Eksklyuziv: Dunyoning eng kuçli, yoş iqtisodçilaridan biri - özbekistonlik Raufxon bilan intervyu
|02:08 / 28.02.201750 32611 min
Yaqinda Toşkent şahridagi Xalqaro Vestminster universitetining iqtisod fani öqituvçisi Raufxon Salaxöjayev dunyoning 100 ta eng kuçli yoş iqtisodçisi reytingidan joy oldi. Research Papers in Economics taşkiloti tomonidan tuzilgan mazkur nufuzli reytingda hamyurtimizning 32-poğonani egallagani quvonarli holat, albatta.
Hali öttiz yoşni qarşilamagan bölişiga qaramay, Raufxon makroiqtisoddagi yangi yönaliş «Iqtisodiy ösişning çuqur omillari» böyiça tadqiqot olib borayotgan kam sonli olimlardan.
Yoş olim, şuningdek, Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Prognozlaştiriş va makroiqtisodiy tadqiqotlar institutida katta ilmiy xodim sifatida faoliyat olib boradi.
Bugun aynan Raufxon bilan suhbat qurib, qahramonimiz bilan yaqinroq tanişişga, uning iqtisod sohasidagi qaraşlari, kasbiy faoliyati, şuningdek, qiziqişlari, içki olami bilan örtoqlaşişga harakat qildik. Tanişing: Salaxöjayev Raufxon Farhodxonoviç
Tuğilgan sanasi: 19 iyun 1987 yil, Namangan viloyati, Kosonsoy tumani.
Qayerda tahsil olgan:
2002-2003 yil — Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universiteti qoşidagi akademik litseyi.
2003 yilda Future Leaders Exchange (FLEX) program dasturidan muvaffaqiyatli ötib, ikki yil davomida Texas (AQŞ) ştati, Ostin şahridagi Anderson High School maktabida tahsil oladi.
2005 yilda Namangan şahridagi Döstlik akademik litseyini tamomlab,Toşkent Moliya institutiga davlat granti asosida öqişga kiradi.
2010 yilda Edmund Muskie stipendiyalar dasturi sohibiga aylanib, Nyu-York Davlat universitetiga öqişga qabul qilinadi. 2012 yilda Kornel universitetining (AQŞ) Mehnat munosabatlari fakultetida malaka oşiradi.
- Dunyoning eng kuçli yoş iqtisodçilaridan biri ekanligingizni bilganingizda, nimalarni his etdingiz?
Mavzuga oid
Bu men uçun kutilmagan va yoqimli hodisa böldi. Bu reyting ayni damda sayyoramizda samaraliroq mehnat qilayotgan olim iqtisodçilar kim ekanini bilib olişga yordam beradi. Mazkur röyxatdan joy olişim — bu faqat şaxsiy ğalabam emas, balki yurtimizning ham ğalabasidir. Özbekistonning katta qismini yoşlar taşkil etişini hisobga olgan holda bizda mislsiz ilmiy salohiyat bor, deb hisoblayman va yaqin 20 yil içida mamlakatimiz Koreya va boşqa davlatlar yölini bosib ötişi mumkin. Men uçun bu yangidan-yangi ğalabalar uçun katta mas'uliyat yuklaydi, ilm bilan şuğullanişga rağbat beradi.
- Odatda, dunyoning eng yaxşi iqtisodçilari nima bilan şuğullanadi? Reytingda kimni şaxsan taniysiz?
Mening hammualliflarim asosan, evolyutsion biologiya va psixologiya sohasidagi sotsiolog va politologlardir. Ular öz tadqiqotlarini Harvard univesiteti, London iqtisodiyot maktabi va boşqa nufuzli muassasalarda olib borişadi. Şu sababli mazkur reytingda heç kimni şaxsan tanimayman, biroq bu röyxatga kiritilgan insonlarning barçasi öz yönalişi böyiça tadqiqotlar qilib kelayotgan dovruği baland olimlar. - Iqtisodiyotning qaysi sohasiga köproq ixtisoslaşgansiz?
Mening soham — xalqaro makroiqtisodiy jarayonlarni evolyutsion biologiya va psixologiya nuqtai nazaridan tuşuntiriş. Mazkur yönaliş iqtisodiyotda yangi va urfga kirgan sanaladi. Jumladan, mening işlarim mamlakatlar orasida bozor instituti sifati va daromadlar tengsizligi darajasidagi farqlar 50 yoki 100 yil avval emas, balki undan-da avvalroq, xalq va davlatlarning madaniy boyliklari şakllanayotgan vaqtda paydo bölganini tuşuntiradi. Mazkur yönalişda bor-yöği bir neça olim iqtisodçi iş olib boradi, yaqin 5-10 yil içida iqtisodiy ösişning çuqur omillarini örganiş böyiça amalga oşirilayotgan işlar öz mevasini beradi.
