Aziz Abduhakimov: «Maktabdagi ta'lim tizimini rivojlantirişda eng yaxşi jahon tajribasiga tenglaşamiz»
|21:20 / 16.09.201828 16314 min
Har bir viloyatda xususiy maktablarni oçiş uçun hokimliklar tomonidan yiliga kamida 50 ta yer uçastkasi ajratiladi, mamlakatda tarmoq maktablari oçiladi. Özbekiston Prezidenti maktab ta'limi tizimini takomillaştirişga qaratilgan qator me'yoriy-huquqiy hujjatlarni imzoladi. Boş vazir örinbosari Aziz Abduhakimov mavzuga doir savollarga javob berdi.
Aziz Abduhakimov
- Xalq ta'limi tizimida qanday yangiliklar?
Öquvçilarning bilim olişi, öqituvçilarning esa samarali faoliyat yuritişi uçun ularga qulay şart-şaroitlar yaratişimiz kerak, bunda hamma öz vazifasini bajarişi kerak. Prezident Şavkat Mirziyoyevning «Xalq ta'limi tizimini takomillaştirişga doir qöşimça çora-tadbirlar töğrisida»gi va «Xalq ta'limi tizimiga yangi boşqaruv tamoyillarini joriy etiş çora-tadbirlari töğrisida»gi farmoni doirasida ana şunday şart-şaroitlar yaratiladi.
Bizda ayrim maktablar öquvçilar soni köpligidan tölib toşgan, boşqalarida esa odam kam. Bu holatda öquvçisi köp bölgan sinfda dars ötiş öqituvçiga qiyinçilik tuğdiradi, albatta, maktab ma'muriyati esa ta'lim va tarbiya jarayonining sifatiga yetarliça e'tibor qarata olmaydi. Bu vaziyatni albatta tuzatamiz.
Öquvçisi köp bölgan ta'lim muassasalarining örniga asosan xususiy tadbirkorlar iştirokida va davlat-xususiy sektor hamkorligi asosida yangi maktablar quramiz. Qoraqalpoğiston Respublikasi Vazirlar Kengaşi raisi, viloyat hokimi va Toşkent şahri «E-IJRO AUKSION» yagona elektron savdo maydonçasi öquv muassasalariga yer uçastkalari ajratiş böyiça har tomonlama yordam beriş uçun şaxsan mas'uldirlar.
Şunday qilib, har yili har bir viloyatda kamida 50 ta maktab barpo etiladi. Bundan taşqari, xususiy maktab faoliyatini yölga qöyiş niyatida bölgan tadbirkorlarga Prezident tomonidan «Xalq ta'limi tizimida yangi boşqaruv tamoyillarini joriy etiş çora-tadbirlari töğrisida»gi farmonida körsatilgan imtiyozlar taqdim etiladi.
Biz nodavlat ta'lim muassasalariga nisbatan mutlaqo boşqaça munosabatdamiz. Ularni eng dolzarb muammolarni hal qilişdagi asosiy hamkor deb bilamiz. Bugunga kelib Özbekiston Respublikasi nodavlat ta'lim muassasalari assotsiatsiyasi bilan hamkorlik kengaymoqda. Nodavlat ta'lim muassasalari assotsiatsiyasiga professor-öqituvçilarini qayta tayyorlaş va malakasini oşiriş uçun raqobat muhitini yaratiş, şuningdek, bunday ta'lim muassasalarining pedagogik kadrlari uçun qayta tayyorlaş va malakasini oşiriş tizimini taşkil etiş huquqi berildi.
Mavzuga oid
Xususiy maktabni bitirgan öquvçilarga davlat attestatlari beriladi.
Şu bilan birga, biz tadbirkorlarning yordamini kutib qolamiz. Xalq ta'limi vaziri muvaffaqiyatli faoliyat olib borayotgan ta'lim muassasalari tarkibiga koeffisenti past bölgan boşqa maktablarni qöşiş asosida tarmoq maktablarini taşkil etiş huquqiga ega böldi. Şunday qilib, nisbatan zaif tomon kuçli tomonga qöşiladi.
Maktablarda ta'lim sifatini oşiriş uçun yanada faol iş olib boriş uçun poytaxtimizning Mirzo Uluğbek tumanida maktablarni moliyalaştirişning yangi vauçer tartibi amaliyotga tatbiq etilmoqda. Öquv muassasasi öquvçilar soni asosida moliyalaştiriladi. Bu maktablar orasidagi raqobatni kuçaytiradi va kuçlilari saqlanib qoladi.
