Украина президенти Володимир Зеленский Олександр Сирскийни Украина қуролли кучлари бош қўмондони лавозимидан озод этишга қарор қилганини маълум қилди. Унинг ўрнини 43 ёшли генерал-майор Михаил Драпатий эгаллайди, у шу вақтгача Украина қуролли кучлари Бирлашган кучлари қўмондони лавозимида эди.
«Михаил Драпатий билан биргаликда яқин ва ўрта муддатли истиқболда қандай вазифалар амалга оширилиши кераклигини белгилаб олдим. Украина мудофаа кучларининг операциялари давом этмоқда ва барқарор давом этиши керак. Украинанинг узоқ масофали санкциялар режаси, бизнинг "мидлстрайк" дастуримиз мутлақо аниқ ижро этилади», – деди Зеленский.
У ўз баёнотида Сирскийнинг истеъфоси сабабини келтирмаган, аммо унинг хизматларини эътироф этиб, у Киев мудофаасида, Харкивни озод қилишда ҳамда Курск амалиётида Украина учун керакли натижаларни таъминлаганини таъкидлаган.
«Бугун Олександр Сирский ва Андрей Гнатов билан хизматнинг кейинги форматларини ва ишни тўғри ўтказишни муҳокама қилдик», – деган Зеленский ва Бош штаб бошлиғи Андрей Гнатов ҳам ўз лавозимини тарк этаётганини билдирган.
43 ёшда бўлган Михаил Драпатий, 61 ёшли Олександр Сирскийдан фарқли ўлароқ, офицерлик учун советлар билим юртида – Москвада эмас, мустақил Украинада ўқиган. У 2014 йилда, Россиянинг Донбассга «чекланган» босқини бошланганидан буён жанг қилиб келади.
Тайинлов ҳақида эълон қилинганидан кейин Драпатий ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларида «Украина президентига ишонч, мудофаа вазирига – қўллаб-қувватлов, мудофаа кучларига – хизматнинг янги босқичи» учун миннатдорчилик билдирди. «Украинага хизмат қилиш мен учун доимо шараф бўлган, мустақиллик учун уруш даврида эса бу мутлақ масъулиятни англатади», – дея ёзган у.
Сирскийнинг истеъфосига нима сабаб бўлди?
Ўтган ҳафта чоршанба куни кечқурун Украина президенти мудофаа вазири Михаил Федоровни истеъфога чиқаришга қарор қилгани маълум бўлганди.
У ўшанда ўз қарорини Федоров ва Украина қуролли кучлари бош қўмондони Сирский ўртасида келишмовчилик юзага келгани ва бу муаммони ҳал қилиб бўлмагани билан изоҳлаганди. Украина нашрлари ёзишича, Зеленский Олий рада депутатлари билан учрашув чоғида бундай ҳолатда Федоровни ҳам, Сирскийни ҳам истеъфога чиқариш тўғри бўлиши, аммо ҳозир буни қила олмаслигини айтган.
Pavlo Bahmut/ Ukrinform/Future Publishing via Getty Images
Кейинги тонгда эса уруш даврида иккинчи бор Украина шаҳарларида норозилик акциялари бошланди – аҳоли Зеленский Федоровни мудофаа лавозимига қайтармаганидан норозилик билдирди. 35 ёшли Федоров бу лавозимда атиги ярим йил ишлади, аммо фронт учун бир неча муҳим ўзгаришларни амалга оширишга улгурди, жумладан, турли хил ва узоқ масофали дронлар ишлаб чиқаришни сезиларли даражада кўпайтирди ва умуман олганда, дронлар йўналишини кучайтирди.
Намойишчиларнинг кўпчилиги Сирскийни истеъфога чиқаришни, Федоровни эса мудофаа вазирлигига қайтаришни талаб қилган. Ўтган йили ҳам норозилик намойишига чиққан украинлар Володимир Зеленскийни Украинанинг коррупцияга қарши органларини Бош прокуратурага бўйсундириш қарорини бекор қилишга мажбур қилган эди.
Федоров ўз истеъфосидан кейин журналистлар учун брифинг уюштирди ва ўзи ҳамда бош қўмондон ўртасида зиддият юзага келгани, президентдан Сирский ҳамда Бош штаб бошлиғи Андрей Гнатовни алмаштиришни сўраганини айтди.
