Банкда олтин қуймасини қандай сотиб олиш мумкин?

Биз банкларда олтинни қандай сотиб олиш мумкинлигини ўргандик: қандай ҳужжатлар керак, қўлга қандай ҳужжатлар берилади ва спред туфайли қанча йўқотиш бўлади.

Олтин қуймаси нархи қанча?

Ўзбекистон Марказий банки 999,9 пробадаги олтин қуймаларини чиқаради ва уларни тижорат банклари орқали аҳолига сотади.

Беш хил номинал мавжуд: 5, 10, 20, 50 ва 100 грамм. Уни паспорти бор ҳар қандай шахс сотиб олиши мумкин. Уни фақат банкка қайта сотиш мумкин. 2025 йил ноябридан бошлаб бутун жараён Марказий банкнинг 3698 -сонли ягона регламентига бўйсунади; ушбу регламентда қамраб олинмаган сотиб олиш ва қайта сотиб олиш масалалари эса Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 30 июндаги 412-сонли қарори билан тартибга солинади.

Марказий банк нархларни ҳар куни белгилайди. Формула учта параметрга боғланган: Лондон биржасидаги (LBMA) олтиннинг жаҳон нархи, сўмнинг долларга нисбатан курси ва қуймаларни ишлаб чиқариш харажатларини қоплайдиган Марказий банк маржаси.

Энди спредни ҳисоблаймиз, яъни сотиб олиш нархи билан банк қуймани бутун қадоқда қайта сотиб оладиган нарх ўртасидаги фарқни.

• Беш граммлик қуйма. 9 394 000 сўмга сотиб оласиз, 8 816 000 сўмга сотасиз. Йўқотиш 578 000 сўмни ёки 6,1 %ни ташкил қилади. Бу худди кириш учун 578 минг сўм комиссия тўлагандек.
• Ўн граммлик. 18 344 000 сўмга сотиб оласиз, 17 631 000 сўмга сотасиз. Йўқотиш 713 000 сўмни, яъни 3,9 %ни ташкил қилади.

10 граммдан бошлаб барча номиналлар учун спред бир хил — 3,9 %. Аммо беш граммлик қуймада у бир ярим баравар юқори. Шунинг учун бюджет имкон берса, иккита беш граммлик ўрнига битта ўн граммлик олиш фойдалироқ.

Пулни қандай йўқотмаслик мумкин?

Беш граммлик қуймада зарарсиз чиқиш учун олтин камида 6,1 %га қимматлашиши керак. 2025 йилда бундай ўсиш ўртача 3–4 ҳафтада кузатилган. Аммо 2020–2021 йилларда олтин нархи тушиб кетган ва қуйма эгалари ойлаб зарарда қолишган.

Қуйма сотиб олишда ҚҚС ҳисобланмайди. Банклар ҳам Марказий банк нархидан ташқари алоҳида комиссия олмайди. Бундан ташқари, 3698-сонли Низомнинг 22-бандига кўра, Марказий банк қуймаларни банкларга етказиб беришда фойда олишни мақсад қилмайди: маржа ва чегирма фақат операцион харажатларни қоплайди.

Банк Марказий банкдан қуймаларни сотиб олиб, мустақил сотганда (Низомнинг 3-боби), у LBMA ҳамда талаб ва таклиф асосида ўз нархларини белгилайди (26-банд). Нархлар операцион кун давомида ўзгариши мумкин. Яъни муайян банкдаги нарх Марказий банк сайтидаги нархдан фарқ қилиши мумкин.

Сотиб олиш учун қандай ҳужжат керак?

Паспорт ёки ID-карта етарли. Фуқаролик бўйича чекловлар йўқ, хорижликлар ҳам сотиб олиши мумкин.

Агар битим суммаси ПОД/ФТ тўғрисидаги қонунда белгиланган чегарадан ошса (2026 йил ҳолатига кўра бу 500 базавий ҳисоблаш миқдори, яъни тахминан 190 млн сўм), банк кенгайтирилган идентификация ўтказади.

Амалиётда бу шуни англатадики, юз граммли қуймани сотиб олишда банк қўшимча маълумотлар сўраши мумкин: маблағ манбаси, иш жойи. БҲМнинг аниқ миқдорини банкдан аниқлаштириш керак, чунки у қайта кўриб чиқилади.

Харид қандай кечади?

2025 йил ноябридан Ўзбекистонда икки хил сценарий амал қилади: банк кассасида сотиб олиш ва мобил илова орқали сотиб олиш. Уларда ҳаракатлар тартиби ва рухсат этилган тўлов усуллари турлича.

Банк кассасида сотиб олиш

1. МБ сайтида олтин мавжудлигини текширасиз. «Ўлчовли қуймалар қолдиқлари ҳақида маълумот» бўлимида қайси номиналлар қаерда борлиги реал вақт режимида кўринади.