Boşqa bir yangilik - maktablarning reytingini yaratiş. 2019 yilning 1 yanvaridan boşlab Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta'lim sifatini nazorat qiliş davlat inspeksiyasi muntazam ravişda tuman va şahar miqyosida umumta'lim muassasalari faoliyati samaradorligi darajasini (keyingi örinlarda - reyting) taşkil etadi. Reyting natijalari ommaviy axborot vositalarida va nazorat veb-saytida joylaştiriladi. Reyting maktablarni ta'lim sifati ustidan işlaşga rağbatlantiradi.
Maktab ta'limini rivojlantirişda eng yaxşi jahon tajribasiga tenglaşamiz. Bu xalqaro dasturlarda iştirok etiş va öquvçilarning bilimlari darajasini (PISA, TIMSS, PIRLS va boşqalar) baholaşga yordam beradi.
Şu bilan birga, Qoraqalpoğiston Respublikasi Vazirlar Kengaşi Raisi, viloyat va Toşkent şahar hokimi xalq ta'limi muassasalariga özlarining infratuzilmasini qöllab-quvvatlaş va rivojlantiriş böyiça har tomonlama yordam beriş uçun şaxsan mas'ul böladi. Barça maktab sinflari yoruğ, issiq va qulay bölişi kerak.
– Yangi «Zamonaviy maktab» Davlat dasturini qabul qiliş rejalaştirilmoqda, şu haqda batafsilroq ma'lumot bersangiz.
– Ha, yaqin kelajakda şunday dastur – maktab ta'limini rivojlantirişning tizimli muammolarini hal etişga qaratilgan tadbirlar majmuasi yaratiladi. Unga köra, zamonaviy maktablarni qurişga katta e'tibor qaratiladi. Maktablar ekologik toza materiallardan foydalangan holda standart loyihalar asosida quriladi, muqobil energiya manbalaridan foydalaniş uçun ham şart-şaroitlar yaratiladi.
Foto: «SIRIUS» NTM
Maktablar ergonomik mebellar, zamonaviy öquv va laboratoriya uskunalari, darsliklar va öquv materiallari, kompyuter va multimediya uskunalari, videokuzatuv tizimlari bilan jihozlanadi.
Texnologik sinflar, laboratoriyalar, oşxonalar, sport va dam oliş maskanlarini barpo etiş va rivojlantirişga alohida e'tibor qaratiladi. Maktablarning moddiy-texnika bazasini mustahkamlaş, öquvçilarning individual ijodiy qobiliyatlarini rivojlantiriş uçun şaroit yaratiş nuqtai nazaridan ularni kuçaytiriş rejalaştirilgan.
– Zamonaviy öquv jarayonini internetsiz tasavvur etib bölmaydi. IT-texnologiyalar darsliklar örnini egallaydimi?
– Darsliklar hozirça özgartirilmaydi. Yaqin kunlarda davlat umumta'lim muassasalari uçun öquv va öquv-uslubiy adabiyotlarini naşr etiş, şu jumladan, qayta naşr qiliş muddatini uzaytiriş, ikki yillik sinov tizimini joriy etiş hamda darsliklarni tanlov asosida saralaş tartibini bekor qiliş tizimi takomillaştiriladi.
Şu bilan birga, biz maktablarda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etiş jarayonini tezlaştiramiz. 2021 yilning oxirigaça barça maktablar Internetga kamida 10 Mb / s tezlikda kiriş imkoniyatiga ega böladi.
Öquv Multimedia dasturlarini rivojlantiriş markazi negizida “Xalq ta'limi sohasida axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantiriş markazi” taşkil etildi. U öquv jarayonida öquvçilarning ta'lim, psixologik va jismoniy faoliyatini optimallaştirişni hisobga olgan holda ta'limning innovatsion şakllarini, zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalarini, kasbga yönaltirişning samarali usullari, ta'lim va tarbiya usullarini joriy etişni tezlaştiradi. Internetda interfaol ta'lim xizmatlari körsatiş uçun ta'lim portali işga tuşiriladi. Portalda umumta'lim muassasalarining elektron ma'lumotlar bazasi, öquvçilarning davomati hamda yutuq va kamçiliklari aks etuvçi elektron tizim joriy qilinadi.
Foto: ÖzA
Markaz quyidagilar bilan şuğullanadi:
⦁ umumta'lim muassasalari öquvçilarining identifikatsion kartasini (ID-karta, NFS yorliği va b.) tatbiq qiliş, ularning bank va boşqa tizimlar bilan integratsiyalaşuvi imkonini yaratiş;
⦁ umumta'lim maktab öquvçilariga jismoniy şaxs personal indentifikatsion raqamini biriktirişga doir çoralar qabul qiliş va h.k.
