18 август куни Президент Шавкат Мирзиёевнинг тадбиркорлар билан 6-очиқ мулоқоти бўлиб ўтди. Унда қарийб 500 нафар тадбиркор бевосита, яна 25 мингга яқин бизнес вакили ҳудудлардаги студиялар орқали қатнашди. Эълон қилинган энг муҳим янгиликлар — электр ва газ учун олдиндан тўлов миқдори тўлов интизомини бузмаган корхоналар учун 100 фоиздан 15 фоизгача пасайтирилиши, текширувларга 3 йиллик мораторий эълон қилиниши, молиявий жарималар миқдорини ўртача икки баробар камайтирилиши ва давлат хизматларида “сукут - розилик” тамойилининг йўлга қўйилиши кабилар бўлди.
Очиқ мулоқот давомида бизнесни молиялаштириш, давлат активларини хусусийлаштириш, экспорт, сунъий интеллект, солиқ ва назорат тизими, қурилиш, туризм ҳамда капитал бозорига оид қатор янги ташаббуслар эълон қилинди.
Хўш, бу қарорлар амалда тадбиркорлар учун нимани англатади? Энг муҳим ўзгаришлар ҳақида маълумот берамиз.
Сунъий интеллект бизнесга кириб келмоқда
Очиқ мулоқотда сунъий интеллект алоҳида йўналиш сифатида кўрсатилди.
Аввал ишга туширилган “Виртуал солиқ маслаҳатчиси”дан ташқари, келаси йилдан қурилиш, меҳнат муносабатлари, ташқи савдо ва давлат хизматлари бўйича ҳам сунъий интеллект ёрдамчилари жорий этилиши режалаштирилмоқда.
Яна бир муҳим ташаббус – “10 минг корхона учун сунъий интеллект ҳамкор” дастури.
Дастур доирасида корхоналарда сунъий интеллект технологияларини жорий этиш харажатларининг 50 фоизи компенцация қилинади. Сунъий интеллект моделлари яратишда давлат суперкомпютеридан бепул фойдаланиш имконияти берилади. Тайёр АИ ечимлари эса очиқ платформага жойлаштирилади.
Давлат активларини сотиб олиш осонлашади
Давлат мулкини хусусийлаштириш тартибида ҳам қатор енгилликлар эълон қилинди.
Давлат активларини сотиб олишда аванс тўлови 30 фоиздан 15 фоизга туширилади. Олти ой ичида тўлиқ тўлов қилган харидорларга 25 фоиз чегирма берилади.
Сумманинг ярмини тўлаган тадбиркор қолган қисмини етти йил давомида фоизсиз бўлиб-бўлиб тўлаш имконига эга бўлади.
Шунингдек, уч ой давомида сотилмаган давлат активларининг бошланғич нархи босқичма-босқич пасайтирилади, аукцион муддатлари эса икки баробарга қисқартирилади.
Қурилиш бошлашдаги бюрократия қисқаради
Бугунги кунда ер участкасини аукционда ютган тадбиркор кўпинча қурилишни бошлашдан олдин ойлар давомида рухсат ҳужжатларини йиғишга мажбур бўлмоқда. Янги тартибга кўра, ҳокимликлар ерларни қурилиш рухсати, архитектура-режалаштириш топшириғи ва лойиҳа ҳужжатлари билан бирга “тайёр пакет” сифатида савдога чиқаради. Натижада инвестор ер участкасини олиши билан қурилишни бошлаши мумкин бўлади.
Бундан ташқари, инфратузилма йиғими бўйича аванс ҳам 20 фоиздан 5 фоизгача камайтирилади.
Банк балансидаги мулклар сотувга чиқарилади
Банклар балансида тўпланиб қолган қарийб 9 триллион сўмлик 2,5 мингта объектни сотиш бўйича ҳам янги тартиб жорий этилади.
Бу мулклар бошланғич тўловсиз, фоизсиз бўлиб тўлаш шарти билан сотувга чиқарилади.
Уларни харид қилган тадбиркорлар бир йил давомида ер ва мол-мулк солиғидан озод этилади.
Маҳаллий ишлаб чиқаришга янги рағбат
Маҳаллийлаштириш учун устувор деб топилган 50 турдаги маҳсулот рўйхати шакллантирилган. Уларни ишлаб чиқариш учун Навоий, Жиззах, Наманган, Ургут ва Ҳазораспда “Бонд саноат зоналари” ташкил этилади.
Мазкур ҳудудларга олиб кириладиган хомашё ва бутловчи қисмлар божхона ҳамда солиқ тўловларидан озод қилинади.
Маҳаллийлаштириш даражаси белгиланган мезондан ошса, маҳсулотни ички бозорда сотишда ҳам имтиёзлар қўлланади.
“Давлат ушбу зоналарда тайёр ишлаб чиқариш бинолари яратиш учун 50 миллион доллар ажратади”,- деди Президент.
Электр ва газ учун олдиндан тўлов камаяди
Кўплаб ишлаб чиқарувчилар электр ва газ учун 100 фоизлик олдиндан тўлов айланма маблағларни музлатиб қўяётганини таъкидлаб келаётган эди.
Энди ASKUE ва ASKUG тизимларига уланган ҳамда тўлов интизомини бузмаган корхоналар учун аванс тўлови 15 фоиз этиб белгиланади.
Бу корхоналарнинг айланма маблағлари кўпроқ ишлаб чиқариш эҳтиёжларига йўналтирилишига хизмат қилиши мумкин.
IPOга чиқмоқчи бўлган бизнес қўллаб-қувватланади
Очиқ мулоқотда капитал бозорига ҳам алоҳида эътибор қаратилди.
