Оқ уйнинг Савдо ва ишлаб чиқариш сиёсати бошқармаси АҚШ божхона тарифларини четлаб ўтиш мақсадида товарларни учинчи давлатлар орқали ноқонуний олиб ўтиш муаммосига доир ҳисобот эълон қилди.
Ҳужжатда келтирилишича, экспортчилар АҚШ бозорига товарларни олиб киришда юқори тарифлардан қочиш учун паст тарифли учинчи давлатлардан транзит ҳудуд сифатида фойдаланишади. Бу жараён товарларни қайта қадоқлаш, ҳисоб-фактураларни ўзгартириш, ёрлиқларини алмаштириш ёки қисман қайта ишлаш орқали мамлакатнинг асл келиб чиқишини яшириш орқали амалга оширилади.
Асосий эътибор Хитойнинг АҚШ тарифларини четлаб ўтиш механизмларига қаратилган. 2018 йилда Хитой товарларига божлар оширилгач, экспортчилар ўз маҳсулотларини дунёнинг 40 дан ортиқ давлатлари орқали яширинча олиб кириш тармоғини яратган. Ҳозир бошқа давлатлар ҳам АҚШ божларидан қочиш учун ушбу «Хитой модели»ни ўзлаштиряпти.
Муаллифларнинг ёзишича, юкларни яширишнинг «Хитой яширин тармоғи» Американинг йирик савдо ҳамкорларини, Жануби-Шарқий Осиёнинг кўплаб мамлакатларини, шунингдек, «жуда кўп сонли» кичик давлатларни қамраб олади. Оқ уй хавф хусусиятига кўра уларни 3 тоифага ажратади:
Биринчи гуруҳ: хилма-хил иқтисодиётга эга йирик давлатлар. Бу тоифага Хитой билан боғлиқ товарларнинг мутлақ катта ҳажмини ўтказувчи, диверсификацияланган саноат базасига ва АҚШга йўналтирилган йирик экспорт платформаларига эга давлатлар ва савдо блоклари киритилган. Мазкур юрисдикцияларда ноқонуний транзит қонуний савдо оқимлари ичига яширинган бўлади. Давлатлар: Канада, Европа Иттифоқи, Ҳиндистон, Исроил, Япония, Мексика, Жанубий Корея ва Тайван.
Иккинчи гуруҳ: Хитой билан сезиларли иқтисодий интеграцияга эга давлатлар. Бу тоифага ноқонуний транзит ҳажми катта бўлиши билан бирга, Хитойнинг таъминот занжирлари, ишлаб чиқариш платформалари, логистика тизимлари ва қайта йўналтириш каналларига чуқурроқ интеграция қилинган мамлакатлар қўшилган. Давлатлар: Бразилия, Индонезия, Малайзия, Таиланд, Туркия ва Ветнам.
Учинчи гуруҳ: Савдо ҳажми кичикроқ, аммо эркин ҳудудлар ва божхона назоратининг заифлиги каби қатор қулайликларга эга бўлган кичик иқтисодиётлар. Бу тоифага 24 та давлат киритилган: Ўзбекистон, Аргентина, Озарбойжон, Бангладеш, Камбоджа, Чили, Колумбия, Коста-Рика, Доминикана Республикаси, Грузия, Иордания, Қозоғистон, Кения, Лаос, Марокаш, Мянма, Уммон, Панама, Перу, Филиппин, Цингапур, Шри-Ланка, Швейцария ва Бирлашган Араб Амирликлари.
