Qarshi tumanida ish boshlash dushvor: auksionda yer yutib olgan tadbirkorning boshidagi ko‘rguliklar

Qarshi tumanida yashovchi Iroda Botirova Kun.uz tahririyatiga murojaat qilib, ikki yildan buyon tadbirkorlik faoliyatini boshlashda to‘sqinlikka uchrayotganini, hech kim ularga yordam qo‘lini cho‘zmayotganini bildirdi.

Aslida hammasi juda oddiy: 2015 yil 7 oktyabrda Vazirlar Mahkamasining «Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun tanlov asosida yer uchastkalari berish tartibotlarini va qurilish uchun ruxsatnomalar olish tartibini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi qarori (2018 yil 3 iyuldan o‘z kuchini yo‘qotgan — kimoshdi savdolari MIB qoshidagi onlayn-auksionga topshirilgan) e'lon qilingandi. Ana shu qaror asosida 2016 yil 26 dekabrda Qarshi tumanidagi bir qator obektlar qatorida «Chaman» mahalla fuqarolar yig‘ini hududida joylashgan, o‘lchami 30×70 metr bo‘lgan 2100 kvadrat metr yer maydoni tanlovga qo‘yiladi. Tabiiyki, tanlov barcha tadbirkorlar uchun ochiq. Kimning taklifi yaxshiroq bo‘lsa — o‘sha g‘olib.

Xo‘sh, kimning taklifi yaxshiroq?

Yer uchastkasidan doimiy foydalanish huquqi uchun minimal talablar e'lon qilinadi, ya'ni uning boshlang‘ich narxi — 1.756.500 so‘m, qurilish muddati 3 yil, yaratilishi lozim bo‘lgan eng kam ishchi o‘rni 5ta, kiritilishi lozim bo‘lgan investitsiya miqdori 100 million so‘m.

Tanlovda uch kishi ishtirok etadi. Ulardan biri — Iroda Botirova, u 15 ish o‘rni yaratish uchun 600 million so‘m investitsiya kiritish taklifini beradi. Tanlovga qo‘yilgan yer maydoni uchun taklif esa 15 million so‘m.

Yana bir ishtirokchi — Qodirov Sardor O‘ktamovich (bu nomni eslab qoling!) 5ta ish o‘rni yaratish, investitsiya kiritish uchun 100 million so‘m, yer uchun 1,8 million so‘m taklif kiritib, 31 ball olgan bo‘lsa, uchinchi ishtirokchi — Boboqulova Nilufar O‘ktamovna 15ta ish o‘rni yaratish, investitsiya uchun 250 million so‘m, yer uchun esa 2,42 million so‘m taklif berib, 53 ball oladi.

Xullas, katta farq bilan Iroda Botirova tanlov g‘olibi deb topiladi. Xuddi shu tanlov va uning natijasi Qashqadaryo viloyati hokimi o‘rinbosari, hududiy tanlov komissiyasi raisi T.Ro‘ziyev ishtirokida 2017 yil 24 yanvarda o‘tkazilgan yig‘ilishda tasdiqlanib, tegishli bayonnoma rasmiylashtirilgan. Tuman hokimligi va g‘olib tadbirkor o‘rtasida shartnoma imzolanib, unga ko‘ra, Iroda Botirova 15 million so‘m mablag‘ to‘lagan. Endi Vazirlar Mahkamasining yuqoridagi qaroriga ko‘ra, besh kun ichida Iroda Botirova tegishli shaharsozlik hujjatlarini tayyorlab taqdim etganidan so‘ng «Sotuvchi», ya'ni tuman hokimligidan qabul qilib olishi kerak... edi!