2026 йил 1 май ҳолатига 14 та ҳудуддаги 129 та нуқта орқали сотувда 6 995 дона ўлчовли қуйма мавжуд. МБ реестрида 135 та нуқта кўрсатилган, аммо солиштириш вақтида уларнинг олтитасида қолдиқ нол бўлган.

Тақсимот кескин асимметрик: барча олтиннинг учдан икки қисми пойтахтда жамланган. Тошкент шаҳрида 4 668 та қуйма мавжуд бўлиб, бу умумий таклифнинг 66,7 %ини ташкил қилади. Кейинги ўринларда Самарқанд (409), Хоразм (390) ва Бухоро (390) турибди. Энг охирги ўринда эса учта нуқтада 37 та қуйма билан Жиззах.

Тошкентдаги манзара янада қизиқ. Битта филиал — Халқ банкининг Яккасарой бўлими 1 883 та қуйма сақламоқда. Бу мамлакатдаги барча қуймаларнинг 27 %ини ва Тошкентдаги захиранинг 40 %ини ташкил қилади.

Таққослаш учун: ҳажм бўйича иккинчи ўриндаги нуқта (Ипак йўли банки Миробод ) атиги 130 та қуймани сақламоқда, бу биринчи ўриндагидан 14 баробар кам. Энг йирик 12 та нуқтанинг барчаси Тошкент шаҳрида жойлашган.

Бу ерда мамлакатдаги барча 50 ва 100 граммли қуймаларнинг ярмидан кўпи жамланган: 396 та “элликлик” (миллий захиранинг 61 %и) ва 352 та “юзлик” (50 %). Агар сизга 50 ёки 100 граммли қуйма керак бўлса ва Тошкентда бўлсангиз, тўғри Халқ банкининг Яккасарой бўлимига (Кўҳинур кўчаси, 40-уй) боринг.

Тошкентдаги бошқа нуқталар бўйича захиралар бир хил тақсимланган: Капиталбанкнинг пойтахтдаги 7 та филиалида қуймалар қолдиқлари 23 тадан (М. Улуғбек) 129 тагача (марказий офис) ўзгариб туради; Ипотека банкнинг 5 та нуқтасида эса 47 тадан 119 тагача қуймалар мавжуд; Hamkorbank, Ипак йўли ва Ориент финанснинг марказий офисларининг ҳар бирида 120–130 та атрофида қуйма сақланмоқда.

Йирик номиналлар бўйича вазият ҳудудлар кесимида айниқса яққол кўринади.

Учта ҳудудда йирик қуймалар умуман йўқ: Қорақалпоғистон Республикаси, Навоий вилояти ва Сурхондарё вилояти. Яна учта ҳудудда 50 граммлик қуймалар мавжуд эмас: Тошкент, Қашқадарё ва Жиззах вилоятлари. Агар йирик суммага харид қилишни режалаштираётган бўлсангиз, энг қулай вариант — Тошкент, Самарқанд, Хоразм ёки Бухорога бориш.

Нуқталар ҳамма жойда ҳам бир хил ишламайди:

Сурхондарё вилоятида реестрдаги 8 та нуқтанинг фақат 4 тасида ҳақиқий қолдиқ бор. “Нол” ҳолатида турганлар орасида Ипотека-банкнинг “Карвонсарой” ва “Шарқ” меҳмонхоналаридаги икки филиали, Миллий банкнинг Денов бошқармаси ва Бизнесни ривожлантириш банкининг Термиз бўлими бор. Бухоро ва Самарқанд вилоятларида ҳам шунга ўхшаш ҳолат (ҳар бирида Ҳамкорбанкнинг биттадан бўлими).

Банкни танлайсиз

Қуймалар бутун мамлакатдаги 19 та банкда сотилади. Манзилларнинг тўлиқ рўйхати МБ сайтида.

Тошкентда энг кўп сотув нуқтаси Капиталбанк (7та филиал) ва Ипотека банкда (5та нуқта).

Паспорт билан келасиз ва пулни тўлайсиз

Кассада исталган шаклдаги тўлов қабул қилинади: нақд пул, ҳисоб рақамидан ўтказма, банк картаси. Айрим банкларда HUMO PAY ва QR-код орқали тўлов ҳам мавжуд. Нарх тўлов амалга оширилган пайтга белгиланади. Агар банкка етиб келгунингизча нарх ўзгарса, тўловни янги нарх бўйича амалга оширишга тўғри келади.

Шартномани имзолайсиз ва қуймани оласиз

Кассада олди-сотди шартномаси расмийлаштирилади. Қонунга кўра, харидорга шу куннинг ўзида олтин қуйма ҳимоя қадоғида топширилади (қадоқ бир вақтнинг ўзида сертификат ҳам ҳисобланади), ва ўрамдаги серия рақами қуймадаги рақам билан бир хил бўлади.

Қадоқ қандай ишланган ва нима учун уни очиш мумкин эмас?

