Maksim Oreşkin. Putinning «arzandasi» va deputatlar ğazabiga yöliqqan vazir
|04:10 / 08.03.201936 45216 min
SERGEI SAVOSTYANOV/TASSSERGEI SAVOSTYANOV/TASS
Şu hafta boşida Rossiya iqtisodiy rivojlaniş vaziri Maksim Oreşkin «har qanday boşqaruvçi rahbar» kabi prezident lavozimida işlaşga qiziqişi haqida gapirdi.
«Men hamişa hozirgi iş joyimda hali köp işlarni amalga oşira olmaganimni aytib kelganman. Şu sababli faqat mavhum fikr bildirişim mumkin. Prezident böliş har qanday boşqaruvçini qiziqtirişi aniq. Lekin eng asosiysi, albatta, manfaat emas, balki bundan mamlakatga va odamlarga biror foyda tegişidir», degandi vazir «Kommersant» jurnalistlar akademiyasi tinglovçilariga.
Oreşkin prezident böliş zimmaga «haddan taşqari köp yuk» yuklaşini qöşimça qilgandi.
«Hozirgi faoliyatimdan ham biliş mumkin. Iş joyimdagi oğir yuklamadan taşqari tinimsiz zaruriy yugur-yugurlar, prezident, boş vazir va boş vazir örinbosarlari bilan majlislar… Miya bir lahzaning özida turli mavzular örtasida köçib yurişi şart, iş esa yarim tunga qadar çöziladi. Tuşunarliki, qançalik yuqori lavozimda bölsang, yuklama ham şunça köp böladi. Agar sen mamlakat uçun çindan nimadir qilişni istasang, bu yuk haddan taşqari oğir böladi», degan u.
Maksim Oreşkin kim özi?
Oreşkin — Rossiya hukumati tarkibidagi eng yoş vazir hisoblanadi. Faoliyatini Rossiya banki va Rosbankda boşlagan Maksim Oreşkin keyinroq Moliya vaziri örinbosari sifatida işlagan, 2016 yilning noyabrida esa Aleksey Ulyukayev şov-şuvli tarzda hibsga olinişi va «işonçni yöqotişi sababli işdan böşatilişi» ortidan iqtisodiy rivojlaniş vaziriga aylangandi.
«U öziga bölgan işonçi bilan kişi e'tiborini jalb qiladi. Bu turli yiğinlarda darhol közga taşlanadi. U hukumatning barça a'zolari içida yaqqol ajralib turadi», — deya unga ta'rif bergan Bi-bi-sining Rossiya hukumatdagi manbasi.
2017 yilda Bloomberg naşri Rossiya prezidentiga yaqin manbalarga asoslangan holda Oreşkinni «Putinning yangi arzandasi» deya ta'riflagandi.
Manbalar MER (Ministerstvo ekonomiçeskogo razvitiya) rahbari avvalgi vazirlardan farqli ravişda siyosiy ahamiyatga ega yirik xalqaro forumlarda Putinga hamrohlik qilişi u prezidentning işonçli kişilaridan biriga aylanganini aytişgandi. Oreşkin 2017 yilda Hamburgdagi G20 sammiti vaqtida Putinning Donald Tramp bilan uçraşuvi tafsilotlari haqida gapirib bergani ham bunga dalil böla olardi.
Mavzuga oid
Şuningdek, aynan Rossiya iqtisodiy rivojlaniş vaziri öşa yilning iyul oyi oxirida Xalqaro tiklaniş va taraqqiyot banki hamda Sarmoyalar kafolatlari böyiça köp tomonlama agentlikda Rossiyadan boşqaruvçi lavozimida moliya vaziri Anton Siluanov örnini egallagandi.
Ekspertlar ayni vaqtda 36 yoşda bölgan Oreşkin bölajak boş vazir ekanini taxmin qilişadi. Vazirning özi esa «Putinning sevimli amaldori» töğrisidagi savolga şunday javob qaytargan: «Şunçaki har doim öz işimni qilişim lozim. Bundan keyin ham zimmamga tuşadigan vazifalarni bajaraman».
