16 йўлакли кўприкдан сунъий оролдаги аэропортгача: Хитойнинг 10 йирик лойиҳаси
|11:301 2787 мин
Хитойда бешта ГЭСдан иборат каскад, Янцзи остидаги автомобил туннели, икки қаватли 16 йўлакли кўприк ва сунъий оролда аэропорт қурилмоқда. Мамлакатнинг йирик инфратузилма лойиҳалари орасида тоғларни кесиб ўтувчи темирйўллар, юзлаб километрлик сув йўллари ва электр энергиясини минглаб километрга узатувчи тармоқлар ҳам бор.
Хитойнинг темирйўл тармоғи узунлиги 165 минг километрдан ошган. Мамлакатда автомобил йўллари, портлар, энергетика ва сув хўжалиги иншоотларининг кенг тизими мавжуд. Янги қурилишлар эса бу тармоқларни кенгайтириш, ўзаро боғлаш ва мавжуд объектлардаги ўтказиш қуввати етишмовчилигини бартараф этишга қаратилган.
1. Тибетда бешта ГЭСдан иборат каскад
Ярлунг-Цангпо дарёсининг қуйи оқимидаги гидроэнергетика мажмуаси қурилиши 2025 йил июлида Тибет автоном районининг Ньингчи ҳудудида бошланган. Лойиҳа бешта каскад гидроэлектр станциясини барпо этишни назарда тутади. Уни ривожлантириш ва эксплуатация қилиш учун China Yajiang Group компанияси ташкил этилган.
Дарё Тибет тоғлигини кесиб ўтиб, жануби-шарқда кескин пастга тушади ва қуйи оқимда Брахмапутра номи билан давом этади. Баланд тоғлар, катта баландлик фарқлари ва мураккаб геологик шароит қурилишни қийинлаштиради.
Лойиҳага Ҳиндистон ва Бангладеш ҳам эътибор қаратмоқда. Чунки юқори оқимдаги иншоотларнинг сув режими ва экологияга таъсири дарё ҳавзасидаги бошқа давлатлар учун ҳам аҳамиятли.
2. Йўлининг қарийб 94 фоизи кўприк ва туннеллардан иборат темирйўл
Сичуан–Тибет темирйўлининг Яан–Ньингчи қисми тахминан 1018 километрни ташкил этади. Шундан қарийб 841 километри 69 та тоннелдан, яна 112 километри эса 104 та кўприкдан ўтади.
Оддий ер усти темирйўл полотносига атиги 64 километр атрофидаги масофа тўғри келади. Кўприк ва туннелларнинг умумий улуши 93,7 фоизга етади.
Йўналишда 24 та станция қурилиши кўзда тутилган. Рельефга қараб, поездларнинг лойиҳавий тезлиги соатига 120–200 километрни ташкил этади.
Баланд тоғлар ва чуқур дарё водийларида қурилишнинг ўзи билан бирга ишчилар, ускуналар ва материалларни етказиш ҳам мураккаб вазифа. Шу боис асосий линияга хизмат қилувчи автомобил йўллари ҳам таъмирланиб, модернизация қилинмоқда.
3. Янцзи дарёси остидаги 11 километрлик туннел
Мавзуга оид
Цзянсу провинциясидаги Хайтай тоннели Нантун ва Сучжоу шаҳарларини боғлайдиган янги автомобил йўлининг бир қисми бўлади. Ўтиш мажмуасининг умумий узунлиги қарийб 39 километр, сув ости туннели эса 11 километрни ташкил этади.
Туннелнинг тахминан 9,3 километрлик қисми диаметри 16,6 метр бўлган Jianghai туннел қазиш комплекси ёрдамида барпо этилмоқда.
Олти йўлакли туннел ер юзасидан тахминан 75 метр чуқурликкача тушади. Қазиш ишлари лойқа ва майда қум каби юмшоқ қатламларда, ерости сувларининг юқори босими шароитида олиб борилади.
Мажмуани 2028 йилда якунлаш режалаштирилган.
4. Икки қаватли, 16 полосали Шицзиян кўприги
Гуандун провинциясида, Марварид дарёсининг денгизга қуйилиш ҳудудида яна бир йирик транспорт ўтиш мажмуаси қурилмоқда.
Шицзиян мажмуасининг умумий узунлиги қарийб 35 километр бўлади. Унинг таркибига асосий оралиғи 2180 метрлик икки қаватли осма кўприк киради.
Икки қаватда жами 16 та автомобил ҳаракат йўлаги жойлашади. Асосий таянч миноралар баландлиги тахминан 342 метрга, осма тизимни ушлаб турувчи анкер иншоотлари пойдеворининг диаметри эса 130 метрга етади.
Қурилиш 2023 йилда бошланган, уни 2029 йилда тугаллаш кўзда тутилган.