— Hujjatlarni to‘plab taqdim etdik, lekin u tuman hokimligida ataylab, qasddan yo‘q qilindi, — deydi yosh tadbirkorning vakili Bozirgon Bahronov. — Shunchalik go‘l bo‘lganmizki, hammasi silliq ketishiga ishonganmizki, hattoki undan nusxa ham olib qolmasdan hokimlikka taqdim etganmiz. Naq ikki yil tuman hokimi o‘rinbosari I.Madatov, tuman yer resurslari va davlat kadastri bo‘limi boshlig‘i J.Rustamov va o‘sha vaqtdagi tuman bosh arxitektori F.Umarov o‘rtasida koptokdek yuguraman. Ammo tegishli hujjatlarni ololmaymiz.

Yerda qurilish ishlarini olib borish uchun tegishli chizma va hujjatlarga tuman hokimining o‘sha vaqtdagi o‘rinbosari, ayni paytda Qarshi tuman «Mahalla» jamg‘armasi raisi I.Madatov imzo chekmaydi. B.Bahronov tomonidan taqdim etilgan hujjatlar ataylab I.Madatov tomonidan yo‘q qilinadi. Endi esa tuman yer resurslari va kadastr idorasidagi mas'ullar ham shu paytgacha bu ishni «yemagan» bahona bilan ataylab, qasddan paysalga solib kelishmoqda.

Tadbirkor bu orada tuman va viloyatdagi tegishli deyarli barcha tashkilotlarga, Prezident virtual qabulxonasigacha birin-ketin murojaat yo‘llaydi. Murojaatlarga kelgan javob esa...

«Tanlovga qo‘yilgan yer aslida dehqon xo‘jaligiga tegishli ekan!»

Tuman yer resurslari va davlat kadastri bo‘limi tegishli tashkilotlarga, jumladan, Prezident virtual qabulxonasiga ham aynan ana shu vajni ko‘rsatadi. Mazkur bo‘lim tomonidan tayyorlangan ma'lumotnomada jumladan shunday deyiladi: «O‘rganish natijasida, fuqaro Botirova Iroda tanlovda olgan 0,21 gektar yer maydoni Qarshi tumani hokimining 2009 yil 6 noyabrdagi X-568/11-sonli qaroriga asosan fuqaro Sardor Qodirovga dehqon xo‘jaligi tashkil etish maqsadida meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish uchun ajratib berish to‘g‘risidagi X-538/11-sonli qarori bekor qilinmasdan tuman arxitektura va qurilish boshqarmasi tomonidan tanlovga qo‘yilgan».

Ana shu mazmundagi javob bilan mazkur bo‘lim barcha murojaatlarga javob berib kelgan. Yuqorida ko‘rganingizdek, tuman yer resurslari va davlat kadastri bo‘limining javob xatlarida dehqon xo‘jaligiga tegishli deb hisoblangan yer «tuman arxitektura va qurilish boshqarmasi tomonidan tanlovga qo‘yilgan», deb ko‘rsatilgan bo‘lsa, viloyat arxitektura va qurilish boshqarmasi Prezident virtual qabulxonasiga bu yer tuman hokimligi «aybi» bilan tanlovga qo‘yilganini ma'lum qiladi.

Faqat bitta savol ochiq qolaveradi: aslida tanlovga qo‘yiladigan yer bo‘yicha xulosa yer resurslari va davlat kadastri tomonidan ham, arxitektura va qurilish bo‘limi tomonidan ham o‘rganiladi va xulosa beriladi. Bundan tashqari, yana o‘ndan ziyod tashkilotlarning xulosasi olinadi. Qoidaga ko‘ra, tanlovga qo‘yiladigan yerlar nafaqat tuman, balki viloyat idoralari tomonidan o‘rganiladi. Shunday bo‘lgani holda, bu yer qanday qilib, noqonuniy yoki tushunmovchilik tarzida tanlovga kirib qolgan? O‘zi bu rostdan ham dehqon xo‘jaligi yerimi?

Kim kimni aldayapti?