Rossiyaning amaldagi prezidenti Vladimir Putin 1999 yilning 31 dekabrida sobiq prezident Boris Yelsin qarori bilan RF prezidenti vazifasini bajaruvçi etib tasdiqlangandi - öşanda federatsiyaning birinçi prezidenti soğligi yomonlaşgani tufayli muddatidan avval lavozimni tark etgandi. Putin ilk bor 2000 yilning 26 martida RF prezidenti etib saylangan, 2004, 2012 va 2018 yillarda qayta saylangan. U 2012 yilgi saylovlardan oldin prezidentlik muddati 4 yildan 6 yilga uzaytirilişiga erişgandi. U yana 5 yil davomida mamlakatni boşqarişi mumkin.
Ehtimoliy nomzodlar kimlar va ular bunga qanday qaraydi?
Oreşkinning sözlari odatiy emasdi. Rossiyada bu vaqtgaça heç bir salohiyatli amaldor prezidentlik ambitsiyalari haqida gapirmasdi.
Rossiyalik davlat amaldorlari, hatto siyosatçilar ham prezident böliş rejasini oşkor qilmagan. Ular odatda kelajakdagi rejalar haqidagi savollarga javoban mamlakatga va amaldagi prezidentga öz iş joyida xizmat qilişda davom etiş niyatida ekanliklarini ta'kidlaşardi.
Oreşkin öz sözlari matbuotda şov-şuv keltirib çiqarganidan keyin Facebook'dagi sahifasida «özi uçun prezident böliş Oyga yetib boriş bilan barobarligi» haqida yozdi.
Odatda rossiyalik amaldorlar Rossiyada Putindan boşqa prezident bölişi mumkinligi borasida gapirişmaydi. Quyida boşqa amaldorlar prezidentlik ambitsiyalari haqidagi savollarga qaytargan javoblar keltiriladi.
Dmitriy Medvedev, boş vazir, 2017 yil
Medvedev 2008 yildan 2012 yilga qadar Rossiya prezidenti bölgan. Putin öz örniga qaytganidan keyin u yana prezident bölişi ehtimoli töğrisida oğiz oçmagan.
«Şaxsan men mazkur siyosiy davrda özimni uşbu lavozimda körmayman, ammo işlaşda davom etaman», degandi u 2017 yilda.
Keyingi vaqtlarda boş vazir obrösini yöqotdi, ijtimoiy tarmoqlarda hamon uni «Pul yöq, lekin siz çidang» («Dengi net. Vy derjites zdes») iborasi uçun mazax qilişadi, muxolifatçi Aleksey Navalniy esa uni va hamtovoqlarini tinimsiz ravişda foş etadi. Balki Oreşkin dastlab aynan uning örnini egallar?
Dmitriy Rogozin, Roskosmos rahbari, 2012 yil
Rogozin siyosatçi, «Rodina» partiyasi rahbari, turli marşlar va aksiyalar iştirokçisi sifatida faol bölgan. Bugungi kunda ham u ijtimoiy tarmoqlarda öz fikrini bildirişdan tortinib ötirmaydi.
Ammo u ham qaçondir özining prezident bölişi ehtimolini rad etadi. Rogozin 2012 yilda, boş vazir örinbosari ekanida şunday degandi: «Agar menda prezident kursisini egallaş niyati bölganida, hukumatda işlamagan bölardim. Oçiğini aytaman, menda boşqa fikrlar va ğoyalar bölardi, siyosiy partiya taşkil qilgan bölardim. Boşqa yöldan ketardim».
Boris Titov, biznes-ombudsmen, 2018 yil
Titov nafaqat prezidentga yaqin tadbirkor, balki siyosiy partiya yetakçisi va prezidentlikka sobiq nomzod ham hisoblanadi. Şunga qaramay, u 2018 yilgi prezidentlik saylovlari avjiga çiqqanida ham öz raqibi - Putin ğalaba qozonişiga işonçi komil ekanini aytgandi.
«Vaziyatga real baho beriş kerakligi»ni ta'kidlagan iqtisodçi özi va jamoasining boş vazifasi - «iqtisodiyot boşqaruvini qölga oliş» ekanini aytgandi.
