Şarq ayoli, xususan özbek ayolining şaklu şamoyili, siyrati, ma'naviy olamining şakllanişida islom dinining ta'siri beqiyos. Oila boşliği bölgan erkakka hurmat, şarm-hayo, andişa, itoatkorlik, sabr va matonat barça davrlarda özbek ayolining muhim xislati sanalgan. Hozirgi global özgarişlar, ma'naviy qadriyatlar evriliş davrida jamiyat negizi bölgan oila mustahkamligini oqila va dono ayollarsiz tasavvur etib bölmaydi.
Ayol — oila asosini saqlovçi Vatanimiz kelajagi, millatimiz ertasi va taraqqiyotini belgilab beruvçi kuç — yoşlarning boş tarbiyaçisi. Binobarin, jamiyatimizda özining xulq-atvori, ongi va tafakkuri, fahm-farosati, aql-zakovati hamda didi bilan boşqalarga namuna bölib kelayotgan ayollar köp. Ammo ular orasida ayol degan buyuk nomga doğ tuşirayotgan va uning şa'ni toptalişiga sabab bölayotganlar ham, afsuski topiladi. Ayniqsa, islom dinini niqob qilib, özlarining turli ğarazlarini amalga oşirişni maqsad qilgan diniy-ekstremistik va terrorçi guruhlarning puç da'volariga aldanib qolayotgan ayrim ayollar muqaddas dinimizga turli tuhmat toşlari otilişiga sabab bölmoqdalar. Islom dinini öziga niqob qilib olib undan qurol sifatida foydalanayotgan ekstremistik taşkilotlar öz faoliyatlariga maqsadli tarzda ayollarni jalb etib, terrorçilik harakatlarini amalga oşirişda ulardan "tirik bomba" sifatida foydalanmoqda.
Hozirgi kunda faoliyat yuritayotgan diniy ekstremistik oqimlarning aksariyati inson şaxsiyati uçun xavfli hisoblanuvçi terroristik xarakterga ega.
Bu turdagi oqimlar inson irodasiga bosim ötkaziş, uning tafakkuri, hissiyoti va xulq-atvorini nazorat qiliş maqsadida kişilar ongiga ruhiy ta'sir ötkaziş uslublari majmuidan ustamonlik bilan foydalanişadi:
"Oz-ozdan" texnologiyasi — yollanayotgan ayolni qilinayotgan kiçik iltimoslar orqali jiddiy yonbosişga majbur qiliş. Masalan, namozga faqat birgalikda boriş, dam oliş kunlarini birgalikda ötkaziş, haftada bir kun keçqurunlari diniy adabiyot öqiş, jamoaviy majlislarda qatnaşiş kabi "iltimos"lar.
Doimiy tarzda "miya yuviş" faoliyati amalga oşiriladi. Jalb etilayotgan ayolga, taşkilot ğoyalarini amalga oşiriş uning şaxsiy va jamiyatdagi muammolarini hal etişning eng maqbul yöli, degan ğoya tinmay uqtiriladi.
Jamoaviy ta'sir. Yangi a'zo ayol jamoa tomonidan yagona ğoyaga yönaltirilgan fikrlar bilan "kömib" taşlanadi, öylaş va fikrlaşga imkon qoldirilmaydi.
E'tiroz bildiriş yoki bahslaşiş imkoni qoldirilmaydi. Öz fikrlari bilan yolğiz qoldirmaslik maqsadida jamoada yangi bölgan ayolga töxtovsiz ravişda yangidan-yangi ma'lumotlar beriladi.
Mavzuga oid
Tanqid qiliş qobiliyati va boşqa şaxsiy xususiyatlar ta'sirlantiriladi. Va'da qilingan oliy maqomga erişiş uçun bir qator "ma'naviy" va jismoniy maşqlarni bajariş lozimligi tuşuntiriladi. Öz vaqtida ovqatlantirmaslik hamda kam uxlatiş orqali qilinayotgan işlar haqida öylaş, atrofdagi voqea-hodisalar yuzasidan tanqidiy fikr yuritişga böş vaqt qoldirilmaydi.
