2025 yilga borib qayta tiklanuvçi energiya manbalarining uluşi 19,7 foizga yetkaziladi

Şu bilan birga, hozirgi kunda muqobil energiya manbalaridan foydalanişni jadal rivojlantirişga tösqinlik qilayotgan bir qator öz yeçimini kutayotgan masalalar mavjud.

Respublika hududlarida qayta tiklanuvçi energiya manbalari energiyasidan foydalaniş böyiça zaxiralar tölaligiça işga solinmagan, ular böyiça hududiy manzilli dasturlar işlab çiqilişi zarur.

2030 yilga borib 2016 yilga nisbatan yalpi içki mahsulotning energiya siğimini ikki barobarga qisqartiriş böyiça qöyilgan topşiriqlarni hisobga olgan holda, korxona va taşkilotlarga energiya sarfi hajmini qisqartiriş böyiça aniq maqsadli parametrlarni belgilaş zarurati mavjud.

Uşbu muhim vazifalarni inobatga olib, Özbekiston Respublikasi prezidentining qarori 2017–2021 yillarda yalpi içki mahsulotning energiya siğimini yanada qisqartiriş, mahsulot tannarxini kamaytiriş va qayta tiklanuvçi manbalar energiyasidan foydalanişni kengaytirişga yönaltirilgan.

Iqtisodiyotni energiya resurslari bilan ikkita vazifani hal etiş orqali ta'minlanişi nazarda tutilmoqda.

Birinçidan, qayta tiklanuvçi energiya resurslaridan keng foydalaniş orqali yoqilği balansini diversifikatsiyalaş. Bunda an'anaviy yoqilği turlarini qayta tiklanadigan energiya turlariga almaştiriş hisobiga ularning elektr va issiqlik energiyasi işlab çiqarişdagi hissasini kamaytiriş nazarda tutilmoqda.

Ikkinçidan, iqtisodiyot tarmoqlarida işlab çiqarişning energiya siğimini qisqartirişning uzoq muddatli dasturini amalga oşiriş, sanoat faoliyati hududlarining ekologik holatini yaxşilaş orqali erişiladi.

Yaqin istiqbolda ustuvor vazifa sifatida iqtisodiyotning energiya va resurs siğimini qisqartiriş, işlab çiqarişga energiyani tejaydigan texnologiyalarni keng joriy qiliş, qayta tiklanuvçi energiya manbalaridan foydalanişni kengaytiriş, mehnat samaradorligini oşiriş közda tutilmoqda.

Qayta tiklanuvçi energiya manbalaridan jadal foydalaniş böyiça kompleks çora-tadbirlarni amalga oşiriş issiqlik va elektr energiyasi kabi energiyaning sanoat turlarini olişni ta'minlaşga yönaltirilgan bölib, bu uglevodorodlarning örnini bosişga va ularni yuqori likvidli mahsulotlar, xususan, polimerlar, yoqilğining sintetik turlarini işlab çiqarişga yönaltiriş imkonini beradi.

Xususan, Özbekiston Fanlar akademiyasi, Fan va texnologiyalar agentligi, «Özbekgidroenergo» AJ, Quyoş energiyasi xalqaro instituti, «Özbekenergo» AJ Ilmiy-texnik markazi ikki oy muddatda qayta tiklanuvçi manbalar energiyasidan foydalaniş, jumladan, quyoş energetikasini rivojlantiriş, energiya samaradorligi sohasidagi mahalliy işlanmalar va amaliy tadqiqotlarni, şuningdek, sinovdan ötgan ilğor xorijiy texnologiyalarni transfer qiliş imkoniyatini tahlil qiliş asosida iqtisodiyot va ijtimoiy soha tarmoqlarida qayta tiklanuvçi energiya manbalarini maqsadli joriy qiliş va quyoş energetikasini rivojlantiriş böyiça çora-tadbirlar rejasini işlab çiqişi va Vazirlar Mahkamasiga tasdiqlaş uçun kiritişi belgilangan.

Bundan taşqari, qarorda quyidagilar tasdiqlangan:

• qayta tiklanuvçi energetikani yanada rivojlantirişning maqsadli parametrlari, bunda 2025 yilga kelib elektr energiyasini işlab çiqariş quvvatlari tarkibida qayta tiklanuvçi energiya manbalarining hissasini 12,7 foizdan 19,7 foizga yetkaziş közda tutilmoqda, jumladan, gidroelektrostansiyalar böyiça 12,7 foizdan 15,8 foizga, quyoş energetikasi böyiça 2,3 foizga, şamol energetikasi böyiça 1,6 foizga;
• qayta tiklanuvçi energetikani rivojlantiriş böyiça investitsiya loyihalarining röyxati, bunda 2017-2025 yillarda umumiy qiymati 5,3 milliard dollar bölgan 810 ta loyihani amalga oşiriş közda tutilmoqda;
• 2017–2021 yillarda iqtisodiyot tarmoqlarida va ijtimoiy sohada qayta tiklanuvçi energiya manbalaridan foydalanişni rivojlantiriş va energiya samaradorligini oşiriş çora-tadbirlari, unda normativ-huquqiy hujjatlarni, manzilli dasturlarni işlab çiqiş va boşqa ustuvor vazifalarni amalga oşiriş böyiça 28 ta çora-tadbir közda tutilgan;
• 2017–2021 yillarda iqtisodiyot tarmoqlarida işlab çiqarişning energiya sarf hajmini qisqartirişning maqsadli parametrlari, bunda 25 ta yirik taşkilot va korxona böyiça sanoat mahsulotlari (işlar, xizmatlar) işlab çiqarişda energiya sarfining soliştirma normalarini qisqartirişning prognoz körsatkiçlari belgilangan;
• 2017–2021 yillarda byudjyet taşkilotlarida energiya iste'moli jihatidan samarador isitiş qozonlarini joriy qiliş jadvali, bunda Xalq ta'limi vazirligi, Soğliqni saqlaş vazirligi va Örta maxsus, kasb-hunar ta'limi markazining 6333 ta byudjyet taşkilotining 17251 ta isitiş qozonini almaştiriş közda tutilgan;
• 2017–2021 yillarda Özbekiston Respublikasi Qişloq va suv xöjaligi vazirligining suv xöjaligi taşkilotlari nasos stansiyalarida energiya iste'moli jihatidan samarador nasoslar va elektrodvigatellarni joriy qiliş grafigi, bunda Qişloq va suv xöjaligi vazirligining suv xöjaligi taşkilotlarida 879 ta nasos va 1523 ta elektrodvigatelni almaştiriş közda tutilgan.

Uşbu işlarni moliyalaştiriş uçun 2017–2021 yillarda davlat byudjyetidan 314,1 milliard sömdan ortiq mablağ yönaltiriladi.

Uşbu qaror doirasida qabul qilingan çora-tadbirlarning amalga oşirilişi quyidagilarni ta'minlaş imkonini beradi:

• qonunçilik va normativ bazani takomillaştiriş, şuningdek, energiya tejaydigan texnologiyalarni, zamonaviy hisoblaş uskunalarini joriy qilişga va yoqilği-energetika resurslaridan yanada oqilona foydalanişga aholini va xöjalik yurituvçi sub'yektlarni keng jalb qiliş;
• 2025 yilga kelib elektr energiyasi işlab çiqariş quvvatlari tarkibida qayta tiklanuvçi energiya manbalarining uluşini 12,7 foizdan 19,7 foizga yetkaziş;
• işlab çiqarişning energiya siğimini keskin qisqartiriş (9 792,0 tonna şartli yoqilği yoki yiliga 8-10 foizdan kam bölmagan miqdorda);
• Xalq ta'limi vazirligi, Soğliqni saqlaş vazirligi va Örta maxsus, kasb-hunar ta'limi markazining 6333 ta byudjyet taşkilotida 17251 ta isitiş qozonini zamonaviy energiyani tejaydiganlariga almaştiriş va 56,5 million kub metrdan ortiq tabiiy gazni tejaş;
• Qişloq va suv xöjaligi vazirligining suv xöjaligi taşkilotlarida 1523 ta energiyani köp iste'mol qiluvçi elektrodvigatelni va 879 ta nasosni almaştiriş va 807,3 million kVt.soatdan ortiqroq elektr energiyasini tejab qoliş;
• energiyani tejaydigan texnologiyalarning kirib kelişini kengaytiriş, soliq va bojxona imtiyozlari beriş hisobiga qayta tiklanuvçi manbalardan energiya hosil qiluvçi uskunalarni qöllagan holda energiyadan foydalanişni rağbatlantiriş;
• qayta tiklanmaydigan uglevodorod resurslaridan oqilona foydalaniş, işlab çiqarilayotgan mahsulotning raqobatdoşligini oşiriş, şu asosda iqtisodiyot tarmoqlarini va aholini yoqilği-energetika resurslari bilan barqaror ta'minlab boriş;
• qayta tiklanuvçi energiya manbalari va energiya iste'moli jihatidan samarador texnologiyalarni transfer qiliş, uşbu sohadagi uskunalar va butlovçi qismlarni mahalliy korxonalarda işlab çiqariş;
• aholi uçun kafolatlangan energiya resurslarining oçiqligini ta'minlaş, ayniqsa, uzoq qişloq hududlarida aholining hayot sifatini yaxşilaş va ularning farovonligini oşiriş.