Tomonlar bir-biriga aybni yuklagani o‘z yo‘liga. O‘rganish jarayonida ijodiy jamoamiz tamoman boshqacha holatga duch keldi. Internet tarmog‘i orqali ushbu nizoli yer xaritasining besh yillik holati o‘rganib chiqilganda «2009 yildan buyon dehqon xo‘jaligi bo‘lgan» ushbu yer o‘rni yaqin-yaqingacha suv havzasi — zovur bo‘lgani aniqlandi. Aniqrog‘i, bu yerda dehqon xo‘jaligi ochishning ham, bu turdagi faoliyat yuritishning ham mutlaqo iloji yo‘q.

Google Maps xaritalarida mazkur hududning avvalgi yillarda tushirilgan suratlariga e'tibor berilsa, bu joy azaldan zovur o‘rni bo‘lganini ko‘rish mumkin. Hatto 2015 yil 17 noyabrdagi fotos'yomkada ham sotilgan yer zovur o‘rni bo‘lgani aniq ko‘rinib turibdi.

Xuddi shu faktni Amu-Qashqadaryo irrigatsiya tizimlari havza boshqarmasi ma'lumoti ham tasdiqlab turibdi:

«... Fuqaro Botirova Iroda Elbek qizi tomonidan qilingan murojaatda ko‘rsatilgan, Qarshi tuman «Chaman» MFY Mustaqillik qishlog‘i hududidagi 84-konturidagi yer maydoni 2017 yilga qadar kollektor o‘zani 7 metr bo‘lib, uning muhofaza maydoni 23 metrni tashkil qilib kollektor o‘zani hisoblangan. 2017 yilda tuman zaxira yer fondiga qaytarilgan». 

— Aslida bir paytlar dehqon xo‘jaligi bo‘lgan yer 84-konturda emas, 86-qism konturda joylashgan, — deydi B.Bahronov. — Dehqon xo‘jaligi uchun hokimlik qarori ham o‘sha kontur uchun chiqqan. Boshqa hududga tegishli qaror bilan mutasaddilar barchani aldab kelganini bizga bu yerni bermaslik uchun, deb kelaman. Aks holda, bunchalik sarson qilishmasdi.

Endi maqola boshida tilga olingan tanlov ishtirokchilaridan biriga qaytamiz — Sardor O‘ktamovich Qodirov. Ha, xuddi shunday. Tanlovga qo‘yilgan yer maydoniga da'vogar ham, tanlov ishtirokchilaridan biri ham xuddi shu odam. E'tibor bersangiz, tuman yer resurslari va davlat kadastri, viloyat arxitektura va qurilish boshqarmasi javob xatlarida «tanlovga qo‘yilgan yer aslida Sardor Qodirovga tegishli dehqon xo‘jaligi» ekani aytilgandi. Savol: modomiki yer shusiz ham S.Qodirovga tegishli, boz ustiga umrbod meros qilib qoldiriladigan dehqon xo‘jaligi tasarrufida bo‘lgan ekan, unda nega S.Qodirovning o‘zi tadbirkor sifatida tanlovda qatnashadi va yerni olish bo‘yicha taklif kiritadi?

Bu mantiqsizlikni, afsuski, biror tegishli tashkilot hisobga olmaydi. Darvoqe, tanlovda S.Qodirov emas, I.Botirova g‘olib chiqqach, vaziyat chigallashavergach S.Qodirovning singlisi, tanlovning uchinchi ishtirokchisi N.Boboqulovaga tumandan hech qanday tanlovlarsiz 9 sotix yer o‘lchab berilgan. Lekin ular bunga qoniqmayapti. Ularga 9 sotix yer ham kerak, birov halol yo‘l bilan qo‘lga kiritgan o‘sha 21 sotix ham.

«Shoh soxta ekan!»

Hech narsani tushunmayotgan tadbirkor yuqori organlarga murojaat qilishda davom etadi.

