Энди “ўзимизники” бор
Ўзбекистонда кўплаб одамлар чув тушган молиявий пирамидаларнинг барчаси бир хил схемада ишлаган: инвестиция киритинг, кунлик даромад олинг ва бошқаларни таклиф қилиш эвазига бонусларга эга бўлинг. Аслида, молиявий пирамидаларни айни шу уч устун “кўтариб туради”.
Бундай лойиҳалар бирор алдовга асосланади. Масалан, “Parker” powerbank ижараси, Whats, Aif, HNK ва XCM каби молиявий пирамидалар видео томоша қилиш, OMD китоб ўқиш, FastAI робот сотиб олиш орқали пул ишлаш таклифи билан танилганди.
Бу платформаларнинг ҳаммаси чет элда рўйхатдан ўтказиб келинган. Масалан, “орган” ходимлари ҳам тарғиботига қўшилган XCM молиявий пирамидаси сайти Канада давлатида Сингапур уяли алоқа рақами орқали рўйхатга олингани аниқланган.
Эндиликда одамларни чув туширишга қаратилган ва молиявий пирамидага асосланган сайт uz доменида ҳам пайдо бўлди. Бу – diram.uz сайти.
Услуб қандай?
Ҳар бир молиявий пирамида ўз алдов услубига эга бўлади. Diram анъанавий усуллар ҳисобланган видео томоша қилиш, китоб ўқиш ёки бирор буюм ижарасини эмас, мевали дарахт ниҳолини сотиб олиб, “боғ яратиш”ни таклиф этади.
Бироқ, бу ҳақиқий боғ эмас, шунчаки депозит қўйиш, кунлик даромад ва бонус ваъдалари ана шу услуб ортига яширилган.
Депозит қўйиш – diram’да бу мевали дарахт ниҳолини сотиб олиш билан ифодаланади. Мевали дарахтлар сони 5 та. Улар мева турига қараб нархи ошиб борган. Масалан, энг арзони ўрик. Ушбу дарахт ниҳолини 100 минг сўмга “сотиб олиш” (аслида, бу тикиладиган пул) мумкин.
Шу тариқа, 300 минг сўмга анор, 1 млн сўмга шафтоли, 3 млн сўмга ёнғоқ ҳамда 5 млн сўмга писта ниҳолларини олиш таклиф этилган. Гарчи мевалар номи билан аталган бўлса-да, булар молиявий пирамида таърифлари ҳисобланади.
Кунлик даромад – “ўтқазилган” ниҳол бир кундаёқ “мевага кириши” ва даромад келтириши ваъда қилинган. Масалан, ёнғоқ ниҳоли 35 кун “ўсади” ва шу даврда умумий 112 фоиз “ҳосил беради”. Бу “3 млн сўм инвестиция киритсангиз 35 кунда 3 млн 360 минг сўм қилиб қайтариб оласиз”, деган гап.
Бонус ваъдаси – барча молиявий пирамидаларда бўлгани каби diram’да ҳам бошқаларни жалб қилганлик учун бонуслар таклифи бор.
Бундан ташқари, ҳудудлар кесимида diram боғларини ташкил этиш таклифи берилган.
Drm – яшил валюта
Сайтда тикилган пулни чиқариб олиш “меваларни сотиш” услубида ниқобланган. Яъни, сайтда рўйхатдан ўтилгач, ниҳол сотиб олинади. Бунинг тўлови сайтдаги шахсий кабинетдан drm (долларга тенглаштирилган тўлов бирлиги) орқали тўланади. Сўнгра бу даромад картага чиқариб олинади.
Эътиборлиси, Сlick тўлов тизими орқали ҳам ушбу молиявий пирамидага пул тикиш (ҳисобни тўлдириш) имкони яратилган. Сlick компанияси Kun.uz сўровидан кейин ҳолат бўйича ички текширув бошлади.
Ортида ким турибди?
Kun.uz Ўзбекистонда очиқ-ошкора фаолият юритаётган ушбу молиявий пирамида ортида ким турганига қизиқиб кўрди.
Очиқ манбаларга кўра, diram.uz сайти 2026 йил апрел ойи охирида Eskiz IT компанияси таркибига кирувчи “Best Internet Solution” ХК томонидан рўйхатдан ўтказилган.
Таҳририят ҳолатга аниқлик киритиш мақсадида Eskiz IT компанияси билан боғланди. Компания оператори diram.uz “Best Internet Solution” томонидан рўйхатдан ўтказилганини тасдиқлади. Унинг қўшимча қилишича, мижоз Мадраҳимова Мадина Алимовна исмли шахс бўлган.
Kun.uz суриштирув давомида diram.uz сайти ортида бухоролик IT мутахассиси Рофиев Ҳусниддин Ҳасан ўғли турганини аниқлади ва у билан боғланди.
Ҳусниддин Рофиевга кўра, diram молиявий пирамида эмас.
“Ўзим IT соҳасида мутахассисман. Бу сайтни ўзим ишлаб чиққанман. Ҳозирда техник камчиликлари устида ишлаяпман, тўлиқ ишга тушмаган. Рўйхатдан ўтганлар хоҳласа депозит киритиб ишласин, хоҳласа одам киритиб. Унинг даромади фақатгина таклиф қиладиган одамига боғлиқ бўлиб қолмаяпти. Шу сабабли, бу молиявий пирамида эмас.
Таклиф этилаётган дарахт ниҳолларини рўйхатдан ўтувчи эмас, мен экаман. Бу боғлар ҳақиқатдан ташкил қилинади. Мен шунчаки виртуал боғ қилмоқчи эмасман”, дейди Рофиев.
Сайтда келтирилган ваъдаларга кўра, бугун сотиб олинган ниҳол эртага даромад келтира бошлайди. Бу пул қаердан қопланади, деган саволга Ҳусниддин Рофиев ўз маблағимдан, дея жавоб қайтарди. Унинг билдиришича, 5,3 млрд сўм шахсий жамғармаси бор ва ваъда қилинаётган даромад айни шу пулдан қайтарилади.
“Рўйхатдан ўтиб, тариф сотиб олганларнинг пули фирмамнинг ҳисоб рақамига келиб тушади. Бу ишларни солиқдан рухсат олган ва уларга тақдим қилган ҳолда бошлаганман”, дейди лойиҳа асосчиси.
Ҳусниддин Рофиев лойиҳаси молиявий пирамида эмаслигини бот-бот такрорлади. Бироқ унинг айтганлари ҳеч бир иқтисодий қонуниятларга тўғри келмайди.
Очиқ манбаларга кўра, Ҳусниддин Рофиев 2023 йил ноябр ойида давлат рўйхатидан ўтказилган “TXKA” МЧЖ таъсисчиси ҳисобланади.
“Тозалов” ва чора керак
Ўзбекистонда молиявий пирамида сайти бу шаклда ошкора фаолият юрита бошлагани жиддий сигнал. Бири ёпилса бошқаси очилаётган шубҳали ёпиқ платформалар, тармоқли маркетинг ниқоби остида одамлар пулини ўзлаштираётган сохта тадбиркорлар бўйича “тозалов” ўтказилиб, кескин чоралар белгиланмас экан, бу оғир оқибатларга олиб бориши мумкин.