Ijobiy ta'sir kuçaytiriladi. Ayolga nisbatan doim xuşmuomala bölinadi, ğamxörlik qilinadi, unga "beğaraz" moddiy yordam körsatiladi, ayol "iliq munosabatlar", "diqqat-eʼtibor" va "ğamxörlik" qurşovida qoladi.
Ijtimoiy aloqalar çeklanadi. Asta-sekinlik bilan ayolni öqiş, işini taşlaş, oilasidan uzoqlaştiriş, uy-joyini özgartirişga majbur qiladilar.
Jamiyatga qaytiş imkoniyati yöq qilinadi. Ayol butunlay oqimga boğliq bölib qoladi, uning xeç qanday daromadi, ijtimoiy himoyaçisi, tayinli kasbi bölmaydi. Oilasi va döstlari bilan aloqalari uzilgani bois orqaga qaytişga yöl yöqdek körinadi. Aksariyat hollarda radikal guruhlar ayollarni da'vat etişda millat va din tanlamaydilar, guruhdagi barça ayollar bir-biriga "opa-singil", deb uqtiradilar.
Yaşab turgan hayotlari dahşatli tarzda ta'riflanadi va bunga işontiriladi. Öz örnida hayotidan norozi ayol uçun bu özini oqlaş, ya'ni "men yomonmas balki dunyo, odamlar yomon, şuning uçun men qiynalmoqdaman" falsafasini yuzaga çiqaradi.
Ayollar ğarazli ğoyalar asosida taşkil etilgan guruhga olib boriladi va "haqiqiy hayot aslida mana şu", deb uqtiriladi. Ayollarga bu kabi "e'tibor" va "xuşomad" şu qadar ta'sir qiladiki, bu yerda qoliş uçun ular barça narsaga tayyor böladi.
Öz ğoyalari va "buyuk" vazifalari, ölim va oxirat, jazo haqida şunçalik "buyuk" nutq sözlaydilarki, ayollarda tanqidiy tafakkur yöqolib, örnini tafakkurning özgarmasligi ustunlik qila boşlaydi.
Ayolga dunyoni anglaganidan buyon "notöğri" yo‘lda ekani singdiriladi. Buning ta'sirida ayol özi amal qilib yaşab kelgan qadriyatlaridan voz keçadi va oqim ğoyalari tuzoğiga ilinadi.
O‘z oilasi, yaqinlarini o‘zi "haq" deb bilgan yo‘lga kiritişi kerakligi, uning izmiga yurmaganlardan voz keçişi lozimligi uqtiriladi. Har bir ayolga oqim yetakçisi ideallaştirilib tasvirlanadi va "u heç qaçon xato qilmaydi" degan fikr singdiriladi.
Guruh vakillari ayollarda "men"ning ustun bo‘lişini şakllantiradilar. Bunda, biz yaxşi, boşqalar esa yomon, degan tamoyilga amal qilinadi.
Ayollarning mustaqil fikrlaşi, erkinligi va hatto bo‘ş vaqti ham nazoratga olinadi, natijada ularda o‘z qobiğiga o‘ralib qoliş xislati şakllanadi. Bu ularning qaysar, tuşunarsiz va tajovuzkor bölişiga olib keladi.
Ayollarga jannat, uning ahllari, tavsiflarini şu qadar yetkazadilarki, natijada ayollar bu qoronğu dunyoda qiynalib yaşaşdan boqiy jannatga ketiş uçun barça narsaga tayyor böladi.
Ayollarga o‘z hissiyotlarini jilovlaş lozimligi uqtiriladi. Natijada, ayollarda mehr-oqibat, hissiyotlari bilan bölişiş kabi xislatlar yöqolib örnini e'tiborsizlik, sovuqqonlik, içga yutiş, sirlilik, atrofdagilar bilan muloqotga kirişmaslik kabi xususiyatlar şakllantiriladi.