— O‘tgan yili viloyatimizga Arxitektura va qurilish vaziri kelibdi, deb eshitgach, boshqarmaga borib «Vazirning o‘ziga uchrashaman», deb turib oldim, — dedi tadbirkor. — Oxiri, viloyat arxitektura va qurilish boshqarmasidagi bir xonaga boshqarma mas'ullari kirgizishdi: «Mana vazir, ayting muddaongizni». Meni qabul qilgan odamga bir soat dardimni to‘kib soldim. Tadbirkorlik qilaman, odamlarni ish bilan ta'minlayman deb shuncha sarson bo‘lganim, soha xodimlari meni qanchalik yugurtirgani... xullas hech narsa qolmadi. Muammoim hal etiladigan bo‘ldi. Ammo kun ketidan kunlar o‘tadi-yu natijadan darak yo‘q. Nihoyat teleko‘rsatuvlardan birida shu soha vazirini ko‘rsatib qolishdi. Ustimdan muzdek suv quyilgandek bo‘ldi. Vazir aslida umuman boshqa odam ekan!

Keyinchalik eshitishimcha, meni qabul qilgan odam uning o‘rinbosari bo‘lgan. Nima bo‘lganda yana bir marta aldanganim qattiq alam qildi. Tadbirkorlik qilaman, deb katta xatoga yo‘l qo‘yganimni tushundim.

Bir safar viloyat hokimi qabulida ham bo‘ldim. Viloyat rahbari Zafar Ro‘ziyev tuman mutasaddilariga qattiq tanbeh berdi. Tanlovga qo‘yilgan yer qanaqasiga dehqon xo‘jaligi bo‘lishi, tanlovga qo‘yilguncha, qancha tashkilot o‘rganib chiqishini sanab berdi, uch kunda yerni o‘lchab, hujjatlashtirib berishlarini buyurdi, ammo natija bo‘lmadi…

Tadbirkorga holat yuzasidan Qarshi tuman prokuraturasidan kelgan javob xati ham muammoga yechim ko‘rsatmaydi: «Siz rostdan ham tanlov g‘olibisiz» deyilgan, xolos. Xo‘p, buni o‘zi ham biladi-ku?!

Tuman hokimi nima deydi?

Qarshi tuman hokimi G‘ayrat Begaliyev qabulida bo‘lganimizda mutaxassislar ushbu nizoli yer aslida dehqon xo‘jaligiga qarashli bo‘lmaganini tushuntirdi.

— Rostdan ham qo‘limdagi ma'lumotlarga qarab, bu yer dehqon xo‘jaligiga tegishli, deb o‘ylagan ekanman. Shunga qaramasdan, tadbirkorning vaziyatini tushunib, barcha mas'uliyatni bo‘ynimga olib yaqinda qarorga qo‘l qo‘yib berdim. Modomiki, yer dehqon xo‘jaligiga tegishli emas ekan, tez orada tadbirkorga o‘lchab beriladi.

Shu yerning o‘zida tuman hokimi bu bo‘yicha mutasaddilarga topshiriq berdi. Muammoga nihoyat yechim topiladigan bo‘ldi. Qabulxonadan ijodiy jamoa ham tadbirkor ham xursand holda chiqdik. Maqolaga endi nuqta qo‘yilayotganida tadbirkor yana qo‘ng‘iroq qildi:

— Yer resurslari va davlat kadastri bo‘limi boshlig‘ining yonidan chiqdim. Hammasi bekor ketdi! Bularga tuman hokimining topshirig‘i ahamiyatsiz ekan, yana o‘sha eski qo‘shiqni boshlashdi: «yer dehqon xo‘jaliginiki» deyapti. Aftidan, bu tumanda tadbirkorlik qila olmayman...

Endi shu o‘rinda tabiiy savol tug‘iladi: avvalo, o‘sha dehqon xo‘jaligi qani?  O‘sha dehqon xo‘jaligiga ajratilgan 86-konturdagi hudud shaxsiy uy-joylar uchun allaqachon bo‘lib berilgan. Modomiki, aslida ko‘milib ketgan zovur o‘rni dehqon xo‘jaligining yeri ekan, nega S.Qodirovning o‘zi ham qarindoshi N.Boboqulova bilan birga yerga egalik qilish uchun tanlovda qatnashgan?!

Nega Qashqadaryodagi huquq tartibot organlari jim?

