“Ажрим – муаммонинг бошланиши эмас, натижаси”: мутахассислар оила қуришдан олдин психологик тайёргарликни кучайтиришни таклиф қилмоқда

Ўзбекистонда ажримлар сони ортидан асосий савол яна кун тартибига чиқмоқда: муаммо оилалар бузилаётганидами ёки оила қуриш жараёнининг ўзидами? Мутахассислар фикрича, ажримлар – бу кўп ҳолатда олдиндан ечилмаган психологик, тарбиявий ва муносабатларга оид муаммолар оқибати.

Психология фанлари доктори, профессор Хўжагелди Алимовнинг айтишича, кўпчилик оилаларда низолар ва руҳий босим биринчи навбатда болалар тақдирига таъсир қилмоқда. Бунда ажримнинг ўзи эмас, унга олиб келган муҳит хавфлироқ ҳисобланади.

“Бир суд жараёнида қатнашдим. Иккита ўғли бор, оила ажрашяпти. Сўз беряпти, сўзда фақат бир-бирини ёмонлаш билан шуғулланяпти. Ўртада болага ҳеч ким қараётгани йўқ. Энг қизиғи, яна у ерда таъкидлашяптики: катта ўғли шу жанжалларнинг ичида яхшигина, нормал ўсиб келаётган 13-14 яшар бола дудуқ бўлиб қолибди. Худо кўрсатяпти уларга: “Ҳой, бу қилган ишларинг учун мана бу бола жазосини оляпти, кўрмаяпсизларми?” Уларнинг кўзи кўраётгани йўқ. Нега? Чунки улар жуда худбин, фақат ўзини ўйлаяпти. У бола эртага стресс билан, норозилик билан ўсади, турли-туман руҳий ҳолатларнинг бузилиши билан ўсади ва у ҳам келажакда ўша оиланинг бузилишига сабаб бўладиган бир муҳитда оила қуради”, дейди профессор.

Алимовнинг таъкидлашича, муаммони ажрим пайтида эмас, оила қурилишидан олдин ҳал қилиш керак.

“Янги оила қураётган ёшларни психологик кўрикдан ўтказиш керак. Масалан, иккита холерикнинг бир оилада яшаши. Иккаласи ҳам жанжалкаш. Олдиндан прогноз қилиш мумкинки, бу оилада, албатта, жанжал кўп бўлади. Энди содда қилиб айтяпман, бу анча мураккаброқ. Психолог ўшаларни аниқласин, кўрсин ва уларга олдиндан прогноз берсин: “Мана, сизларнинг оилаларингда мана шундай муаммолар чиқади. Иккаланг ҳам холерик экансизлар, иккаланг ҳам жанжалкаш, салга сакраб кетар экансизлар”, деб кўрсатиши керак. Янги оила барпо бўлишидан олдин бу жараённи йўлга қўйиш керак”, дейди Алимов.

Мутахассислар фикрича, ҳозирги кунда никоҳдан олдинги тайёргарлик курслари формал тусда қолмоқда. Ёшлар эса бу мавзуларни жиддий қабул қилмаяпти.

“ФҲДЁ органларида оилага тайёргарлик курслари ташкил қилинган. Лекин бормайди ўша ёшлар, бармоқ орасидан қарашади. Чунки бу курслар механизмлари, томонлари мустаҳкам ишлаб чиқилмагани учун оммалашмаяпти. Бу қонун билан жуда жиддий қилиниши керак. Ҳозир тиббий кўрикдан ўтиш қонун кучига кирган ва ўтмасдан туриб никоҳдан ўта олмайди. Мактабларда психолог штатлари бор, лекин улар ҳам қоғозда ишлайди. Шуларга ҳам йўналтирилган топшириқлар берилса, масалан, ўша юқори синфларда ўқийдиганлар билан индивидуал ишлаш. Ўша болалар билсин ўзи холерикми, меланхоликми, флегматикми? Кейин у ўшани билиб, яъни сенга мана бунақаси тўғри келади, эртага оила қуришингда шуни аҳамиятга олиб юр, деган тавсиялар берилса, ҳозирги ёшларимиз бунақа нарсаларни роса яхши эслаб қолади ва эртага ҳаётида шуни қўллайди”, дейди ҳуқуқшунос Ирода Қаҳҳорова.

Суҳбат давомида мутахассислар ажримлар билан курашиш фақат яраштириш муддатини узайтириш ёки суд жараёнларини қийинлаштириш билан ҳал бўлмаслигини таъкидлади. Уларнинг фикрича, асосий эътибор оила қуришдан олдинги психологик тайёргарлик, муносабат маданияти ва ёшларнинг руҳий саводхонлигини оширишга қаратилиши керак.