Европа Иттифоқи газ омборларининг 2025–2026 йиллар қиш мавсуми бошидаги тўлдирилганлик даражаси тарихий меъёрлар билан солиштирганда шунчалик пастки, у назарий жиҳатдан ташвиш уйғотиши керак. Бироқ бозор тинч ҳолатда: нархлар истеъмолчилар учун «қулай» даражада барқарорлашган. Экспертлар ишонч билан айтишича, яқин ойларда ҳам талаб ва таклиф мувозанатда қолади. Бундай оптимизм қаердан?
Gas Infrastructure Europe — Европа газ инфратузилмаси операторлари манфаатларини ифода этувчи ассоциация маълумотларига кўра, 2025 йил 1 декабр ҳолатига ЕИга аъзо 27 мамлакат газ омборлари тахминан 75 фоизга тўлдирилган. Бу ҳам ўтган йилга нисбатан, ҳам ўн йиллик ўртача кўрсаткичлардан паст.
2024 йилда ЕИ газ омборлари қиш бошланишига келиб 86 фоизгача тўлдирилган эди. Сўнгги ўн йил учун ўртача кўрсаткич 85 фоизни, 2022–2024 йиллар даврида эса — Россиядан газ етказиб бериш кескин қисқаргани сабабли Европа газ бозори тузилмавий ўзгаришлар кўрган бир пайтда — тахминан 92 фоизни ташкил этган.
Шунга қарамай, бозорда вазият тинч: нархлар барқарор бўлиб турибди. Асосий Европа савдо майдони — TTF'да сўнгги кунларда котировкалар 1 МВт·соат учун 30 еврогача тушяпти — бу 2021–2022 йиллар қиш мавсумида, яъни Россия Украинага тўлиқ миқёсдаги ҳужум бошлашидан олдинги даврга нисбатан ҳам паст.
Бундан ташқари, қолган қиш ойлари учун форвард нархлар ҳам деярли шу даражада турибди — бу эса яқин ойларда ҳам талаб ва таклиф мутаносиб бўлиб қолишига бозор ишонаётганини кўрсатади.
Омборлар нисбатан камроқ тўлдирилганига қарамай бозор барқарор қолаётгани, экспертлар фикрича, Европа газ етказиб беришнинг янги моделига тўлиқ ўтиб бўлганини кўрсатади. Бу моделда асосий рол суюлтирилган табиий газ (СТГ)га тегишли — унинг импортдаги улуши 2021 йилдаги 20 фоиздан 2025 йилда 40 фоизгача ўсган. Қолган қисми қувур орқали етказиб бериш ҳиссасига тўғри келади. Катта улуш Норвегия ҳиссасига тўғри келмоқда, Россиянинг «Газпром»и эса ҳозирча фақат Венгрия ва Словакияни таъминлашда давом этмоқда.
СТГ таклифининг жаҳон бозорида ўсиши Европа бозорининг барқарорлашувига хизмат қилаётган асосий омилдир, дея таъкидлайди DW билан суҳбатда Оксфорд энергетика тадқиқотлари институти Газ тадқиқотлари дастурининг катта илмий ходими Жек Шарплс.
Сўнгги йилларда СТГ етказиб беришни энг фаол оширган мамлакат — АҚШ. Америка СТГ етказиб беришининг Европага импортдаги улуши 50 фоиздан ошиб кетган. Шарплснинг айтишича, келаси мавсумда АҚШ компаниялари 2025 йилда ишга тушаётган янги лойиҳалар ҳисобига бозорга яна сезиларли қўшимча ҳажмлар олиб чиқади.