Ayollarni tayyorlaşda "şahid"likka mahkumning ongini diniy taqiqlardan çalğitiş maqsadida maxsus tanlangan matnlardan iborat risolalardan foydalaniladi. Bu kabi risolalar, öz bandalariga ölim yuboradigan, özi esa abadiy tirik va yagona Allohga hamdu-sanolar bilan boşlanadi va özini portlatiş orqali qurbon qiluvçi şaxs ongini bundan buyon hayot tantanasi haqida fikr qiliş imkoniyati yöqligiga tayyorlaydi, ayollarning bu kabi harakatlari asoslantiriladi.
Odatda, da'vatlar, ayollarning zaif nuqtasiga e'tibor bergan holda olib boriladi, birorta ayol bu yölning hamda bajarişi lozim bölgan işining xato ekanini öz vaqtida anglab, ortiga qaytişni istasa, uning qaytişiga heç qanday imkon qoldirilmaydi, "bizdan çiqib hukumatga murojaat qilsang, ular seni ayab ötirmaydi, aksinça seni qattiq jazolaydi. Hukumat ikkimizni ham himoya qila oliş darajasida emas, sening himoyaçing yolğiz Alloh, demak Alloh yölida sen öz joningdan voz keçişing, jihod qilişing lozim, bu esa senga töğridan-töğri jannatiy bölişingni kafolatlaydi", — deb qörqitadilar. Bu kabi gaplardan çöçigan ayollar guruh rahbarlarining har qanday topşiriğini bajarişga rozi böladilar.
Yuqoridagilardan körinib turibdiki, bunday "tör"ga ilingan ayollar moliyaviy, şaxsiy va ijtimoiy omillardan mahrum bölgan qulga aylanadi. Tafakkurni ustalik bilan boşqariş esa, ayolni jismonan, ruhan, aqlan va ijtimoiy jihatdan tanazzulga uçraşiga olib keladi.
Terroristik taşkilotlarga jalb qilingan ayollarning guruh içida bajaradigan vazifalari serqirra va muhim hisoblanadi. Mutaxassislar fikriga köra, mutaassib ayolning jamoa içidagi vazifalarini quyidagi uç turkumga ajratiş mumkin:
«Onalik burçi» — ona sifatida yoş farzandlari ongida mutaassiblik uruğlarini undira boradi. Jamoada terrorçilik faoliyati uçun «munosib» örinbosarlar tayyorlab boradi.
«Yangilarini jalb qila oliş mahorati» — hamfikr, dardkaş qöşni, amma, xola, singil, opa, ona, murabbiya sifatida jamoaga yangi işonuvçan zaifalarni tortib keladi.
«Tarğibot quroli» - kommunikatsiya vositalari rivojlanib ketişi natijasida ayol kişi ayrim oqimlar qölida tarğibot quroliga, keyin esa qurboniga aylanmoqda. Ayrim oqimlar odamlar e'tiborini tortiş uçun aynan ayol kişining qurol kötarib maşq qilişi, şahidlik belboğini boğlaşi, özini portlatişi oldidan aytgan sözlari tuşirilgan roliklarni ommalaştiriş yölidan bormoqda. Mazkur uç vazifasi bilan ayol terrorçilarning qölida juda samarali qurol sifatida xizmat qilmoqda.
Ayollardan guruhlar paydo qilişda foydalaniladi
Yuqoridagilardan taşqari, diniy ekstremistik oqimlarga a'zo ayollar, avvalo, yangi guruhlar paydo qiliş va ekstremistik ğoyalarni kuçaytiriş maqsadida öz ruhiyatlari ustida işlaydi; öz guruhiga yetakçilik salohiyatiga ega, ta'sir ötkaza oladigan ayollarni töplaşga harakat qiladi. Natijada, ong ostida yoşlikdan itoatkorlik singdirilgan özbek ayoli bunday «ta'sir»ga ega xarizmatik ayollarning oson öljasiga aylanadi.
Soha mutaxassislari, terror olamida ayollarning iştiroki islomiy turmuş tarzi, farzandlar tarbiyasi va maişiy turmuş bilan band böliş emas, balki aynan şu "olam" uçun "voris" - farzand dunyoga keltirişdan iborat, degan ğoyani ham ilgari suradi.