– Öqituvçining nufuzi va ijtimoiy mavqeini oşirişga doir dastur qaçon qabul qilinadi hamda u nimalarni nazarda tutadi?
– Bunday dasturni qabul qiliş 2018 yilning noyabriga rejalaştirilgan. Mazkur dastur jamiyatda öqituvçilarning nufuzini oşiriş masalasini keng tarğib qiliş, ularning yutuqlarini ommalaştiriş, ta'limdagi dolzarb muammolarni yoritiş, maxsus öquv dasturlarini efirga uzatiş böyiça tizimli işlarni taşkil qilişga oid qator tadbirlarni öz içiga oladi. Uşbu vazifalarni bajarişda ta'lim tizimining asosiy axborot hamkori «Madaniyat va ma'rifat» telekanali böladi. Mahalliy ijroiya hokimiyati organlari, vazirlik va idoralar, şuningdek ta'lim muassasalari rahbarlari televideniyeda muntazam ravişda çiqişlar qilişadi. Televideniye va boşqa ommaviy axborot vositalari yordamida Özbekistonda amalga oşirilayotgan keng kölamli islohotlarning mazmun-mohiyatini oçib beruvçi keng tuşuntiriş işlarini olib boriş rejalaştirilmoqda.
– Kadrlar malakasini oşiriş, maktablarda malakali kadrlar bilan işlaşga munosabatni özgartiriş böyiça qanday işlar amalga oşirildi?
– Öquvçilar darslarni qoldirmasliklari uçun maşğulot qiziq bölişi kerak. Bu nafaqat öqituvçilarga, balki maktabda yaratilgan şaroitlarga ham boğliq. Buning uçun maktab boşliği - menejyer bölişi lozim. U maktabda yetişmayotgan narsalarni köra bilişi va bu muammolarni bartaraf etiş uçun taşkiliy muammolarni hal qilişi kerak. Maktabda qöşimça maşğulotlar ötkazilişi, atrof-muhit va sport bölimlari işlaşi, madaniy-köngiloçar tadbirlar ötkazilişi ta'minlanişi lozim. Bundan buyon rahbarlar şularga asoslanib tanlanadi.
Umumta'lim muassasalari rahbarlariga qöyiladigan talablar körib çiqiladi. Barça rahbarlar sertifikattsiyadan ötadi va turli malaka oşiriş kurslarida malaka oşirişadi.
A. Avloniy nomidagi Xalq ta'limi tizimining rahbarlari va mutaxassislarini qayta tayyorlaş hamda malakasini oşiriş institutida, 2018-2019 öquv yilidan boşlab umumta'lim maktab rahbarlari uçun xalq ta'limi sohasida menejyerlik könikmalarini örganiş kurslari taşkil etiladi.
Direktorlar öz loyihalarini amalga oşirişga imkoniga ega bölişlari uçun maktablarning byudjyetdan taşqari jamğarmalari mablağlarini erkin ravişda tasarruf etiş huquqini qölga kiritişadi. Şu bilan birga, direktorlar maktabga qöşimça resurslarni safarbar qiliş böyiça işlarni takomillaştiriş uçun jamğarmalarning umumiy miqdori 10 foizi hajmida moddiy rağbatlantiriladi.
Bundan taşqari, umumta'lim muassasalari pedagogik kadrlarini attestatsiyadan ötkaziş tartibini qayta körib çiqamiz. Malakani belgilaşning asosiy mezonlari iş staji emas, balki tegişli fanni öqitiş darajasidagi bilim va könikmalari darajasiga qarab belgilanadi. Boşlanğiç ta'lim muassasalari rahbarlari va pedagogik xodimlari uçun malaka oşiriş tizimi tubdan isloh qilinadi. Bu öquv dasturlari va dasturlarni optimallaştiriş, masofaviy ta'limni öz içiga olgan innovatsion ta'lim usullarini kengaytiriş, umuman, uşbu jarayonning samaradorligini oşiriş imkonini beradi.
Professional öqituvçilar maktablarni tark etişlariga yöl qöymasligimiz kerak. Şu sababli 2019 yilning 1 yanvaridan boşlab nafaqa yoşidagi öqituvçilar pensiyalarini töliq olişlariga doir qaror qabul qilindi. Xalq ta'limi vazirligi huzurida "Xalq ta'limi tizimidagi islohotlarga kömaklaşiş fondi" taşkil etildi. Uşbu jamğarma mablağlarining bir qismi yoşlar uçun istiqbolli va malakali mutaxassislarni jalb etişga qaratiladi.
