Гренландия бўйича саммит: ЕИ раҳбарлари ўз бирдамлигини таъкидлади

Европа Иттифоқи давлатлари давлат ва ҳукумат раҳбарлари пайшанба куни, 22 январда Гренландия атрофидаги вазиятга бағишланган фавқулодда саммитда АҚШ президенти Доналд Трампнинг унинг сиёсатига қарши чиққанларга нисбатан оширилган божларни жорий этишдан воз кечиш қарорини олқишлади ва ЕИ давлатларининг умумий манфаатларни ҳимоя қилишда бирдамлиги муҳимлигини таъкидлади.

“ЕИ ўз манфаатларини ҳимоя қилишда давом этади ва ҳар қандай шантаж шаклидан ўзини муҳофаза қилади”, — деди Европа кенгаши раиси Антониу Кошта. Германия канцлери Фридрих Мерц ва Франция президенти Эммануэл Макрон ҳам Гренландия тақдири масаласида ЕИнинг жипслигини юқори баҳолади. “Маълум бўлдики, Европа томонининг бирдамлиги ва қатъияти ҳақиқатан ҳам натижа бериши мумкин”, — деди Мерц.

Макрон қайд этдики, Европа бирдам ҳаракат қилса, “ўзига ҳурмат билан қарашга мажбур қила олади”. Шу билан бирга, у вазият “мақбул” бўлишига қарамай, “ҳушёрликни сақлаш”га чақирди.

Европа комиссияси раиси Урсула фон дер Ляйен билдиришича, ЕИ яқин орада Гренландия учун инвестициялар пакети тақдим этади. “Биз ЕИнинг Гренландия билан муносабатларини мустаҳкамлаш устида ишлаяпмиз ва шу доирада Европа комиссияси тез орада кенг қамровли инвестиция пакети тақдим этади”, — дея Reuters агентлиги фон дер Ляйен баёнотини келтиради.

Бундан ташқари, ЕК раҳбари маълум қилишича, ЕИ мудофаа бюджети маблағларининг бир қисмини Арктикада фойдаланиш мумкин бўлган ускуналарни харид қилишга, жумладан Европа музёрар кемасини олишга йўналтирмоқчи.

“Биз минтақадаги Буюк Британия, Канада, Норвегия, Исландия ва бошқалар каби ҳамкорлар билан хавфсизлик ва мудофаа соҳасидаги келишувларимизни мустаҳкамлашимиз керак. Гренландия учун бу ҳақиқий геосиёсий заруратга айланди”, — деди фон дер Ляйен.

Аввалроқ, 21 январ куни, АҚШ президенти Доналд Трамп Давосдаги Бутунжаҳон иқтисодий форуми (ЖИФ)да Даниянинг автоном ҳудуди бўлган Гренландияни АҚШга ҳарбий йўл билан қўшиб олиш нияти йўқлигини айтган эди. Шунингдек, у мазкур Арктика оролига даъволарига қарши чиққан давлатларга нисбатан оширилган божларни жорий этишдан воз кечишини маълум қилди. Бу божлар 1 февралдан кучга кириши керак эди.

Трамп сўзларига кўра, Давосда НАТО бош котиби Марк Рютте билан учрашувда Гренландия бўйича келгуси келишув учун “шартлар”ни келишиб олишга муваффақ бўлган. Рютте эса тегишли музокаралар мавзуси Россия ва Хитой томонидан Гренландияга иқтисодий ва ҳарбий “кириш имкони”нинг олдини олиш бўлганини айтган.

AFP агентлиги музокараларга яқин манбаларга таяниб ёзишича, Трамп ва Рютте 75 йил олдин тузилган — Гренландияда АҚШ ҳарбий иштирокига оид келишувни қайта кўриб чиқишга қарор қилган. Дания бош вазири Метте Фредериксен Брюсселда таъкидлашича, у АҚШга бу келишувни муҳокама қилишни бир неча ой олдин ҳам таклиф қилган.

Брюсселдаги учрашувда Фредериксен Гренландияда АҚШ ҳарбий хизматчиларини узоқ муддатли жойлаштириш тарафдори эканини билдирди. У Вашингтон билан музокараларга тайёрлигини кўрсатган, бироқ мамлакатининг мустақиллигини ҳам алоҳида таъкидлаган, деб хабар беради AFP. Кутилишича, 23 январ тонгида Дания ҳукумати вакиллари Брюсселда НАТО бош котиби Марк Рютте билан учрашади.

ЕИнинг фавқулодда саммитида муҳокама қилинган яна бир мавзу — Трамп томонидан Фаластин-Исроил ва бошқа можароларни ҳал этиш учун ташкил этилган “Тинчлик кенгаши” бўлди. Антониу Кошта айтишича, ЕИда ушбу лойиҳа бўйича “катта шубҳалар” бор. Аввало, гап бу органнинг вазифалари, унинг раиси ваколатлари ва “Тинчлик кенгаши”нинг БМТ низоми билан мос келиши ҳақида кетмоқда, деди у.

Давосда Трампнинг “Тинчлик кенгаши” низомини имзолаган 19 давлат орасида Аргентина ва Венгрия ҳам бор. Бироқ АҚШ иштирокка таклиф қилган айрим давлатлар бу қадамдан тийилган, жумладан Германия. Ҳозиргача Берлин “Тинчлик кенгаши” ҳақида эҳтиёткорона фикр билдириб келган. Франция эса ўз навбатида унга аъзо бўлишни олдиндан истисно қилган.

“Тинчлик кенгаши” раиси — Доналд Трамп. У шу мақомда янги аъзоларни таклиф қилишга оид қарорлар қабул қилади ва исталган масала бўйича овоз беришда вето қўйиши мумкин. Кузатувчилар “Тинчлик кенгаши” БМТга рақобат қилувчи ташкилотга айланиб қолишидан хавотирда.