- Universitetda ta'lim beriş siz uçun nimani anglatadi? Axir xorijda siz kabi mutaxassislarga bölgan talab doim yuqori.
Men Toşkentdagi Xalqaro Vestminster universitetida dars berişni juda yaxşi köraman. Sababi u yerdagi jamoa nafaqat yoş va salohiyatli olim iqtisodçilardan, balki katta tajribaga ega mutaxassislardan ham iborat. Mazkur oliygohda öqituvçilik faoliyati va ilmiy tadqiqotlarni bir vaqtda olib boriş uçun barça şart-şaroitlar yaratilgan. Hamkasblarimiz tomonidan yozilgan ilmiy maqolalarni muhokama qiliş uçun doimiy tarzda ilmiy seminar va muzokaralar ötkaziladi. Universitetda iqtidorli talabalar tahsil oladi, ular yozgan diplom işlarining sifati ğarb oliygohlarida yoziladigan işlardan sira farq qilmaydi.
- Tinimsiz izlanib, bilim olib, rivojlanişingizga nima majbur qiladi? Şaxsiy maqsadingiz nimadan iborat?
Şunçaki men, agarda inson har kuni (doimiy tarzda) öz-özini yengsagina, ğalaba qozonadi, deb hisoblayman. Inson doimo yangi maqsadlar qöyişi va eng muhimi, bu maqsadga erişiş çoğida özini böşaştirib yubormasligi lozim. Mening maqsadim – 40 yoşga borib, fikr-mulohazalariga dunyo ilmiy hamjamiyati quloq tutuvçi jahon miqyosidagi olim böliş.
- Bu yönalişda endigina tahsil olayotgan yoş iqtisodçilarga nimani maslahat bergan bölar edingiz?
Fikrimça, zamonaviy ilmiy adabiyotni köproq öqiş zarur. Sababi, iqtisodiyot ayni damda juda ham tez sur'atda rivojlanib bormoqda. Şuningdek, iqtisodçi öz ustida işlaşi, yaxşi statistik uslublarni egallaşi, doimo öz-özini tanqid qila olişi lozim.
- Bizning mamlakatda iqtisodçilarga bölgan talab qanday? Qaysi mutaxassislar bizga ayni damda yetişmaydi?
Şuni qayd etiş lozimki, iqtisodiyot — bu terma soha. Iqtisodçilar – bu buxgalterlar, amaliyotçilar, olimlar va h.k. Kimdir rejalaştiriş yoki başorat qiliş bilan şuğullanadi, kimdir esa xuddi men kabi asosiy ilmiy iqtisodiyot bilan maşğul böladi. Men uşbu kasblarning barini zarur deb sanayman, agar inson malakali bölsa, uning işi qöşimça qiymat yaratadi. Yurtimizga hozir aynan şunday zarur bilim va malakaga ega bölgan mutaxassislar kerak.
- Global iqtisodiy inqiroz – bu nima va u bilan qanday kuraşiş kerak?
Inqirozga xavf deb emas, balki imkoniyat sifatida qaraş lozim. Aynan inqiroz vaqtida ahamiyatli yangiliklar va muvaffaqiyatlar amalga oşiriladi. Bizning mamlakatimiz rivojlanayotgan mamlakatlarda kuzatiluvçi köplab iqtisodiy böronlardan heç qanday yöqotişlarsiz ötdi. Masalan, biz 2008 – 2009 yillarda YaIM yuqori ösişini saqlab qolişga muvaffaq böldik. Inqiroz bilan kuraşiş şart emas, uning alomatlarini kuzatib va qat'iy ravişda iqtisodiyotni töğri yölga yönaltiriş lozim. Hozirda tabiiy resurslarning arzon narxi tufayli köplab rivojlanayotgan mamlakatlar bor e'tiborni inson kapitali va innovatsion kiçik hamda örta biznesni taraqqiy etişga qaratmoqda. Bu holatni Özbekistonda ham yaqqol uçratiş mumkin.
- Bizning iqtisodiyotimizni kuçli va kuçsiz tomonlarini nimada körasiz?