Xususan, islom dini niqobi ostida faoliyat yuritayotgan diniy ekstremistik taşkilotlar hududlarga qizlarni u yerdagi jangarilar jinsiy ehtiyojini qondiriş maqsadida soxta salafiylar tomonidan masjid va taşkilotlarda ruhiy tazyiq ostida bu "muqaddas uruş" oldida ayollarning tanasi heç narsaga arzimasligini uqtirgan holda "nikoh jihodi"ga borişni da'vat etmoqda. Natijada, qizlar u yerdan noqonuniy tuğiladigan va umri davomida otasi kim ekanini bilmaydigan farzandlarni orttirib keladi. Qizlar bu işga ularni dinlari majburlagani va bu bilan özlarini uşbu "muqaddas uruş"ga qöşgan hissalari sifatida qaramokda. Afsus bilan tilga oliş lozimki, ba'zi ayollarning öz oilasi va farzandlarini taşlab, ba'zilari turmuş örtoqlarini taşlab ketib bu işga qöl urişmoqda.
"Dunyodagi barça adaşişlarning asosiy sababçisi ilmsizlikdir"
Xulosa örnida şuni aytiş joizki, islom olamida ayol kişi, ayniqsa, ona zoti çeksiz hurmat, izzat-ikromga loyiq inson deb qaraladi. Şu sabab ham hadislarda «Jannat onalar oyoği ostida» deya ta'kidlangan. Taassufki, ayrim ayol-qizlarning ota-onalari, aka-uka va turmuş örtoqlari ayollarning öqiş yoki işlaşi şart emas, buning örniga uyida ötirib ibodat qilsalar yetarli, deb hisoblaydilar. Buning oqibatida, ayol mustaqil fikrlaş qobiliyatidan mahrum, kasb-hunar, ilm-ma'rifatdan yiroq, jaholat va ğaflat tuzoğiga ilinişga tayyor öljaga aylanadi. Islom dini esa, erkak yoki ayol ekanidan qat'i nazar barçaning ilm olişi farz ekanini alohida ta'kidlaydi.
Imom Zamaxşariy aytadilar: "Qançadan qança odamlar va qavmlar borki, ular sizga göyoki ip kabi eşilib mulozamat qiladilar, lekin ana öşalar payt poylab, fasod çiqarişga işlatiladilar, ğaflatda qolib şundaylarga sira aldanmang!".
Suqrot, "Dunyodagi barça adaşişlarning asosiy sababçisi ilmsizlikdir", degan bölsa, buyuk vatandoşimiz Imom Buxoriy esa: "Najot faqat bilimdadir", deb bejiz aytmagan. Ulamolar ham, musulmonning öz dini — islomni yaxşi bilişi özi, jamiyati va özgalar uçun ham yaxşilikdir, deya insonlarni ilm olişga çorlagan.
Unutmang! Bilimsizlik jaholatga, jaholat esa xiyonat va mutelikka olib keladi.
Dilafro‘z Turdiyeva, Toşkent Islom universiteti öqituvçisi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
Central Asia International Hardware Expo - Markaziy Osiyo quriliş asboblari, uskunalari va mahkamlaş buyumlari bozoriga töğridan-töğri çiqiş imkoniyati
Özbekiston volframi xalqaro eʼtirofga sazovor böldi
Puçon va KT&G Yaşil taşabbusni boşlamoqda
Laboratoriya sokinligining ham harorati bor: Özbekiston uçun Smolensk uskunalari
Uztelecom tarmoği modernizatsiyasi: yölning 90 foizi ortda qoldi. Oldinda yana qanday işlar bor?
Pauzasiz endoskopiya: muolaja xonasi eşigi ortida nimalar sodir böladi?
Yiliga 25 mingdan ortiq yangi uskuna: Özbekistonda $50 mln investitsiya hisobidan “NURA Electric” elektrotexnika majmuasi işga tuşirildi