«Biz mamlakatdagi iqtisodiy islohotlar boşqaruvini öz qölimizga olişga tayyormiz», degandi Boris Titov.
Sergey Şoygu, mudofaa vaziri, 2013 yil
Şoygu - Rossiya siyosiy hayotidagi «oğir vaznli» öyinçi. U «Yedinaya Rossiya» partiyasi poydevorlaridan bölgan «Yedinstvo» partiyasi asosçilaridan biri hisoblanadi. U Favqulodda vaziyatlar vazirligini boşqargan vaqtlarda ham mamlakatdagi eng maşhur vazir bölgan.
Ammo u hozir ança kamtarroq. «Ambitsiyalar yöq, faqat orzular bor», deya javob qaytargan u 2013 yilda prezidentlikka nomzodini qöyişi ehtimoli haqidagi savolga. U öşanda tez orada nafaqaga çiqişi va Uzoq Şarqqa qaytmoqçiligi haqida qöşimça qilgandi.
Vyaçeslav Volodin, Davlat dumasi spikeri, 2017 yil
Saratov oblastining sobiq vitse-gubernatori, Kremlda içki siyosat kuratori bölgan, ayni vaqtda Rossiya parlamenti spikeri lavozimida xizmat qilayotgan Volodin esa özining «Putin yöqmi - Rossiya ham yöq» iborasi bilan maşhur.
Lekin matbuot aynan Vyaçeslav Volodin özini kelajakda davlat rahbari örnida körişni istaşi haqida köp yozgan.
Bir safar spikerning uşbu orzusi haqida Putinning öziga ham aytişgandi: Afğon uruşi faxriylari bilan uçraşuv vaqtida faxriylar taşkiloti rahbari Andrey Çepurnoy Davlat dumasi deputatlaridan biri, Volodin şarifli şaxs agar prezident bölsa, barça muhtojlarga farovon hayot va'da qilgani haqida gapirgandi.
Volodin esa, albatta, prezidentning vorisi bölişni istaşi haqida heç qaçon oçiq gapirmagan. Biroz oldin esa u bu haqdagi savolga kamtarlik bilan javob qaytargandi.
«Işonamanki, Rossiya kelajagi, mamlakat va fuqarolar farovonligi, boşi ustida tinç osmonni xohlaydiganlarda faqat bir nomzod mavjud - Putin Vladimir Vladimiroviç», degandi u Life.ru uçun intervyusida.
Ramzan Qodirov, Çeçeniston rahbari, 2018 yil
Ramzan Qodirov Rossiya mintaqalaridagi eng obröli rahbarlardan biri. Ammo u öz çiqişlarida respublika va prezident Putinga bölgan sadoqatini e'tirof etişni kanda qilmaydi.
«Men, hatto, hukumatdagi biror oddiyroq vazirlikni boşqara oladigan darajadagi odam emasman. Öz faoliyatimni hudud rahbari sifatida yakunlaşni istayman», deya ta'kidlaydi «askar».
U Putinning vorisi kim bölsa ham, uning ortidan ergaşişga tayyor ekanini ham aytadi.
Aleksey Kudrin, Hisob palatasi rahbari, 2017 yil
Namunali amaldor, sobiq moliya vaziri, biroz vaqt jamoatçilik işlari bilan şuğullangan Aleksey Kudrin heç qaçon özini prezidentlikka nomzod sifatida namoyon qilmagan: 2011 yildan 2018 yilgaça u Fuqarolik taşabbuslari qömitasini boşqargan, asosan ekspertlik qilgan, xayriya işlari bilan band bölgan.
«Yöq, döstlar, men hozir boşqa vazifadaman. Men prezidentga takliflar tayyorlaş bilan şuğullanmoqdaman. Şunçaki prezidentga emas, balki amaldagi prezidentga», deya javob qaytargan Kudrin özida prezidentlik ambitsiyalari bor-yöqligi haqidagi savolga.