Сирский ҳам бир кун ўтиб можаро юзасидан муносабат билдирган ва фақат 2022 йилги Киев мудофааси бўйича амалиётга раҳбарлик қилгани билан фахрланиши, шу амалиёт туфайли «ҳозир бу шаҳарда брифинглар ўтказишга имкон борлиги»ни айтиш билан чекланган.
Аммо Володимир Зеленский намойишларнинг илк куниёқ «жамият нима деяётганини тушунишини, эшитишини ва ҳатто реакция қилиши»ни айтган.
Шундан кейин Зеленский ички ишлар вазири Игор Клименкони Федоров ўрнига мудофаа вазири этиб тайинлаш қароридан қайтди.
Бир кун ўтиб Украина хавфсизлик хизмати раҳбари Евгений Хмара мудофаа вазири вазифасини бажарувчи этиб тайинланди.
Лекин Украина шаҳарларида дам олиш кунларида ҳам намойишлар давом этди. Масалан, якшанба куни Киев марказидаги Иван Франко майдонида 10 мингга яқин одам тўпланган.
Дам олиш кунлари Зеленский турли даражадаги ҳарбийлар билан бир неча учрашувлар ўтказди.
Сирский нималар билан ёдда қолди?
2024 йил февралида Володимир Зеленский Украина қуролли кучлари бош қўмондони, ўзи учун сиёсий рақибга айланган Валерий Залужнийни истеъфога чиқариб, унинг ўрнига Олександр Сирскийни тайинлаганди.
Сирскийнинг энг катта хизматларидан қаторида Россиянинг кенг кўламли босқининг илк ҳафталарида Киевни мудофаа қилгани, 2022 йил август-сентябр ойларида Украина қуролли кучларининг Харкив областидаги қарши ҳужумини ташкиллаштиргани, шунингдек, 2024 йил августида украин ҳарбийларининг Курск областида бошлаган амалиётини режалаштирганини келтиришади.
Шу билан бирга, Сирскийни танқид қилувчилар ҳам бор. Масалан, ҳарбий мухбир ва «Цензор.Нет» нашри бош муҳаррири Юрий Бутусов Олександр Сирскийни жойлардаги бригадалар ва баталёнларнинг командирларини айланиб ўтган ҳолда, оператив буйруқлар бериш билан ҳам шуғулланишда айблайди.
Шу билан бирга, бошқа шарҳловчилар Сирский Россия армиясининг ресурслар бўйича устунлиги ва сафарбарлик муаммолари шароитида ҳаракат қилишига тўғри келганини таъкидлайди.
«Эътироз билдириш, танқид қилиш мумкин, аммо жанговар генералга буни фақат ҳарбийлар қилишлари мумкин. Жараёнлар моҳиятини ва жанг майдонидаги вазиятни тушунадиганлар. Чунки Сирский ўз вазифасини телекамераларсиз, интервюларсиз, ижтимоий тармоқлардаги постларсиз бажарган. У ишлашга мажбур бўлган вазиятда бу мураккаб бурч», – дея ёзди Сирскийнинг истеъфоси ҳақидаги хабардан кейин Киев шаҳри мэри Виталий Кличко.
Чоршанба тонгида Олександр Сирскийнинг ўзи ҳам «қўмондонликни топширишдан олдин», «айтар сўзлари борлиги»ни билдириб, пост ёзди.
Постда у урушнинг асосий босқичларини ва улардаги ўз ролини санаган. Сирский амалга оширилган операцияларнинг бир қисми ҳақида «бугун гапира олмаслиги» – «улар ҳақида тарих ҳикоя қилиши»ни таъкидлаган.
«Мен ўзимдан кейин келувчига нафақат мудофаада, балки ҳужум ҳам қилаётган армияни қолдираман – ташаббус, тузилма, душманни қандай уришни биладиган одамлар билан. Бу ҳужум давом этишига чин дилдан умид қиламан», – дея ёзган Украина қуролли кучларининг лавозимини тарк этаётган бош қўмондони.
Генерал Драпатий ҳақида нималар маълум?
