Fransiyaning yangi saylangan prezidenti, 39 yoshli Emmanuel Makron shu vaqtgacha Rothschild & Cie Banque bankida investitsiyalar bo‘yicha bankir, Fransua Olland hukumatida iqtisodiyot vaziri bo‘lishga ham ulgurdi. Kelasi besh yilda u dunyoning yadroviy davlatlaridan biri – Fransiyaning prezidenti lavozimini egallaydi.
U o‘ta o‘ng kayfiyatdagi “Milliy Front” yetakchisi Marin Le Penni deyarli 2 baravar farq bilan ortda qoldirdi. Shu bilan Makron Fransiyaning so‘nggi 140 yillik tarixidagi eng yosh davlat rahbari nomini qo‘lga kiritdi. Xo‘sh, Yevropaning so‘nggi bir necha yilliklardagi eng muhim saylovi natijasi haqida nimalarni bilish lozim? Insider.pro sayti shu xususda tahlil yuritadi.
1. Populizm* rad etilmadi, balki ortga surildi
Ha, Yevropa elitasi uchun hayot-mamot masalasi bo‘lgan siyosiy g‘alaba kurashi poyoniga yetgani yo‘q. Garchi, keng jamoatchilik asosiy siyosiy ziddiyatlarni alohida bir shaxslarning qarama-qarshiligi sifatida qabul qilsa-da, statistika o‘z vazifasini bajarmoqda: bir yildan oshdiki, ishsizlar soni kamaymoqda, iqtisodiyot barqarorlasha boshladi. Tadqiqotlarga ko‘ra, iqtisodiy o‘sish sur'atlari so‘nggi 6 yildagi eng yuqori ko‘rsatkichiga yetdi.
Albatta, ayni shu narsa ham Le Penni norozi kayfiyatdagi saylovchilar ovozidan mahrum qildi. Ikki hafta muqaddam, Marin Le Pen 21,3 foiz to‘pladi. 2014 yilda uning partiyasi YeI parlamenti uchun saylovlarda 24,8 foiz ovoz to‘plagan edi. Shundan kelib chiqib aytish mumkinki, 2014 yilgi natija “Milliy Front” uchun inqirozdan keyingi yagona eng yuqori ko‘rsatkich bo‘ldi. Ammo, siyosiy oqimlarning mashhurligi davriylik kasb etadi, radikal siyosatchilarni qo‘llab-quvvatlash darajasini anglatuvchi ko‘pgina omillar — globallashuv tanqidi, Islom dini tarqalishidan qo‘rquv, ishsizlik — bularning barchasi o‘z ta'siriga ega. Marinning natijasi otasi Jan-Mari Le Penning 2002 yilgi prezidentlik saylovi ikkinchi turida ko‘rsatgan 17,8 foizlik ko‘rsatkichidan deyarli ikki baravar yuqoriligicha qoldi va uzoq istiqbolda “Milliy Front” mashhurligi ortishi tabiiy.
2. Frantsuzcha istisno
2016 yilda populizm ikkita yirik g‘alabaga erishdi. Bular Donald Trampning prezident sifatida saylanishi hamda Brexit bo‘yicha referendumda YeI tarkibidan chiquvchilarning g‘alaba qozonishidir. Bunda, asosan, yoshi katta kishilarning ovozi muhim o‘rin tutdi. Xususan, Trampni qo‘llab-quvvatlagan 65 yoshdan katta saylovchilar orasidagi farq 8 foizni tashkil etgan bo‘lsa, Brexit tashabbusini ma'qullagan keksa britaniyaliklar 20 foizga ko‘proq edi. “Biroq, Fransiyada Le Pen barcha yoshdagi saylovchilar orasida faqat yoshlar o‘rtasida mashhurroq bo‘ldi”, - deydi Harvard universiteti o‘qituvchisi Yasha Munk. Uning aytishicha, boshqa saylovchilar 80/20 nisbatda Makron foydasiga ovoz berishgan.