Қадоқ оддий пластик эмас. У Италиянинг Certiline Srl компанияси билан ҳамкорликда ишлаб чиқилган ва бир вақтнинг ўзида ҳақиқийлик сертификати вазифасини ҳам бажаради. Қадоқдаги серия рақами олтин қуймадаги рақам билан тўлиқ мос келади.

Қадоқда учта ҳимоя даражаси мавжуд:

1. Криптопринт. Қадоқ очилганда кўринади.
2. Ҳимоя мембранаси. Қадоқ очилганда ранги ўзгаради.
3. QR-код. Реал вақт режимида Certiline иловаси орқали қуйманинг асллигини текшириш учун.

Агар қадоқ очилса, қайта сотишда қўшимча равишда харид нархининг тахминан 1 %ини йўқотасиз. 100 граммли қуймада бу 1 781 000 сўм (тахминан 135 доллар)ни ташкил қилади. Қўшимчасига, 20 иш кунигача экспертиза ўтказилишини кутишга тўғри келади.

Олтин қуймани банкка қайта сотиш?

Қонунга кўра, олтин қуймани хусусий шахсга сотиш мумкин эмас. У фақат банкка қайтарилади ҳамда сотув Марказий банкнинг расмий сайтида кўрсатилган айни сотув нуқталари орқали амалга оширилади.

Агар қадоқ бутун бўлса. Паспорт ва олтин қуймаси билан банкка боринг, банк қадоқнинг бутунлигини текширади ва шу куннинг ўзида қайта сотиб олиш нархи бўйича тўловни ўтказади. Йирик номиналларда қуймани сотиб олган нархнинг тахминан 96,1 %ини оласиз (йўқотиш 3,9%); 5 граммлик қуймада эса тахминан 93,9 %ини оласиз (йўқотиш 6,1%).

Агар қадоқ шикастланган бўлса. Банк қуймани қабул қилади ва Давлат пробир палатасига техник экспертизага юборади; бу 3698-Низомнинг 29-бандида кўрсатилган. Экспертиза муддати 20 иш кунигача. Стандарт йўқотишга яна тахминан 1 % қўшилади, натижада йирик номиналларда қуймани сотиб олган нархдан 4,9 % йўқотиш бўлади.

Агар қуйма банк сақловида бўлса. Уни банкка бормасдан, мобил илова орқали тўғридан-тўғри қайта сотиш мумкин. амалга оширилиши мумкин, банк бўлимига бориш талаб қилинмайди (17-банд). Бу банкда сақлашнинг асосий афзалликларидан бири.

Сохталаштириш аломатлари аниқланса. ВМнинг 412-сонли қарорига кўра Давлат пробир палатаси қуймани хавфсизлик органларига топширади. Бундай қуйма эгасига қайтарилмайди ва қайта сотиб олинмайди.

2026 йилдан буён МБ сайтида қуймани қайта сотиб олиш нархларини эълон қилиб келинмоқда.

Олтинни қаерда сақлаш керак?

Уйда. Бепул, лекин хавфли: ўғирлик, ёнғин, қадоқда шикастланиш бўлиши мумкин. 183 млн сўмлик 100 граммлик қуйма учун бу жиддий таваккал.

Банк ячейкаси. Ўлчам ва банкка боғлиқ равишда ҳар ой 30 000 сўмдан 250 000 сўмгача. Пўлат эшиклар, иккиталик калит, видеокузатув тизими.

Банк масъуллигида. Бу восита 2025 йил ноябридан 3698-регламент билан жорий қилинган. Агар қуйма мобил илова орқали сотиб олинса ва беш иш куни ичида олинмаса, автоматик равишда мажбурий сақлашга ўтади (10 ва 14-бандлар).

Қайд этилади: металл тури, проба, вазн, ишлаб чиқарувчи, серия (12-банд). Қайта сотиш мобил илова орқали банкка бормасдан амалга оширилади (17-банд).

Солиқлар

Олтин қуймалар учун солиқ режими мамлакатдаги энг юмшоқ режимлардан биридир.

• ҚҚС ҳисобланмайди.
• Акциз қўлланилмайди.
• Қуймалар учун мулк солиғи солинмайди (у фақат кўчмас мулкка тегишли).

12 %ли ЖШДС назарий жиҳатдан қайта сотишдан олинадиган даромадга қўлланилиши мумкин. Амалиётда 3698-Низомда банк томонидан ЖШДСни ушлаш кўрсатилмаган, демак, даромадни декларациялаш масъулияти унинг эгасида қолади. Қуймани сотаётганда банкдан аниқ маълумот олинг.

Олтин қуймани четга олиб чиқиб кетиш мумкинми?

Президентнинг ПҚ-6066 фармони билан жисмоний шахсларга Марказий банкнинг ўлчамли қуймалари ва тангаларини миқдори ва вазни бўйича чекловсиз олиб чиқиб кетишга рухсат берилган.

Иккита шарт бор: асллик сертификати (бу қадоқнинг ўзи) ва йўловчилар учун товарларни олиб чиқиш меъёридан ошганида божхона декларациясини тўлдириш.