43 ёшли Михаил Драпатий мустақил Украинада офицерга айланган. У 2004 йилда Харкив танк қўшинлари институтини, 2017 йилда эса Украина миллий мудофаа университетини тамомлаган.
У 2014 йил майида танилиб кетганди. Ўшанда 72-алоҳида механизациялашган бригада баталёни командири бўлган Драпатий ўз бўлинмасини россиялик айирмачилар томонидан эгаллаб олинган Мариупол шаҳри марказига бошлаб борганди.
Ўша йил августида эса Драпатий оғир аҳволга тушиб қолганига қарамай, украин ҳарбийлари билан Луҳанск области Изварино қишлоғида қуршовни ёриб ўтганди.
2016 йилда Драпатий 58-алоҳида мотопиёдалар бригадасига бошлиқ этиб тайинланади. 2022 йилда Россиянинг кенг кўламли босқини бошланганидан кейин Херсон йўналишида мудофаага раҳбарлик қилади, хусусан, 2022 йил ноябрида Херсон шаҳрини озод қилиш бўйича амалиётда қатнашади.
2024 йил октябрида Драпатий генерал-майор унвонини олган. Ўша йил май ойидан у Харкив йўналишида Россия ҳужумларини қайтаришга масъул бўлганди. У фронтнинг мазкур участкасида мудофаани тўғри йўлга қўяди ва душман ҳудуд ичкарисига кириб келишига йўл қўймайди.
Олександр Сирский 2024 йил февралида Украина қуролли кучлари бош қўмондони этиб тайинланганидан кейин Драпатий унинг жамоасидан ўрин олган ва Бош штаб бошлиғининг ҳарбийларни тайёрлаш бўйича ўринбосарига айланган.
Драпатий 2025 йил октябрида Украина қуролли кучлари Бирлашган кучлари раҳбарига айланганди.
Ҳарбий экспертлар Драпатийнинг командир сифатидаги касбий маҳорати, шахсий таркибга эҳтиёткорона муносабати ва Украина қуролли кучларида катта обрў қозонганига эътибор қаратади.
Михаил Федоров мудофаа вазири лавозимидан озод этилганидан кейин Драпатий ижтимоий тармоқларда уни ва собиқ вазирнинг мудофаа вазирлигида олиб борган ишларини қўллаб-қувватлашини билдириб пост ёзганди.
«Мудофаа вазирлигига янги қўмондонлик келиши билан ҳарбий тизим йиллар давомида амал қилиб келган қоидаларни ўзгартиришга ҳақиқий уриниш пайдо бўлди. Гап қоғоздаги янги номлар ёки навбатдаги қайта қуриш ҳақида эмас, балки аскарлар ва қўмондонлар ҳар куни оқибатларини ҳис қилаётган муаммолар ҳақида борарди», – деганди у.
Федоров билан нима бўлади?
Кечки мурожаатида Зеленский собиқ мудофаа вазири билан учрашганини айтди.
«Мен Михаилга ҳукуматдан давлатимизнинг технологик таркибий қисмини бирлаштириш ва унинг ривожланишини таъминлаш имконини берадиган муносиб позицияни таклиф қилдим», – деди Украина президенти.
Зеленский қайси лавозим ҳақида гап кетаётганига аниқлик киритмаган.
Ўтган ҳафтадаги брифингда Федоров Зеленский унга маслаҳатчи лавозимини таклиф қилгани, аммо буни рад этганини айтганди.
Федоровнинг Украина президентининг янги таклифига муносабати ҳозирча номаълум.
Сирскийнинг истеъфоси ва унинг ўрнига Драпатий тайинланганидан кейин Федоров содир бўлган ўзгаришларни «озод одамларнинг эркинлик ва адолат учун курашида янги ҳаво ва янги умид» деб таърифлади. «Эшитмаслик мумкин бўлмаган ўзгаришлар овози», – деб ёзди собиқ вазир.
У Драпатийни лавозимга тайинлангани билан табриклади ва Сирскийга қўнғироқ қилиб, «Киев областини ҳимоя қилгани, Харкив операцияси ва бошқа тарихий жанглар учун миннатдорчилик билдиргани»ни қўшимча қилди.
