«Бандит» ва «фанатик». Венесуэла энди кимларнинг қўлида қолди?

Венесуэла президенти Николас Мадуро Америка ҳарбийлари томонидан қўлга олинган ва суд қилиш учун АҚШга олиб кетилган. Энди Венесуэлада қарорларни ким қабул қилади? The Washington Post газетаси бехосда раҳбаридан айрилган мамлакатда катта ҳокимиятга эга бўлган икки муҳим шахс ҳақида ҳикоя қилди. Булар мудофаа вазири Владимир Падрино ҳамда ички ишлар вазири Диосдадо Кабелиодир. Улар йирик қуролли гуруҳларни назорат қилади, иккиси ҳам мамлакатдаги асосий бизнесларни қўлга олган ва иккиси ҳам гиёҳванд моддалар савдосида айбланган.

Николас Мадуро ҳокимиятдан ағдарилгач, вице-президент Делси Родригес расман Венесуэланинг янги раҳбарига айланди. Унинг акаси Хорхе Родригес – парламент спикери ҳисобланади. Аммо амалда улар ҳокимиятни яна камида икки киши билан бўлишишига тўғри келади: мудофаа вазири Владимир Падрино Лопес ва ички ишлар вазири Диосдадо Кабелио.

Уларнинг барчаси – Венесуэлани 2000 йилдан буён бошқариб келаётган чавесчилар ҳаракати фахрийларидир. Мадуро ҳокимиятда эканида ҳам бу учлик ўртасидаги муносабатлар кескин бўлиб турганди.

Падрино нафақат армияни, балки Венесуэла иқтисодиётининг катта қисмини, жумладан, йирик конларни назорат қилади.

Кабелионинг назоратида эса полиция кучларидан ташқари колективос ҳам бор – бу ҳокимиятпараст қуролли гуруҳлардир. Уларнинг жангчилари мотоциклларга миниб, ниқоб таққан ва қурол кўтарган ҳолда кўчаларда навбатчилик қилади. Мадуро ағдарилиши биланоқ улар пойтахт Каракас кўчаларида кўплаб блокпостлар ташкил этиб, йўловчиларни тўхтатиб, уларнинг телефонларидан шубҳали ёзишмаларни қидира бошлади.

Падрино ва Кабелио бир неча бор ҳал қилувчи паллаларда Мадуро режимини қутқариб қолишган. Хусусан, 2019 ва 2024 йилларда бўлиб ўтган президентлик сайловларидан кейин (икки сафар ҳам мухолифатчилар Мадуронинг ғалабасини тан олмаган). Икки ҳолатда ҳам ҳарбийлар, полициячилар ва колективос намойишларни куч билан бостириб, режимнинг сақланиб қолишини таъминлаган.

Кабелио ўзининг ўта радикаллиги билан ажралиб туради. У «Болға билан ур» номли ҳафталик телешоуни олиб боради, ҳукумат йиғилишларига эса «Шубҳаланиш – хиёнат» ёзуви туширилган кепка кийиб келади.

The Washington Post ҳукуматга яқин бўлган маслаҳатчилардан бири билан гаплашган. Унинг тасдиқлашича, мамлакатдаги бирдамлик сақланишига айнан Кабелио масъулдир: «Инқирозли ҳолат юзага келганида, у музокара қилиб ўтирмайди – у тартиб ўрнатади. Делси бошқаради, Диосдадо эса ҳокимият қўлдан кетмаслиги учун масъул».

Чавес ҳарбий бўлган – ва у ҳам харизматик етакчи эди. У нефт нархи юқори бўлган даврда нефт қазиб олувчи мамлакатни бошқарганди. Мадурода эса бу афзалликларнинг ҳеч бири йўқ эди. У ҳокимиятни қатағонлар билан ушлаб турди ва кучишлатар тузилмаларни қўллаб-қувватлади.

Ҳарбийлар (яъни Владимир Падрино – 2014 йилдан буён мудофаа вазири) тоғ-кон саноатини, асосий товарларни тақсимлаш тизимини, сўнгра портларни ҳам ўз назорати остига олди. Улар амалда ҳокимиятнинг алоҳида тармоғига айланган.

Америка расмийлари таъкидлашича, армия қўмондонлари ноқонуний бизнесдан ҳам фойда ола бошлаган. 2020 йилда Флорида жанубий округи прокуратураси Падрино ва Кабелиога қарши айблов эълон қилиб, улар ўз лавозимларидан гиёҳванд моддалар савдоси ва АҚШни кокаин билан «тўлдириш»да фойдаланганини даъво қилган. Уларни қўлга олиш учун катта миқдордаги мукофот пуллари эълон қилинган – Падрино учун 15 миллион доллар ва Кабелио учун 25 миллион доллар.

Сўнгги йилларда Мадуро марказлашган ҳокимиятни қўлдан бой бериб, ўзаро душман гуруҳлар ўртасидаги ҳакамга айланганди.

Диосдадо Кабелионинг ҳаракатларини олдиндан тахмин қилиш қийин. У 1992 йилда Чавеснинг муваффақиятсиз тўнтаришида қатнашган, икки йил қамоқда ўтирган, ўтган асрнинг 90-йиллари охирида Чавес ҳокимиятга келганидан кейин сиёсий карьерасини қурган. Турли йилларда у вице-президент ва ички ишлар вазири бўлиб ишлаб, кучишлатар тузилмалар билан алоқаларни мустаҳкамлаган. Чавес вафотидан кейин Мадуронинг асосий рақиби сифатида қаралган. Сиёсий курашда Мадуронинг қўли баланд келади, Кабелио эса сиёсий саҳнани тарк этади – 2024 йилги сайловлардан сўнг Мадуро уни ҳукуматга қайтармагунча.

Кабелио оиласининг таъсири бутун мамлакатни қамраб олади: унинг қариндошлари разведка, солиқ хизмати ва парламентда муҳим лавозимларни эгаллаган. У маълум муддат сояда бўлганида ҳам мамлакатнинг энг нуфузли шахсларидан бири бўлиб қолганди.

The Washington Post нашри билан суҳбатлашган экспертлар бу икки фигура ҳақида шундай фикр билдиради: «Бандит билан келишиш фанатик билан келишишдан кўра осонроқ». Улар Падрино ўз шартларини қўйиб, АҚШнинг шериги бўлиши мумкинлигига ишора қилишмоқда, Кабелио билан эса бундай бўлиши даргумон.