Хитой муваффақиятли ракета парвозидан кейин унинг бустерини қайтариб олди

Хитой қайта ишлатиладиган ракеталар соҳасида АҚШнинг мутлақ устунлигига барҳам беришни ният қилган. Шу мақсадда 10 июль куни ўтказилган денгиз платформасига ўрнатилган махсус тўр ёрдамида ракетани тутиб олиш экспериментал тизимини муваффақиятли якунланди.

Экспериментал синов

Хитой ракета ташувчилар технологияси академияси томонидан ишлаб чиқарилган «Long March 10B» ракетаси 10 июль куни Хайнан тижорий космик парвозлар майдончасидан ҳавога кўтарилган. Ракетанинг бустери – пастки тезлатгич босқичи юқори қисмдан ажралганидан тахминан олти дақиқа ўтиб, вертикал ҳолатда ортга қайтди ва денгиз платформасида муваффақиятли тутиб олинган.

A historic day in China's space history. China’s first successful rocket recovery! pic.twitter.com/ZTqHQldFWv

— Li Zexin 李泽欣 (@XH_Lee23) July 10, 2026

Reutersʼнинг ёзишича, ушбу синов Хитой тарихида орбитал тоифадаги ракетанинг илк бор муваффақиятли қайтариб олиниши ҳисобланади. Бу билан Хитой тўлиқ қайта ишлатиладиган ракеталар яратиш мақсадига янада яқинлашмоқда.

Хитой давлат телерадиокомпанияси хабарга кўра, ракета жума кунги парвоз давомида сунъий йўлдошни белгиланган орбитага ҳам муваффақиятли чиқарган.

Хитойнинг 2030 йилгача Ойга одам учириш миссияси учун ишлаб чиқилаётган дастурнинг бир қисми ўлароқ, «Long March 10B» ракетаси кенг кўламли Ой дастури учун зарурий маълумотларни тақдим этиши ва тегишли технологияларни синовдан ўтказиб бериши кутилмоқда.

Хитой шу йилнинг охиригача «Long March 10B» ракетасининг айнан шу қайтариб олинган бустеридан яна бир бор парвозда фойдаланишни режалаштирмоқда.

Бу хушхабар ортидан Хитой аэрокосмик компанияларининг акциялари кескин кўтарилиб кетди. Хусусан, China Spacesat ва China Satellite Communications компаниялари акциялари кунлик рухсат этилган максимал ўсиш чегарасига етди.

Falcon 9 билан фарқ нимада?

«Long March 10B» ракетаси кўп жиҳатдан SpaceX компаниясининг дунёда энг кўп ишлатиладиган ўрта вазнли Falcon 9 ракетасига ўхшатилади.

У Хитойнинг асосий давлат ракета ишлаб чиқарувчиси — Хитой ракета ташувчилар технологияси академияси (CALT) томонидан тижорий космик парвозлар учун ишлаб чиқилган.

«Long March 10B» Ернинг паст орбитасига камида 16 метрик тонна фойдали юк олиб чиқишга қодир. 61 метрли ракетанинг биринчи босқичидаги двигателлар суюқ кислород ва керосин, юқори босқич двигатели эса суюқ кислород ва метан билан ишлайди.

Бироқ, Falcon 9 ракетасидан фарқли ўлароқ, «Long March 10B» қуруқликдаги майдончага ёки денгиздаги махсус кемага ўзининг очиладиган таянч «оёқлари» ёрдамида мустақил равишда қўнмайди. Бунинг ўрнига у денгиз платформасидаги тўрни илиб олиш учун тўртта махсус «қўниш илгаги»дан фойдаланади.

Қуйидаги видеода АҚШ ва Хитой компанияларида ракета пастки қисмини тутиб қолиш услубларидаги фарқ кўрсатилган.

Qué gran momento para ser un espaciotrastornado!

Tres cohetes recuperables, tres metodos distintos. pic.twitter.com/Yjjgyivz0H

— Space Nøsey (@SpaceNosey) July 10, 2026

«Тўрга асосланган тутиб олиш тизими ракетанинг ички тузилишини соддалаштиришга, унинг оғирлигини камайтиришга ва мос равишда фойдали юк кўтариш қувватини оширишга хизмат қилади. Шунингдек, бу тизим қўниш нуқтасидан бироз четга чиқиш ҳолатларига ҳам жуда мослашувчан. Чунки бир-бири билан мувофиқлаштирилган тўрлар тизими ракетани тутиб олиш майдонини самарали равишда кенгайтира олади», дея тушунтирди компания эксперти Чен Муйе.

Глобал космик пойга

Маълумот учун, SpaceX компанияси илк бор 2015 йил декабрь ойида орбитал парвоздан сўнг Falcon 9 ракетасини муваффақиятли қўндирган эди. Орадан йиллар ўтиб, 2025 йил ноябрида Blue Origin компанияси ҳам ўзининг New Glenn ракетаси билан буни такрорлади.

Ҳозирги вақтда SpaceX йилига 150 мартага яқин – ҳафтасига тахминан 3 марта Falcon 9 ракетасини учирмоқда. Шунингдек, улар эҳтиёжга қараб ракетанинг бустерини ўнлаб марта қайта ишлатади. Қимматбаҳо двигателлар билан жиҳозланган ушбу бустер ракетанинг энг қиммат ва қадрли қисми ҳисобланади.

Нашрнинг ёзишича, Хитой қайта ишлатиладиган ракета технологияларини ривожлантириш учун қарийб ўн йил вақт сарфлади. Барчаси дастлабки паст баландликдаги мувозанат синовларидан бошланиб, сўнгги йилларда орбитал бустерларни қайтариб олиш уринишларигача етиб келди.

Бундай тизимнинг жорий этилиши Хитойнинг шиддат билан кенгайиб бораётган тижорий сунъий йўлдош гуруҳларини учириш харажатларини сезиларли даражада камайтиради.

Кучли глобал рақобат муҳитида Хитойнинг хусусий фирмалари ҳам қайта ишлатиладиган ракеталарни синовдан ўтказиш чораларини кўрмоқда. Ҳукумат эса ушбу соҳадаги компанияларга маблағ йиғишда ёрдам бериш учун – акцияларни биржада бирламчи жойлаштириш (IPO) қоидаларини юмшатди.

Жума кунги синов катта бурилиш бўлса-да, Хитой ҳукумати ракетадаги ҳар қандай муаммоларни аниқлаш ва ҳал қилиш учун яна кўплаб синов парвозларини ўтказиши керак. Шундан кейингина у SpaceX билан тенгма-тенг рақобатлашишга умид қилиши мумкин.