Ҳар йили даромади бир триллион сўмдан юқори бўлган 50 та корхона танлаб олинади.
Уларни IPOга тайёрлаш, халқаро молиявий ҳисобот стандартларига ўтиш ва инвестиция банклари билан ишлаш харажатларининг ярми давлат томонидан қопланади.
Ҳукумат ҳисоб-китобига кўра, бу механизм орқали хусусий секторга йилига камида бир миллиард доллар хорижий капитал жалб этиш режалаштирилмоқда.
Экспортчилар учун янги воситалар
Экспорт қилувчи корхоналар учун ҳам қатор янги механизмлар жорий этилади.
“Экспорт навигатор” тизими хорижий бозорларни таҳлил қилиш, логистика, сертификатлаш ва маркетинг масалаларида комплекс хизмат кўрсатади.
Хорижий бренд мутахассисларини жалб қилиш харажатининг ярми, 500 минг долларгача қопланади.
Маркетплейсларда маҳсулот сақлаш ва сотиш харажатларининг бир қисми, халқаро тендерларда қатнашиш учун консалтинг харажатларининг эса 80 фоизигача компенсация қилинади.
Шунингдек, экспортдаги валюта тушуми бўйича айрим чекловлар юмшатилади. Товар учун тўлов ҳали келмаган бўлса ҳам экспорт фаолиятига қўйиладиган чекловлар бекор қилинади. Савдо уйлари ва дистрибюторлар орқали экспорт қилувчилар учун валюта тушумини таъминлаш муддати 180 кундан 365 кунгача узайтирилади.
Текширувларга уч йиллик мораторий
Энг кўп муҳокама қилинган қарорлардан бири назорат органлари фаолиятига тааллуқли бўлди. “Иқтисодиётни “соя”дан чиқариш текшириш билан эмас, аксинча, тадбиркорга йўл кўрсатиб, тўғри ишлашга ўргатиш орқали бўлиши керак”, - деди давлат раҳбари нутқи давомида.
Кичик бизнес субъектларида инсон ҳаёти, соғлиғи ёки бошқа тадбиркорлар манфаатига бевосита хавф туғдирмайдиган текширувларга уч йил муддатга мораторий эълон қилинади.
Ўрта ва йирик корхоналар ихтиёрий профилактик аудитдан ўтса, унинг хулосаси солиқ органлари томонидан тан олинади.
Камчиликни ўз вақтида бартараф этган тадбиркорга жарима қўлланмайди, такрорий текширув эса фақат Бизнес-омбудсман рухсати билан амалга оширилади.
Жарималар камаяди, янги тамойиллар жорий этилади
Молиявий жарималар миқдорини ўртача икки баробар камайтириш режалаштирилмоқда.
“Ҳозир 51 та идора молиявий жарима қўллаш ваколатига эга. Жарима маблағ йиғиш учун эмас, соҳада тартиб-интизом ва профилактика учун хизмат қилиши керак”, - деди президент.
Бундан ташқари, “Тадбиркорнинг ҳақлилик презумпсияси” тамойили жорий этилади. Яъни суд тадбиркорнинг айбини исботламагунча унга нисбатан жарима ёки бошқа таъсир чораси қўлланмайди.
Яна бир янгилик – “Биринчи хато учун огоҳлантириш” тамойили.
Агар тадбиркор биринчи марта қоидабузарликка йўл қўйган ва бунинг оқибатида одамлар ҳаёти ёки мулкига зарар етмаган бўлса, унга камчиликни бартараф этиш учун 10 кун вақт берилади.
Давлат хизматларида “сукут – розилик” тамойили
Тадбиркорликка оид давлат хизматларининг ярми “сукут – розилик” тамойилига ўтказилади.
Бу шуни англатадики, давлат органи аризани белгиланган муддатда кўриб чиқмаса, мурожаат автоматик равишда тадбиркор фойдасига ҳал этилган ҳисобланади.
Шунингдек, 30 дан ортиқ фаолият тури бўйича лицензия ва рухсатномалар бекор қилинади, яна 35 турдаги рухсатномаларни бериш муддати бир неча баробар қисқартирилади. Шунингдек, Давлат харидида қабул қилинган товар бўйича закалат пули автоматик қайтадиган тизим жорий қилинади.
Туризм бизнесига янги имтиёзлар
Туризм соҳаси учун ҳам қўшимча рағбатлар эълон қилинди.
Меҳмонхона қуриш ва реконструкция қилиш учун 50 миллион долларлик ресурс ажратилади. Кредитлар миллий валютада 10 йил муддатга 16 фоиз ставкада берилади.
Уч, тўрт ва беш юлдузли меҳмонхоналар учун субсидия дастури яна икки йилга узайтирилади.
Меҳмонхоналар учун ер ва мол-мулк солиғи бўйича амалдаги имтиёзлар 2030 йилгача сақлаб қолинади.
Туроператорларнинг хорижий сайёҳларга кўрсатган хизматлари экспорт сифатида эътироф этилиб, қўшилган қиймат солиғидан озод қилинади.
Бу йилги очиқ мулоқотда эълон қилинган ташаббусларнинг катта қисми бизнес юритиш харажатларини камайтириш, молиялаштиришни енгиллаштириш ва маъмурий тўсиқларни қисқартиришга қаратилди.
Бироқ бу ташаббусларнинг амалий натижаси, аввало, улар қандай норматив ҳужжатлар билан мустаҳкамланиши ва жойларда қай даражада ижро этилишига боғлиқ бўлади.