– Intervyularingizning birida maktab ta'limining sifatini oşiriş uçun Xalq ta'limi vazirligi faoliyatini takomillaştiriş zarurligi haqida sözlagandingiz.
– Albatta, Özbekiston Prezidentining me'yoriy-huquqiy hujjatlarida uşbu masalani hal etişga katta e'tibor qaratilgan. Moliya vazirligidan Xalq ta'limi vazirligiga ta'lim muassasalarining moddiy-texnika bazasini mustahkamlaş va öquv qöllanmalarini naşr etiş uçun mablağlar ajratildi. XTV huzurida taşkil etilgan injiniring kompaniyasi loyiha hujjatlari uçun texnik şart-şaroitlarni işlab çiqiş va xalq ta'limi sohasida quriliş loyihalarining sifatini nazorat qilişni davom ettiradi.
Endilikda tuman va viloyat Xalq ta'limi bölimlari rahbarlari hokimiyat organlari bilan kelişmasdan, XTV qarori bilan tayinlanadi.
Hozirgi kunda ta'lim sifatiga ta'sir körsatadigan barça dastaklar Xalq ta'limi vazirligi tizimida töplangan.
– Rejalarni muvaffaqiyatli amalga oşiriş uçun davlat ta'lim tizimining rivojlanişini monitoring qiliş tizimi isloh qilinmoqda. Uşbu yönalişda qanday özgarişlar yuz beradi?
– Avvalgi tizim samarasiz bölib, maktablarning normal işlaşiga, öqituvçilar va boşqaruvning bevosita öz vazifalarini bajarişiga tösqinlik qildi, şuning uçun Prezident qarori bilan umumta'lim muassasalari faoliyatining tekşiruvini vakolatli organlarning töliq röyxati, tekşirişlarni tayinlaş va ötkaziş mezonlari orqali aniqlanadi. Şu bilan birga, Özbekiston Respublikasi Boş prokuraturasi qonun hujjatlariga muvofiq, jinoyatçilarga nisbatan qat'iy javobgarlik çoralarini qöllaş orqali umumta'lim muassasalari faoliyatini noqonuniy tekşirişlarning oldini olişni nazorat qiladi. Bundan taşqari, barça darajadagi nazorat organlari ijro etuvçi hokimiyat bilan birgalikda umumta'lim muassasalari faoliyatini tekşiriş vaqtida aniqlangan keyingi huquqbuzarlikni bartaraf etiş va oldini olişda har tomonlama yordam körsatadi.
Foto: ÖzA
Har bir maktabda muassasaning faoliyatiga katta hissa qöşa oladigan eng faol ota-onalar, bitiruvçilar, homiylar va boşqalarni kiritiş bilan kuzatuv kengaşlari tuziladi. Kengaşlarga katta huquqlar beriladi. Xususan, ular maktab direktorlarini öz pozitsiyalaridan saylaydi va lavozimidan ozod qiladi, maktabni rivojlantiriş uçun ustuvor yönalişlarni belgilaydi, yillik moliyaviy rejalarni tasdiqlaydi, pullik xizmatlar tariflarini va ijara haqini tasdiqlaydi.
Xalq ta'limi vazirligi markaziy apparati tuzilmasida Vazir nazorat-huquqiy xizmati yaratildi. U davlat organlari va boşqa taşkilotlarning xalq ta'limi muassasalari faoliyatiga asossiz aralaşuvi, pedagogik kadrlar şa'ni va qadr-qimmatining kamsitilişi, ularni mehnatga majburlaş, öquv-tarbiya jarayoniga tösqinlik qilişning har qanday körinişi, öqituvçi va öquvçilar huquqlarining buzilişiga yöl qöymaslik böyiça qonunda közda tutilgan çoralarning qabul qilinişi uçun mas'ul böladi. Şuningdek xalq ta'limi tizimi muassasalarida içki nazoratni yuritiş, korruptsion qoidabuzarliklar va qonunga zid boşqa qilmişlar, şuningdek vazirlik tizimidagi professional xodimlar tomonidan etika qoidalarining buzilişi profilaktikasi ham nazorat-huquqiy xizmat zimmasiga yuklatilgan.
Qolaversa, tez orada call-markaz işga tuşiriladi. Telefon orqali qönğiroq qilib, qoidabuzarliklar haqida xabar beriş va tezkor harakatlarni talab qiliş mumkin böladi.
