АҚШ Эрон нефтига қўлланилаётган санкцияларни юмшатди. Нега?

20 март, жума куни кечқурун АҚШ Молия вазирлиги 30 кун муддатга Эрон нефти ва нефть маҳсулотларини сотиб олиш ҳамда сотишга қўйилган тақиқни бекор қилди. Бу фақат шу кунгача жўнатилган ва йўлда бўлган юкларга тааллуқли. Янги битимлар тузишга рухсат берилмайди.

АҚШ молия вазири Скот Бессент маскур қарорни «қисқа муддатли» дея изоҳлади. Унинг таъкидлашича, янги чоралар жаҳон бозорига тахминан 140 миллион баррель нефт чиқаришга имкон беради. Бу эса тақчилликни қисман камайтириб, Ҳўрмуз бўғозида тижорий кемалар ҳаракати тўхтатилгани фонида кескин ошган нархларни пасайтиришга ёрдам беради. Ҳозирда Эрон нефтининг асосий харидори — Хитой бўлиб, расмий Пекин нефтни чегирма билан сотиб оляпти.

«Аслида, биз «Эпик ғазаб» операцияси давом этаётган пайтда нархларни паст даражада ушлаб туриш учун Эрон нефтидан Теҳроннинг ўзига қарши фойдаланамиз», — дея ёзди АҚШ молия вазири.

Бессентнинг қўшимча қилишича, расмий Теҳрон бу даромадлардан фойдаланишда қийналади, чунки АҚШ Эроннинг халқаро молия тизимига кириш имкониятларига максимал босимни давом эттиради. 

Бир ҳафта олдин шунга ўхшаш вақтинчалик енгиллик Россия нефтига нисбатан ҳам қўлланганди. Бессент пайшанба куни Fox News телеканалига берган интервьюсида чекловларнинг юмшатилиши Эрон нефтини Ҳиндистон, Япония ва Малайзияга йўналтиришга ёрдам беришини, Хитой эса ҳозиргидай чегирма билан эмас, балки «бозор нархи»да пул тўлашга мажбур бўлишини айтганди. Унинг прогнозларига кўра, Эрон нефтининг бозорга чиқиши нархларни 10–14 кун давомида пасайтиради.

«Бу чора вазиятни тубдан ўзгартирмайди»

Молия вазирлиги қарори АҚШ санкция сиёсатига зид бўлгани боисидан экспертлар танқидига учради. Улар чекловларнинг юмшатилиши нархларга қисман таъсир қилишини , нефт савдоси эса АҚШ ҳужум қилаётган Эрон режимини молиявий қўллаб-қувватлашини таъкидлашяпти.

Blackstone Compliance Services компанияси директори Давид Танненбаум BBC’га шундай деди: «Юмшоқ қилиб айтганда, қарор  — мутлақо бемаънилик. Аслида биз Эронга нефт сотишга рухсат беряпмиз, бу эса кейинчалик ҳарбий ҳаракатларни молиялаштириш учун ишлатилиши мумкин».

Шунингдек, экспертлар Эрон нефти глобал нархларни кескин тушира олишига шубҳа билдиряпти. Нархлар Ҳўрмуз бўғози ёпилиши ва АҚШ президенти Доналд Трумпнинг уруш якуни ҳақидаги зиддиятли баёнотлари фонида бир баррел учун 120 долларгача кўтарилди. Таъкидлашича, муҳокама қилинаётган ҳажм глобал талабга нисбатан унча катта эмас.

«Бу таклифни бироз ошириши мумкин, лекин вазиятни тубдан ўзгартирмайди, аксинча кўплаб саволларни пайдо қиляпти», — дейди Янги Америка хавфсизлик марказининг катта илмий ходими Рачел Зиемба.

Ўз навбатида, Эрон расмийлари ҳозирда халқаро бозорларга таклиф этиш учун ортиқча нефт йўқлигини айтяпти. Эрон нефт вазирлиги вакили Саман Годдуси AFP’га берган изоҳида шундай деди: «Ҳозирда Эронда на денгиздаги танкерлар, на бошқа бозорларга етказиб бериш учун ортиқча нефт деярли қолмаган. АҚШ молия вазирининг баёноти харидорларга умид беришга қаратилган».

Яқин Шарқдаги можаронинг кучайиши фонида глобал миқёсида нефт етказиб беришда узилишлар кузатиляпти. Жаҳон нефт экспортининг қарийб бешдан бир қисми ўтадиган Ҳўрмуз бўғозида кема қатнови деярли тўхтаб қолди, бу эса ёнилғи нархларининг кўтарилишига сабаб бўляпти. Эрон Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси АҚШ ва Исроил ҳужумлари тўхтамагунча нефт етказиб беришни тўсиб туришини билдирган.

Москвага нисбатан санкцияларнинг юмшатилиши ҳам Европа етакчилари томонидан кескин танқид қилинди. Улар бу Владимир Путин режимини мустаҳкамлаши ва Украинадаги урушни чўзишини айтишяпти.

Шу ҳафта Вакиллар палатаси Эрон нефт секторига нисбатан санкцияларни кучайтиришга қаратилган қонун лойиҳасини қабул қилганди. АҚШ Молия вазирлигининг юқоридаги қарори мамлакат ичида қандай қабул қилиниши ҳозирча номаълум.