Ўтган қишларда Россия Украина энергетикасини издан чиқаришга уринди, лекин бу йил Киев фақат ўз осмонини ҳимоя қилиш билан чекланмаслиги мумкин. Украинлар Россиянинг энергетика инфратузилмаси ва ракета ишлаб чиқариш корхоналарини нишонга олиб, рақибнинг ҳужум салоҳиятини пасайтиришга интилмоқда. Шу билан бирга, Вашингтон Patriot тизимларини Киевга бериш масаласида ҳамон бир қарорга келмади.
Мавзу борасида Kun.uz'нинг жонли эфирдаги “Геосиёсат” дастурида сиёсий таҳлилчилар сўз юритишди.
Шуҳрат Расул: АҚШ Украинага Patriot ракеталарини бериши ҳақидаги гаплар янграяпти, аммо бу ёрдамнинг қачон ва қай даражада етиб келиши ҳозирча ноаниқ. Трамп маъмуриятининг позицияси тез-тез ўзгариб тургани сабабли, Вашингтоннинг аниқ қарорини кутиш қийин. Бироқ ёрдам бошқа манбалардан ҳам келиши мумкин. Масалан, Полша Украинага ўзининг Patriot ҳаво мудофаа тизимларини беришга тайёрлигини маълум қилди. Германия ҳам Patriot тизимларини Украинага топшириш масаласини кўриб чиқмоқда.
Patriot тизимининг муҳимлиги шундаки, у ҳужум қуроли эмас, балки ҳаво мудофааси воситаси. Хусусан, PAC-3 ракеталари Россия томонидан қўлланаётган айрим баллистик ракеталарни тутиб қолиш имкониятига эга.
Президент Зеленский ҳам ҳаво мудофаасини кучайтириш зарурлигини таъкидлаб, қўшимча Patriot тизимлари етказиб берилиши осмонни ҳимоялаш имкониятларини сезиларли оширишини билдирган. Агар Украина етарли миқдорда бундай тизимларга эга бўлса, Россия ракета ҳужумларининг самарадорлигини анча пасайтириши мумкин. Аммо Россиянинг ўзи қишки кампания давомида етарли миқдорда ракетага эга бўладими деган масала ҳам бор.
15 август куни Украинага тегишли Фламинго ракеталари Россиянинг Самара шаҳридаги муҳим саноат объектига зарба бергани ҳақида хабарлар тарқалди. Бу корхона фаолияти ракета ва космик дастурлар учун маҳсулотлар ишлаб чиқариш билан боғлиқ. Фламинго ракетасининг жанговар каллаги оғирлиги тахминан 1 150 килограмм экани айтилмоқда. Бундан олдин эса Воронеждаги ракета саноати учун муҳим бутловчи қисмлар ишлаб чиқарувчи корхонага ҳам зарба берилгани ҳақида хабарлар бўлган. Агар бундай ҳужумлар давом этса, Россиянинг ракета ишлаб чиқариш салоҳиятига босим кучайиши мумкин.
Аммо Россиянинг ракета захиралари ва ишлаб чиқариш имкониятлари қишки кампанияни давом эттириш учун қай даражада етарли бўлиши – алоҳида масала. Украина учун эса қишнинг яна бир муаммоси бор, бу – энергетика. Масалан, Днепр бўйида жойлашган Херсон шаҳри қиш мавсумида Россия зарбалари оқибатида электр таъминотидаги узилишларга дуч келмоқда. Шаҳарда аҳолига ёрдам бериш учун юзлаб иситиш пунктлари ва генераторлар ўрнатилган. Бу пунктларда одамлар иссиқ чой ва кофе ичиши, телефонларини қувватлаши ҳамда электр таъминоти тиклангунча вақтинча исиниб туриши мумкин.
Бундай инфратузилмани яратишда Европа давлатлари ва бошқа ҳамкорлар ёрдам бермоқда. Худди шундай пунктлар Украинанинг бошқа шаҳарларида, жумладан Киевда ҳам ташкил этилган.
Энди асосий савол Россияга тааллуқли: агар Украина Россиянинг энергетика инфратузилмасига қиш давомида кенг кўламли зарбалар берса, Москва аҳолиси учун шунга ўхшаш миқёсдаги ёрдам инфратузилмасини қанчалик тез ташкил эта олади?! Минглаб, ҳатто ўн минглаб генераторлар, иситиш пунктлари ва бошқа зарур воситаларни қисқа муддатда таъминлаш осон эмас. Шунинг учун келаётган қиш нафақат фронтдаги жанглар, балки икки давлатнинг энергетика, ҳаво мудофааси ва ракета ишлаб чиқариш салоҳияти синовига ҳам айланиши мумкин.
Ойбек Сирожов: Зеленскийнинг “АҚШ захирасидаги Patriot ракеталарининг 5 ёки 10 фоизи Украинага берилса, Россиянинг баллистик ракета салоҳиятига қарши курашиш имкониятимиз сезиларли даражада ошади” деган фикрини ҳам изоҳлаш керак. Маълумотларга кўра, АҚШда ойига қарийб 65 та Patriot ракетаси ишлаб чиқарилади. Бу йилига тахминан 750–800 та ракета дегани. Бироқ АҚШнинг ҳозирги асосий муаммоси – мавжуд захираларни тўлдириш.
Форс кўрфазидаги сўнгги кескинликлар ва ҳарбий операциялар фонида АҚШнинг айрим ракета захиралари камайгани ҳақида маълумотлар пайдо бўлди. Шу сабабли Вашингтон биринчи навбатда ўз захираларини қайта тиклаши, иккинчи навбатда эса аввал тузилган шартномалар бўйича буюртмаларни етказиб бериши керак.
Ҳарбий экспертларнинг фикрича, АҚШ Украинага қўшимча Patriot ракеталарини етказиб беришда жиддий чекловларга дуч келиши мумкин. Гап АҚШнинг йиллик ишлаб чиқариш ҳажмининг 5 фоизини Украинага ажратиш ҳақида кетаётган бўлса, бу тахминан 40–50 та ракетани ташкил этади. Бироқ бу ерда яна бир муҳим жиҳат бор: Россия ойига қарийб 100 та баллистик ракета ишлаб чиқариш имкониятига эга. Бундан ташқари, Москва ва Пхенян ўртасидаги ҳарбий ҳамкорлик доирасида Шимолий Корея ракеталаридан фойдаланиш имконияти ҳам мавжуд.
Демак, масалага фақат Patriot ракеталарининг ўзи нуқтайи назаридан қараш етарли эмас. Россиянинг ойига юзлаб ракеталар билан зарба бериш имконияти, Шимолий Кореядан олинаётган қўшимча ракеталар ва Украинанинг ўзида мавжуд ҳаво мудофааси воситалари биргаликда баҳоланиши керак. Шу нуқтайи назардан, Россия ва Украинанинг ракета салоҳияти ўртасидаги реал нисбат ҳам сўроқ остида. Айниқса, Россия қишки кампания давомида қанча баллистик ракета ишлаб чиқариши ва Украина уларнинг қанчасини Patriot каби тизимлар ёрдамида тутиб қолиши мумкинлиги алоҳида таҳлилни талаб қилади.
Суҳбатни YouTube’даги “Geosiyosatkunuz” каналида тўлиқ томоша қилишингиз мумкин.
