби мавжудлигини айтмоқда.

Исроил Ташқи ишлар вазирлиги ушбу ҳисоботни қатъиян рад этиб, уни «бузилган ва ёлғон» деб атади. Вазирлик матбуот котиби комиссиянинг уч нафар экспертини «Ҳамас вакиллари» деб атаб, уларни «Ҳамаснинг аллақачон тўлиқ рад этилган ёлғонлари»га ишонишда айблади.

«Ҳисоботдаги ёлғонлардан фарқли ўлароқ, айнан Ҳамас Исроилда геноцид содир этишга уринган – 1200 кишини ўлдирган, аёлларни зўрлаган, оилаларни тириклайин ёқиб юборган ва барча яҳудийларни ўлдириш мақсадини очиқчасига эълон қилган», – дея қўшимча қилди у.

Исроил аввал ҳам комиссияни нохолисликда айблаганди. 2022 йилда комиссия аъзоларидан бирининг ижтимоий тармоқлар «яҳудий лоббиси томонидан назорат қилиниши» ҳақидаги сўзлари можаро келтириб чиқарганди.

«Бизни обрўсизлантиришга уриниш учун катта маблағ сарфлаётган яҳудий лоббиси ёки айрим нодавлат нотижорат ташкилотлари томонидан сезиларли даражада назорат қилинадиган ижтимоий тармоқлардан ҳафсаламиз пир бўлди», – деганди комиссия аъзоси Милун Котари уч йил олдин.

Ўшанда бутун дунёдан ўн олтита яҳудий ташкилоти Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Инсон ҳуқуқлари кенгаши раисига мактуб йўллаб, уни яҳудийлар ва яҳудий давлати шаънига ҳақоратли сўзлар айтган Исроил фаолиятини текшириш комиссияси аъзоларини четлатишга чақирган эди.

Кенгаш президенти Федерико Виллегас Нави Пиллэйга мактубида Милун Котарининг сўзлари «яҳудий халқининг стигматизацияси сифатида асосли равишда талқин қилиниши мумкинлиги, бу эса... антисемитизмнинг ҳар қандай кўриниши асосида ётиши»ни тан олган.

Пиллэй бунга жавобан ўзининг холислигини таъкидлади ва комиссия аъзоларига «шахсий ҳужумлар»ни қоралаб, уларнинг сўзлари «контекстдан юлиб олингани»ни айтди. Комиссиянинг яна бир аъзоси Кристофер Сидоти «антисемитизм айбловлари тўйдаги гуручдек сочилаётгани»ни таъкидлаган.

Комиссиянинг 72 саҳифали юридик таҳлили БМТнинг бугунги кундаги энг ишончли хулосаси бўлди, аммо бу орган мустақил бўлиб, расман Бирлашган Миллатлар Ташкилоти номидан ишламайди. БМТ ҳозирча «геноцид» атамасини қўлламаган, аммо унга буни амалга ошириш учун тобора кўпроқ босим ўтказилмоқда.

Исроил Ҳаагадаги Халқаро судда геноцид иши бўйича баҳслашмоқда. Тел-Авивдагилар Ҳамаснинг 2023 йил 7 октябрдаги ҳужумидан сўнг ўзини ҳимоя қилиш ҳуқуқига эгалигини айтиб, ўзига қўйилган айбловларни рад этмоқда.

Ғазо Соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотларига кўра, секторда сўнгги икки йилликда ҳарбий ҳаракатлар туфайли 64 мингдан ортиқ одам ҳалок бўлган, халқаро ташкилотлар маълумотларига кўра, аҳолининг бир қисми очликдан азият чекмоқда.

• Исроил бунгача ҳам бир неча бор Ғазо секторида фаластинликларни геноцид қилишда айбланган. БМТ Халқаро суди ЖАРнинг 2023 йил охирида Исроилга қарши геноцид бўйича берган даъвосини кўриб чиқмоқда, аммо иш бўйича якуний қарор қабул қилиш учун йиллар керак бўлиши мумкин. Январ ойида суд Исроилдан Ғазо секторида геноциднинг олдини олиш учун зудлик билан чоралар кўришни талаб қилганди.
• Август ойи охирида Озиқ-овқат хавфсизлигини баҳолаш бўйича халқаро ташаббус қўмитаси Ғазо шаҳрида 514 мингдан ортиқ одам ўта очарчилик шароитида қолгани ҳақида хулосага келди. Ушбу минтақадаги очлик даражасини баҳолаш биринчи марта Озиқ-овқат хавфсизлиги босқичларининг интеграциялашган таснифи (IPC)нинг энг ёмон даражаси – 5-босқичига кўтарилди. Исроилдагилар бу фикрга мутлақо қўшилмайди. 15 сентябр куни Исроил мудофаа кучлари Ғазо шаҳрини эгаллаш учун қуруқликдаги операцияни бошлади. Бундан мақсад Ҳамасни узил-кесил мағлубиятга учратиш деб белгилаб олинган.