Ўтган ҳафтада охирида АҚШ ва Канада ўртасидаги музокаралар Канада товарларига нисбатан киритиладиган янги тарифларнинг олдини олишда келишувга эришилмагач, барбод бўлди. Канада бунга «долларга доллар» тарзида жавоб қайтаришга ваъда берди.
21 август куни Канада бош вазири Марк Карни Америка томони сўнгги дақиқаларда «адолатсиз, иқтисодий жиҳатдан мантиқсиз ва ҳар қандай келишувнинг ишончлилигини шубҳа остига қўядиган» шартларни киритгани учун музокараларни тўхтатганини айтди.
Эртаси куни канадаликларга қаратилган таъсирчан нутқида Карни президент Трампнинг бож тарифлари ҳужумига учрагани ва АҚШ билан «уруш ҳолатида» эканлигини таъкидлади. New York Times нашри савдо урушига олиб келган вазиятни таҳлил қилди.
Ўзгарувчан Трамп
АҚШ президенти Доналд Трамп камида икки марта қўшниси билан келишувга эришилганини айтганди.
Хусусан, ўтган сешанба у икки мамлакат баъзи тафсилотларни ҳисобга олмаганда келишувга эришганини ва янги тарифлар жорий этилиши керак бўлган аввалги муддатни узайтирганини айтган эди.
Ҳатто, жума куни – ҳар икки томон музокаралар барбод бўлганини эълон қилишидан бир неча соат олдин ҳам Трамп келишувга эришиш мумкин деб ўйлашини айтганди.
Нима учун музокаралар барбод бўлди?
Марк Карни музокараларнинг барбод бўлишида сўнгги дақиқаларда АҚШ томонидан қўйилган талабларни айблади. Унинг айтишича, Америка музокарачилари бошқа нарсалар қатори Канаданинг бошқа давлатлар билан эркин савдо қилиш имкониятини чеклаши ва француз тили ҳамда маданиятини ҳимоя қилиш каби ички сиёсатига салбий таъсир кўрсатиши мумкин бўлган.
Карнининг жанговар сўзлари
АҚШнинг таклифини «ёмон келишув» дея кескин танқид қилган Карни – Трампнинг тарифларини Канадага қилинган ҳужум деб ҳисоблашини очиқ-ойдин кўрсатди. «Биз бошидан Америка ўзгарганини тушуниб етгандик. Биз баъзида унинг имзоси қалам билан ёзилишини ҳам тан оламиз», деди у.
Ўз нуфузини Трампга қарши тура оладиган раҳбар сифатида ошириб бораётган Карни, «ишчиларимиз ва бизнесларимизни ҳимоя қилиш учун» Канада янги тарифларга жавоб қайтаришини айтди.
АҚШ нима демоқда?
АҚШ савдо вакили Жеймисон Грир New York Times'га берган интервьюсида, кутилмаганда барбод бўлган музокаралардан олдин Қўшма Штатлар пўлат, алюминий ва автомобиллар учун тарифларни пасайтиришни ҳамда яқинда Канада ёғочига жорий этилган тарифни бекор қилишни таклиф қилганини айтди.
Якшанба куни эрталабда эса Трамп ўзининг ижтимоий тармоғида Канада «штат бўлмасдан туриб, штат бўлиш афзалликларига эга бўлишни» хоҳлаётгани ҳақида ёзди: «Улар кўп йиллар давомида бизнинг ажойиб фермерларимиздан улкан миқдорда божлар ундириб келишди. Энди етар!!!»
Аммо у Карнининг АҚШга қарши қаратилган шиддатли нутқига бевосита жавоб қайтарганга ўхшамади.
24 август куни тонгда президент Трамп 2027 йил 1 январдан бошлаб Канададан келтириладиган барча енгил автомобиллар, юк машиналари, автомобиль эҳтиёт қисмлари ва пўлатга божларни 50 фоизга ошириш билан таҳдид қилди.
У ижтимоий тармоқдаги постида Канадани «ўзини ҳамма нарсага ҳақли деб билувчи» деб атади ва «БИЗГА КАНАДА КEРАК ЭМАС, БИЗ УЛАРГА КEРАКМИЗ!» деб ёзди.
АҚШ қайси маҳсулотларга бож жорий этади?
Янги тарифлар америкаликлар ўтган йили Канададан сотиб олган $382 миллиард долларлик маҳсулотларнинг $20 миллиардига тўғри келади. Нашрнинг ёзишича, бу ит боғичларигача бўлган кенг кўламдаги товарларни қамраб олади. Жами 500дан ортиқ маҳсулотларга божлар жорий қилинди. Тарифлар 22 августдан кучга кирди.
Рўйхатда бир нечта саноат тармоқлари, хусусан, АҚШ узоқ вақтдан бери нишонга олиб келаётган ўрмон хўжалиги соҳаси алоҳида таъкидланган. Қурилиш маҳсулотлари, айниқса фанера, юпқа қоғоз каби бошқа маҳсулотлар ҳам бундан зарар кўради. Рўйхатдан сут маҳсулотлари ва кийим-кечаклар ҳам жой олган.
Канаданинг жавоб тарифлари қайси товарларга қўлланилади?
Карнининг айтишича, Канаданинг бунга жавоб тариқасидаги тарифлари 8 сентябрдан кучга киради. Аммо, Канада ҳукумати ўз рўйхатини ҳали эълон қилмади.
Карнининг айтишича, асосан «пўлат, сут маҳсулотлари, маиший техника, қишлоқ хўжалиги ускуналари, целлюлоза ва қоғоз, электроника» нишонга олинади.
Канаданинг аҳолиси энг кўп яшайдиган провинцияси – Онтарио бош вазири Дуг Форд жаноб Карнини нефть, газ ва электр энергиясига, шунингдек, муҳим минералларга экспорт солиқларини жорий этишга чақирмоқда. Чунки энергетика Канаданинг АҚШга йўналтириладиган энг йирик экспортидир.
Вазият олдин ҳам кескин эдими?
Аслида Трамп ўзининг иккинчи муддатини бошлаганидан бери АҚШ ва Канада ўртасидаги муносабатлар таранглашган.
Трамп Канадани нафақат тарифлар билан нишонга олган, балки унинг раҳбарларини ҳақорат қилди, чегарани шунчаки шартли чизиқ деб ҳисоблашига ишора қилди. Бундан ташқари, у Канадани 51-штат сифатида қўшиб олишни бир неча бор таклиф қилди. У ўзи хоҳлаган нарсага эришиш учун Канадага «иқтисодий оғриқ» етказишга тайёрлигини таъкидлади ва улар «фақат Қўшма Штатлар шарофати билангина яшаётганини» айтди.
Январь ойида Швейцариянинг Давос шаҳрида сўзлаган нутқида Карни АҚШ энди барқарорлик кафолати эмаслигини, Канада каби ўртамиёна қудратга эга давлатлар омон қолиш учун бирлашиши кераклигини айтган эди. Ушбу нутқ ва унинг дунё ҳамжамияти томонидан қизғин кутиб олиниши Трампнинг ғазабини келтирган.
Бундан ташқари, 1 июль – Канаданинг миллий байрами куни, Трамп маъмурияти савдо бўйича АҚШ-Мексика-Канада келишувини (USMCA) яна 16 йилга узайтиришни рад этди. Бу шуни англатадики, келишув энди ҳар йили қайта кўриб чиқилади.