Endi, tuman hokimi G‘.Begaliyev chiqargan qarorining mana bu jihatlariga e'tibor bering:

3-band. «Savdo va maishiy xizmat ko‘rsatish» binosiga arxitektura rejalashtirish topshiriqnomasi va loyiha-smeta hujjatlari viloyat arxitektura va qurilish bosh boshqarmasining shaharsozlik kengashi tasdig‘idan hamda viloyat arxitektura va qurilish nazorati inspeksiyasining ro‘yxatidan o‘tkazilganidan keyin qurilishga ruxsat berilsin.

Ushbu hujjatlarni tayyorlamasdan qurilish ishlari boshlangan taqdirda buyurtmachiga qonunda belgilangan tartibda chora ko‘rilishi ta'kidlansin.

4-bandga ko‘ra, qaror chiqqanidan so‘ng I.Botirova 6 oy ichida qurilish ishlarini boshlashi, uch yil mobaynida qurilish ishlarini tugallab, foydalanishga topshirmasa yerga bo‘lgan huquq bekor qilinishi hamda ajratib berilgan yer maydoni tuman zaxirasiga qaytarilishi to‘g‘risida ogohlantirilsin.

I.Botirova qurilish ishlarini ertagayoq boshlashga tayyor. Uch yil emas, bir yilda bitirishga ham tayyor. Lekin loyihani viloyat arxitektura va qurilish bosh boshqarmasining shaharsozlik kengashi tasdig‘idan hamda viloyat arxitektura va qurilish nazorati inspeksiyasining ro‘yxatidan o‘tkazish uchun eng avvalo tuman yer resurslari va davlat kadastr bo‘limi yerni o‘lchab, xatlashtirib, ruxsat berishi kerak va buni ular hech qachon bermoqchi emas. Doira berkildi!

Auksionda yutqazgan S.Qodirov tumandagi mutasaddilarning takror va takror ta'kidlaridan so‘ng bu yer dehqon xo‘jaligi yeri bo‘lganiga o‘zi ham ishonib qolgan shekilli, toshloq yerni shudgorlab qo‘yibdi. «Ko‘ryapsizlarmi, dehqon xo‘jaligining yeri bu», degan ma'noda! Dehqonchilik qiladigan odam hech bo‘lmasa shuncha yildan beri bitta cho‘p suqib qo‘ymaydimi?!

«O‘sha auksionda biz qatori yer uchastkalari yutib olgan fuqarolar allaqachon u yerda bino qurib bitkazib, foydalanib yotishibdi. Agar shunchalik bo‘lishini bilganimda aslo bu ishga bosh qo‘shmagan va pul tikmagan bo‘lar edik. Aybimiz — hukumat qarorida ko‘rsatib o‘tilgan auksionda qatnashib halol yer uchastkasiga ega bo‘lganimiz. Auksion risoladagidek, juda halol o‘tdi, bunga hech qanday e'tiroz yo‘q. Lekin tumandagi ayrim mansabdorlar auksionda halol ishtirok etgan bizga emas, biz tadbirkorlikni yo‘lga qo‘yishimizga to‘sqinlik qilayotganlarga peshvoz chiqib, o‘z xizmat vazifasiga panja orasidan qarashmoqda», — deydi B.Bahronov.

Eng qizig‘i, I.Botirova yerni xarid qilish uchun kimoshdi savdosiga to‘lagan pulini endi hech qachon ortga qaytarib ololmaydi. U hukumat qaroriga binoan, toza o‘tkazilgan, lekin o‘zi ham qatnashib yutqazgan insonning xohishi-yu injiqligi uchun kimdir ishonch bilan to‘lagan puliga kuyib qolaveradimi?

Qashqadaryodagi mutasaddilar qayoqqa qarashyapti? I.Botirovaning aybi nimada?! Bu savollarga Kun.uz albatta javob kutadi.

Shuhrat ShOKIRJONOV, Anvar MUSTAFOQULOV,
Kun.uz muxbirlari.