Mamlakatimiz iqtisodiyoti sayyoramizda jadallik bilan rivojlanayotgan iqtisodiyotlardan biridir. YaIMning 7-9 foiz oraliğida uzoq yillar davomida ösib kelayotgani yurtimizning taşqi töntarişlarga çidamli ekani va muhim himoya zaxirasiga egaligini körsatadi. Özbekistonda yetarliça malakali işçi kuçlar, Osiyoda qulay strategik joylaşuv, diversifikatsiyalangan iqtisodiyot va boy tabiiy-resurs manbai mavjud. Men asosiy potensial — bu insonlar salohiyati, bozor institutlari va iqtisodiy rivojlanişning innovatsion modeli, deb hisoblayman.
- Ma'lumki, yaqinda "2017-2021 yillarda Özbekiston Respublikasini rivojlantirişning beşta ustuvor yönalişlari böyiça harakatlar strategiyasi" loyihasi qabul qilindi. Bu dasturda sizni aynan nima mamnun etdi va yana nimalarni qöşimça qilgan bölar edingiz?
Mazkur strategiyada meni köproq hukumatning ilm va ilmiy tadqiqotlarga katta e'tibor qaratgani quvontirmoqda. Örta Osiyo, jumladan, Özbekiston hamişa öz olimlari va ilmiy yutuqlari bilan şuhrat qozonib kelgan. Uşbu strategiyaning muvaffaqiyatli amalga oşirilişi ilmning rivojlanişida yangi davrni oçib beradi. Biz esa xalqaro ilmiy hamjamiyatda Özbekiston dovruğini yanada mustahkamlaymiz.
- Mamlakatda kiçik va örta biznesni rivojlantiriş uçun qanday muammolarni zudlik bilan hal etiş lozim, deb hisoblaysiz? Qaysi davlatlarning biznes modeli bizga namuna bölişi mumkin?
Fikrimça, hozirgi kunda qöllanilayotgan çora-tadbirlar davlatimizning kiçik va örta biznesni iqtisodiy ösişning olğa suruvçisi sifatida körayotganidan darak beradi. Misol uçun, öz biznesini oçiş uçun kerakli bölgan xarajatlar kamaytirildi, korxonani oçiş uçun ketadigan vaqt kamaytirildi va tekşirişni amalga oşiruvçi davlat organlarining xöjalik yurituvçi sub'yektlar faoliyatiga aralaşuvi çeklandi. Şu çora-tadbirlar tufayli, Özbekiston biznesni amalga oşiriş böyiça xalqaro reytingda yuqoriroq poğonani egallaydi, bu esa investitsion muhitni yaxşilaşga va çet el investitsiyalarining iqtisodiyotga bölgan oqimiga ijobiy ta'sir körsatadi. Öylaymanki, bu Singapur va Koreya kabi boşqa Janubi-Şarqiy Osiyoning omadli davlatlarida uçraydigan yönaliş bilan öxşaş. Kelajakda, şuningdek, xususiy sektor va akademik institutlar örtasidagi hamkorlikka katta e'tibor qaratiş lozim. Bu innovatsion tovar va xizmatlarni yaratib, jahon bozorida raqobat örnatişga imkon beradi.
Blits-intervyu:
1. Hayotdagi şioringiz: Publish or Perish… (Naşr etiş yoki öliş)
2. Siz uçun eng ideal dam oliş: Ideal hordiq – qayerdadir, masalan, boşqa mamlakatda köl yoki okean qirğoğida, tabiatda dam oliş kunlarini ötkaziş. Bu faqat ta'til paytida sodir böladi. Odatda, men dam oliş kunini döstlarim bilan yoki uyda serial va kino tomoşa qiliş bilan ötkazaman.
3. Sevimli asaringiz: Yaxşi körgan kitoblarim juda köp. Dunyoning örganişga bölgan qiziqişim sabab sayohat haqidagi kitoblarni yaxşi köraman. Birinçi öqigan kitobimdan biri - Robinzon Kruzo.
4. Qaysi xorijiy şaharlarda bölgansiz: Istanbul, Kiyev, Xanoy (Vetnam), Kuala-Lumpur, Pekin, Seul, Parij, Rim, Florentsiya, AQŞning 13ta ştati, jumladan, Nyu York, Vaşington, Sietl, San-Frantsisko şaharlari, şuningdek, Moskva va Olmaotada bölganman. Tez orada Minsk va Şri Lankaga sayohat qilişni rejalaştirganman.
5. 2017 yilda asosiy maqsadingiz: Yanada köproq malaka oşiriş va zukkoroq böliş.
