Уйига қуёш панеллари ўрнатиб, истеъмолидан ортган электр энергиясини тармоққа сотаётган фуқароларга субсидия тўлаш ҳеч қанақа изоҳсиз тўхтаб қолди. Ҳукумат сукут сақлашни афзал билаётгани, парламентдан ҳам тайинли ҳаракатлар бўлмаётгани – инвесторлар ишончига путур етказяпти. Kun.uz мавзуни иқтисодчи Отабек Бакиров билан муҳокама қилди.
— Бу субсидия фуқароларга қай тартибда тўланиб келинган эди?
— Аввало, шуни айтиш керакки, бу дастур 2023 йилда оғир қишдан чиққанимиздан кейин мамлакатнинг муқобил энергия имкониятлари чеклангани сабабли йўлга қўйилган эди. Эсласангиз, ўша йилнинг феврал–март ойларида энергетика соҳаси бўйича бир нечта қарорлар қабул қилинган. “Қуёшли хонадон” дастури ҳам айнан шу қарорларнинг узвий қисми ҳисобланади.
Қайта тикланувчи энергия манбаларини рағбатлантириш фақат жисмоний шахслар ёки хонадонлар учун эмас, балки ижтимоий объектлар, тадбиркорлик субъектлари, ҳудудлар ва тармоқлар кесимида ҳам режалаштирилган эди.
Агар хотирам алдамаса, дастлабки режага кўра, 2023 йилнинг ўзида 37 мингга яқин хонадонга қуввати 50 киловаттгача бўлган қуёш панелларини ўрнатиш белгиланган эди. Бугунги кун нуқтайи назаридан бу катта рақам эмасдек туюлиши мумкин, аммо ўша пайт учун 37 минг жуда катта кўрсаткич эди. Чунки ўша вақтда қуёш панелларининг нархи анча юқори бўлган. Кейинги йилларда эса уларнинг нархи йил сайин пасайиб бормоқда. Шунингдек, ўрнатиш инфратузилмаси билан боғлиқ кўплаб муаммолар ҳам мавжуд эди.
Ўшанда одамлар дуч келган асосий муаммолардан бири – мажбурлаш билан боғлиқ эди. Ҳозир кўпчилик субсидиясини ололмаётганидан шикоят қиляпти. Аммо уч йил аввал улар бошқа муаммога – қуёш панелларини мажбурий ўрнатишга дуч келган эди.
Бу, биринчи навбатда, фермер хўжаликлари раҳбарлари, маҳалла раислари, мактаб директорлари ва боғча мудирлари каби касб эгаларига тааллуқли эди. Кўпчилик панелларни маъмурий йўл билан тарқатилган кредитлар ҳисобидан ўрнатган.
— Ўша пайтдаги норматив-ҳуқуқий ҳужжатга кўра, қуввати 50 киловаттгача бўлган қуёш панели ўрнатганларга ўз эҳтиёжидан ортиқча ишлаб чиқарилган ҳар бир киловатт-соат электр энергияси учун минг сўмдан субсидия тўланиши белгиланган эди. Бу маблағ давлат бюджети ҳисобидан ажратилиши керак эди. Субсидия механизми қандай ишлаган?
— Аслида бу ерда икки ёки уч босқичли молиялаштириш бўлмаслиги учун бир марта тўлов қилиш механизми танланган. Масалан, бир киловатт-соат электр энергиясининг таннархи 600 сўм бўлса, давлат қуёш панели орқали ишлаб чиқарилган ҳар бир киловатт-соат электр энергияси учун 1000 сўм тўлаган.