5. «Уч дара» тўғони ёнида янги кема қатнови мажмуаси
Хубэй провинциясидаги «Уч дара» тўғони ёнида янги кема қатнови мажмуаси қурилиши 2026 йил июнида бошланган.
Лойиҳанинг асосий қисми мавжуд иншоотлардан шимолда иккита параллел йўлакдан иборат, беш босқичли янги шлюз қуришни назарда тутади. Дарёнинг қуйироқ қисмидаги кема қатнови йўли ва тегишли инфратузилма ҳам модернизация қилинади.
Янцзида юк ташиш ҳажми ортиши мавжуд шлюзларга тушадиган юкламани кучайтирмоқда. Янги мажмуа «Уч дара» участкаси орқали йиллик юк ўтказиш қувватини тахминан 336 миллион тоннага етказиши керак.
Ляонин провинциясидаги Далян–Цзинчжоуван халқаро аэропорти тахминан 20 квадрат километрлик сунъий оролда барпо этилмоқда. Ҳудудий ҳокимият уни Хитойда тўлиқ сунъий денгиз оролида жойлашган биринчи аэропорт деб таърифламоқда.
Ҳозирги босқичда узунлиги тахминан 3600 ва 3400 метр бўлган иккита учиш-қўниш йўлаги ҳамда 500 минг квадрат метрлик йўловчи терминали қурилиши режалаштирилган.
Биринчи навбатнинг ҳисобий қуввати йилига қарийб 43 миллион йўловчига хизмат кўрсатишни ташкил этади.
7. Янцзидан Ханцзянга сув ўтказиш
Қарийб 194 километрлик ушбу лойиҳа Хитойда сувни жанубдан шимолга етказиш тизимини ривожлантириш дастурининг бир қисми ҳисобланади. У орқали йилига ўртача 3,9 миллиард куб метр сув ўтказиш кўзда тутилган.
Йўналишнинг катта қисми ерости қурилишларини талаб қилади. 2026 йил сентябрида қаттиқ тоғ жинсларида ишлашга мўлжалланган Jianghan Shennong комплекси 11,68 километрлик тоннелни қазишни бошлаган.
Лойиҳа Янцзи ва Ханцзян дарёларини боғлаб, мавжуд сув хўжалиги тармоғининг имкониятларини кенгайтириши керак.
8. Юннан учун 664 километрлик сув йўли
Юннан провинциясининг марказий қисмига сув етказиш лойиҳасида асосий сув ўтказгич узунлиги қарийб 664 километр бўлади.
У олтита округ ва шаҳардаги 34 та ҳудудни сув билан таъминлашга мўлжалланган. Истиқболда лойиҳа тахминан 11 миллион кишини қамраб олиши кутилмоқда.
Цзинша дарёсидан сув олиб келиш учун мураккаб тоғ рельефи бўйлаб узун тоннеллар, акведуклар ва бошқа гидротехника иншоотлари қурилиши зарур.
Фуцзян провинциясида Хитой миллий ядро корпорацияси — CNNC Hualong One реакторлари ўрнатилган олтита энергоблокдан иборат атом электр станциясини барпо этмоқда.
Биринчи ва иккинчи энергоблоклар тижорий эксплуатацияга киритилган. Учинчи ва тўртинчи блокларда эса қурилиш давом этмоқда.
2026 йил февралида учинчи энергоблок реактор биносининг ҳимоя қобиғига ички гумбаз ўрнатилган. Бу асосий қурилиш ишларидан бино ичидаги ускуналарни монтаж қилиш босқичига ўтишда муҳим қадам бўлган.
Кейинги ишлар реактор қисмлари, қувурлар, электр жиҳозлари ва хавфсизлик тизимларини ўрнатишни қамраб олади.
10. Тибетдан Гуандунга 2681 километрлик электр узатиш тизими
2026 йил апрелида Сицзан–Гуандун ўта юқори кучланишли электр узатиш тизимининг Тибет ҳудудидаги қисми қурилиши бошланган.
Тармоқ Сицзан, Юннан ва Гуанси орқали Гуандунгача қарийб 2681 километрга чўзилади. ±800 киловолт кучланишли доимий ток тизими Тибетнинг жануби-шарқидаги тоза энергия манбаларини Гуандун–Ҳонконг–Макао Катта қўлтиқ ҳудуди билан боғлайди.
Тибетдаги жами 300 километр атрофидаги икки участка денгиз сатҳидан 1900–4800 метр баландликдаги ҳудудлардан ўтади. Электрни қабул қилувчи инфратузилма Гуанчжоу ва Шэнчжэн шаҳарларида барпо этилмоқда.
Тизим тўлиқ ишга тушгач, йилига қарийб 43 миллиард киловатт-соат электр энергиясини узатиши керак. Тибетдаги узатиш қувватларини 2028 йилда, бутун тизимни эса 2029 йилда ишга тушириш режалаштирилган.
