Бугунги кунда АҚШ, Буюк Британия, Сингапур ва Европа Иттифоқидаги йирик юридик компаниялар минглаб ҳуқуқий ҳужжатларни таҳлил қилиш, суд амалиётини ўрганиш, шартномалар лойиҳаларини тайёрлаш ва ҳуқуқий тадқиқотлар олиб боришда сунъий интеллектдан фаол фойдаланмоқда. Бир неча соат, баъзан кун талаб қиладиган ишларни замонавий сунъий интеллект (СИ) платформалари бир неча дақиқада бажариши мумкин.
Шу сабаб айрим экспертлар келажакда юристларга эҳтиёж кескин камайишини тахмин қилмоқда. Аммо масалага чуқурроқ назар ташласак, асл савол бошқача эканини англаймиз. Масала “юристлар керак бўлмай қоладими?” деган саволда эмас. Асл савол – келажакда қандай юристлар керак бўлади?
Сунъий интеллект ҳуқуқ соҳасини қандай ўзгартирмоқда?
Сунъий интеллект ҳуқуқшуносликда, аввало, такрорланувчи ва кўп вақт талаб қиладиган вазифаларни автоматлаштирмоқда. Масалан, юзлаб суд қарорларини таҳлил қилиш, норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ўртасидаги боғлиқликни аниқлаш, шартномалардаги хавфли бандларни топиш ёки дастлабки ҳуқуқий хулосани тайёрлаш энди анча тез бажарилмоқда.
Бу эса юристнинг вақтини тежаб, унга мураккаброқ масалалар билан шуғулланиш имконини беради. Чунки технологиянинг асосий вазифаси инсонни алмаштириш эмас, унинг самарадорлигини оширишдир. Тарихга назар ташласак, технологик тараққиёт бирор касбни бутунлай йўқ қилган ҳолатлар деярли учрамайди. Банкоматлар пайдо бўлганда ҳам банк ходимлари йўқолиб кетмади. Аксинча, уларнинг вазифалари мижозлар билан ишлаш, молиявий маслаҳат бериш ва мураккаб хизматларни кўрсатиш томон ўзгарди. Электрон калкулятор математикани бекор қилмагани каби, сунъий интеллект ҳам ҳуқуқшуносликни бекор қилмайди.
СИ юристни эмас, оддий ҳуқуқий ишларни алмаштирмоқда
Ҳуқуқ фақат қонун матнини ўқиш ёки моддаларни ёддан билишдан иборат эмас. Ҳуқуқ – бу инсон тақдири, адолат, ахлоқий қадриятлар, ижтимоий манфаат ва ҳуқуқий тафаккур уйғунлигидир.
Суд мажлисида томонлар ўртасида музокара олиб бориш, мураккаб ҳуқуқий стратегияни ишлаб чиқиш, низонинг яширин жиҳатларини аниқлаш ёки қонун лойиҳаларини яратишда инсон тафаккури ҳал қилувчи аҳамиятга эга. Сунъий интеллект катта ҳажмдаги маълумотларни тез таҳлил қилиши мумкин, бироқ у инсоний тажриба, масъулият ва ахлоқий баҳолаш қобилиятига эга эмас.
Шунинг учун ҳам бугунги кунда СИ юристни эмас, балки ҳуқуқшуноснинг вақтини оладиган стандарт ва такрорланувчи вазифаларни бажаришга кўпроқ мослашмоқда.
Дунёда янги ҳуқуқий йўналишлар шаклланмоқда
