Ўз давридан минг йиллар олдин яратилган 8 технология

1. Антикитера механизми — тарихдаги илк аналог компьютер

Қадимги Грецияга тегишли Антикитера механизми инсон тарихидаги биринчи аналог компьютер сифатида баҳоланади.

У Греция соҳиллари яқинида чўкиб кетган кема қолдиқлари орасидан топилган бўлиб, тахминан икки минг йиллик тарихга эга.

Бронзадан ясалган мураккаб тишли ғилдираклар тизими ёрдамида ушбу қурилма Қуёш ва Ой тутилиши вақтини ҳисоблаш, сайёралар ҳаракатини кузатиш, Ой фазаларини аниқлаш ва ҳатто қадимги спорт мусобақалари саналарини белгилаш имконини берган.

Мутахассислар фикрича, бундай даражадаги механик аниқликка эга қурилмалар фақат минг йилдан ортиқ вақт ўтгач пайдо бўлган.

2. Рим бетони — ўзини тиклай оладиган қурилиш материали

Қадимги Римнинг кўплаб бинолари ва иншоотлари икки минг йилдан буён сақланиб келмоқда.

Бунинг асосий сабабларидан бири римликлар ишлаб чиққан бетон технологияси ҳисобланади.

Замонавий тадқиқотлар мазкур бетон таркибидаги махсус оҳак заррачалари сув билан реакцияга киришиб, ёриқларни ўз-ўзидан тўлдириш хусусиятига эга эканини кўрсатмоқда.

Олимлар бу технологияни ўрганиб, узоқ хизмат қиладиган ва экологик тоза қурилиш материалларини яратишга ҳаракат қилмоқда.

3. Петра шаҳрининг сув тизими

Қадимги набатейлар чўл ўртасида жойлашган Петра шаҳрини ривожланган савдо марказига айлантиришга муваффақ бўлган.

Бунинг асосида сувни йиғиш ва тақсимлаш бўйича ноёб муҳандислик тизими ётарди.

Набатейлар каналлар, қувурлар, сув омборлари, тўғонлар ва туннеллардан иборат кенг тармоқ қурган. У тизим ёмғир сувларини тўплаш, тошқинларнинг олдини олиш ва аҳолини сув билан таъминлаш имконини берган.

Айрим тадқиқотчилар улар ҳатто юқори босим остида сув ташиш технологияларини ҳам ўзлаштирган бўлиши мумкинлигини таъкидламоқда.

4. Грек олови — йўқолиб кетган ҳарбий сир

Византия империяси қўллаган «грек олови» ўрта асрларнинг энг қўрқинчли қуролларидан бири бўлган.

Манбаларга кўра, бу ёнувчи аралашма сув устида ҳам ёнишда давом этган ва денгиз жангларида катта устунлик берган.

Унинг аниқ таркиби ҳозиргача сирлигича қолмоқда. Тарихчилар аралашма таркибида нефть маҳсулотлари бўлган деб ҳисоблайди, аммо формула қаттиқ қўриқлангани сабабли вақт ўтиши билан бутунлай йўқолиб кетган.

5. Викингларнинг «қуёш тошлари»

Замонавий навигация воситалари пайдо бўлишидан анча олдин викинглар океанларда узоқ масофаларга сузган.

Айрим олимлар бунинг сабаби махсус кристаллар — «қуёш тошлари» бўлган деб ҳисоблайди.

Масалан, исланд шпати каби минераллар қуёш нурини қутблаштириб, ҳаво булутли ёки туманли бўлганда ҳам Қуёш жойлашувини аниқлаш имконини берган.

Бу технология викингларга Шимолий Атлантика океани бўйлаб муваффақиятли саёҳат қилиш имконини яратган бўлиши мумкин.

6. Ҳиндистоннинг машҳур вутц пўлати

Вутц пўлати милоддан аввалги биринчи минг йилликдаёқ Ҳиндистонда ишлаб чиқарилган.

У мустаҳкамлиги, эгилувчанлиги ва узоқ вақт ўткирлигини сақлаб қолиши билан машҳур бўлган.

Бу металл Яқин Шарқ ва Осиё мамлакатларига экспорт қилинган ҳамда кейинчалик афсонавий Дамашқ қиличлари учун асос бўлиб хизмат қилган.

7. Қадимги Хитой сейсмоскопи

Тахминан милодий 132 йилда хитойлик олим Чжан Хэн дунёдаги биринчи зилзилани аниқловчи қурилмани яратган.

Бронзадан ясалган ушбу асбоб ер силкинишлари манбаси қайси томонда эканини кўрсатиб берган.

Зилзила юз берганда қурилма ичидаги механизм ҳаракатга келиб, махсус шарчалардан бири ажралиб тушган ва силкиниш йўналишини билдирган.

Бу қурилма замонавий сейсмология пайдо бўлишидан қарийб 1900 йил олдин яратилгани билан аҳамиятлидир.

8. Дамашқ пўлати

Дамашқ қиличлари тарихдаги энг машҳур қуроллардан бири ҳисобланади.

Уларнинг юзасидаги тўлқинсимон нақшлар нафақат чиройли кўриниш берган, балки металлнинг юқори сифатидан ҳам далолат берган.

Манбаларда бу қиличлар ўткирлигини узоқ сақлаши, бир вақтнинг ўзида мустаҳкам ва эгилувчан бўлиши қайд этилган.

Замонавий тадқиқотлар бу хусусиятлар мураккаб темирчилик усуллари ҳамда юқори углеродли вутц пўлатидан фойдаланиш натижаси бўлганини кўрсатмоқда.

Олимлар мазкур технологиянинг айрим жиҳатларини қайта тиклашга муваффақ бўлган бўлса-да, унинг барча сирлари ҳалигача тўлиқ очилмаган.

Қадимги цивилизациялар мероси шуни кўрсатадики, инсон ақл-заковати ва муҳандислик қобилияти замон билан чекланмайди. Минг йиллар аввал яратилган айрим технологиялар ҳатто бугунги кун олимлари учун ҳам илҳом манбаи бўлиб хизмат қилмоқда.