Бизнес учун ягона QR-код ишга тушади. Мажбурий комиссия — 0,65 фоиз

2025 йил декабр ойида ягона QR-кодларни жорий этишни назарда тутувчи президент фармони имзоланганди. Унга кўра, 1 январдан бошлаб савдо ва хизмат кўрсатиш соҳаларидаги барча юридик шахслар фаолиятига ягона QR-кодларни жорий этиш бошланди ва 1 июлдан бошлаб ундан фойдаланиш мажбурий талабга айланади. Яъни юридик шахслар ўз мижозларига нафақат нақд ёки терминал орқали, балки ягона QR-код орқали ҳам тўлов қилиш имкониятини яратиши шарт бўлади. Бу қоидани бузиш жавобгарликка сабаб бўлади.

UzQR коднинг асосий хусусияти — истеъмолчи исталган банк иловаси ёки тўлов ташкилоти мобил иловаси орқали битта QR-кодни сканер қилган ҳолда тўловни амалга ошириши. Бунда савдо ва хизмат кўрсатиш субъектлари бир неча хил QR-код ва тўлов ечимларини сақлаб туриш заруратидан озод бўлади.

Комиссия тўлови — 0,65 фоиз

Марказий банк маълумотларига кўра, UzQR учун сотувчидан транзакция суммасининг 0,65 фоизи миқдорида комиссия ундирилади. Ушбу комиссия қуйидагича тақсимланади:

• Экваер банк (QR-кодни мерчантга ўрнатиб берган банк) — 0,10 фоиз;

• Uzcard — 0,075 фоиз;

• Humo — 0,05 фоиз;

• QR-код оператори (тизимни узлуксиз қўллаб-қувватлаш) — 0,20 фоиз;

• Тўлов ташаббускори (QR-кодни ўқувчи мобил илова) — 0,15 фоиз;

• Тўловчи банк (тизимда тўловни амалга оширувчи банк) — 0,05 фоиз.

“UzQR’нинг 0,65 фоизлик умумий тарифини холисона баҳолаш учун уни ҳозирги тўлов хизматлари бозоридаги мавжуд тарифлар билан таққослаш ўринли. Бугунги кунда тўлов хизматлари бозорида савдо ва хизмат кўрсатиш субъектлари учун QR-кодлар орқали тўловларни қабул қилиш 1-3 фоизни ташкил қилади”, дейилади МБ хабарида.

Регуляторга кўра, тизимнинг расмий тариф тузилмасида тўловчидан (истеъмолчидан) ҳеч қандай комиссия ундириш кўзда тутилмаган. Барча тариф — фақат мерчант томонидан тўланадиган 0,65 фоиздан иборат ва у юқорида кўрсатилгандек занжир иштирокчилари ўртасида тақсимланади.

“Айни пайтда айрим ташаббускорлар томонидан истеъмолчидан қўшимча йиғим ундирилаётган ҳолатлар кузатиляпти. Бундай йиғим тизим тарифининг бир қисми эмас — у тегишли иштирокчилар томонидан ўз ташаббуси билан қўшимча тарзда қўйилган”, дейилади МБ изоҳида.

Регулятор харидордан қўшимча комиссия ундириш билан боғлиқ ҳолатлар тартибга солиш жараёнида эканини қайд этган.

Иқтисодчи Отабек Бакировнинг таъкидлашича, комиссиянинг юқорилиги ягона QR-кодни нақд ҳисоб-китоблардан ҳам, терминал орқали ҳисоб-китоблардан ҳам устун қила олмаслиги мумкин.

“Жуда катта умидлар қилинган ягона QR бундай аждарҳо комиссиялар билан нақд ҳисоб-китоблардан ҳам, терминал орқали ҳисоб-китоблардан ҳам афзал бўла олмаслиги аён бўлди. Балки шунинг учун ҳам мажбурий деб эълон қилинган. Нақдсиз тўловлар кўлами кенгайтирилиши арафасида ва ундан кейин истеъмолчилар нақдсиз тўловлар ва транзакциялар учун комиссияларнинг тинимсиз ошиб бораётганига гувоҳ бўлишмоқда”, дея ёзди у.

 Иқтисодчининг қўшимча қилишича, Марказий банк 0,65 фоизлик мажбурий комиссияни икки баробаргача арзонлаштириши ҳам мумкин эди.

“Тизим орқали тўловлар ўтишининг таннархи қанча ўзи? Нега регулятор ва маъмурий таъсир чоралари, шунингдек, бошқа улкан инфратузилмавий ресурслар бўла туриб, тарифлар 2 карра арзонроқ таклиф этилмади. Иккинчи савол эса ўша-ўша, 0,65 фоиз, +1 фоиз комиссия билан UzQR нақд пул орқали савдони ўлдира олмайди (ўзи мақсад шу эмасмиди), сотувчи ҳам, истеъмолчи ҳам барибир нақдликни ёки арзонроқ бўлган терминал (0,20 фоиз) орқали ҳисоб-китобни танлайди. Ва учинчидан, бизнес ва истеъмолчиларга асосий хатар ҳам шу ерда, энди икки монополист тўлов тизими терминаллар орқали эквайринг тарифларини ошириш тафовутини қўлга киритишди”, дейди Бакиров.