Sergey Sobyanin, Moskva meri, 2011 yil
Moskva şahri meri öz vaqtida gubernator, prezident ma'muriyati rahbari, hukumat apparati boşqaruvçisi lavozimlarida ham işlab körgan. Hozir esa Rossiyaning boş şahrini boşqarmoqda - amalda u 2 şaxsdan keyingi örinda turadi - prezident va boş vazirdan keyin.
Ammo hozi Sobyaninning özi kelajagi haqida jim, avval esa prezidentlik lavozimiga qiziqmasligini aytardi.
«Menda heç qaçon bunday ambitsiya, öylar bölmagan», degandi Sobyanin 2011 yilda «Exo Moskvy» radiosiga bergan intervyusida.
Davlat dumasidagi mojaro
Şu kunlarda Rossiya Davlat dumasida Maksim Oreşkin iştirokida mojaroli holat yuzaga keldi.
6 mart kuni Davlat dumasi Oreşkinning hisobotini qabul qilmadi - parlament spikeri Vyaçeslav Volodin unga yaxşilab tayyorlanib, boşqa safar, mart oyi oxirida yoki aprel oyi boşida yangi hukumat soati ötkazib, çiqiş qilişni tavsiya etdi.
«Maksim Stanislavoviç, siz parlamentda yilda bir marta çiqiş qilasiz. Bu çiqişni kiçik va örta biznes sub'yektlariga bağişlar töğri bölmaydi. Iqtisodiy rivojlaniş vazirligi mamlakat iqtisodiyotidagi ösiş uçun javobgar», dedi Volodin deputatlar olqişi ostida Oreşkinning takliflariga rozilik bildirmagan holda.
LPDR yetakçisi Vladimir Jirinovskiy esa unga tanbeh berdi: «Stalin davri bölganida bu vazirlikka komissarlar, Brejnev davrida Davlat xavfsizlik xizmati vakillari jönatilgan bölardi».
Oreşkin bu gaplarni jim turib eşitdi. Bu Rossiya parlamenti tarixidagi ilk şunday holatdir. Bu mojaro ortida nima bor?
Birinçi versiya. Davlat dumasining mavqeyini oşiriş
Nolinçi yillar boşida, parlament qarorlar qabul qiliş ta'sirini yöqotganida Duma haqida şunday gaplar yurardi - «muhokamalar joyi emas». Davlat dumasining hozirgi rahbari esa endi bunday bölmasligi kerakligini ta'kidlab keladi va şunga urinadi.
«Volodinda parlament yuzasidan aniq nuqtai nazar mavjud. U kiçik imkoniyatdan ham parlament ijro organlarining «quyruği» emasligi, balki aholining manfaatlarini ifoda etuvçi alohida tarmoq ekanini isbotlaş uçun foydalanadi», deydi siyosatşunos Yevgeniy Minçenko.
Vazirga nafaqat spiker, balki özini muxolifatçi deb hisoblovçi partiya vakillari ham «taşlanişdi».
«Maksim Stanislavoviç, kelajak uçun: zalni tinglang, sizning nutqingiz boşlanganidan 5 daqiqa ötib barça öz işlari bilan çalğib ketdi», dedi Jirinovskiy. Oreşkinning hisobotini tinglaşni keçiktiriş ğoyasi barça fraksiyalar tomonidan ma'qullandi.
«Ikki yildan keyin saylovlar, deputatlar okruglarga borişlari kerak, ular Oreşkinning sustkaşligi uçun ğazablangan saylovçilar qarşisida qolişlari kerakmi?», deydi siyosatşunos Abbas Galyamov.
«Menimça bu deputatlar boşqa vazirlarga ham parlamentda kim aslida kimligini körsatib qöymoqçi bölişdi», deya fikr bildiradi siyosatşunos Mixail Vinogradov.
Ikkinçi talqin. «2024 yil muammosi»
Vladimir Putinning vakolati 2024 yilda yakunlanadi. Amaldagi konstitutsiya unga keyingi muddat uçun nomzodini qöyişga imkon bermaydi. Putinning vorisi kim bölişi hamon noma'lum. Uning özi bu haqdagi savollarni oçiq qoldiradi.
Şu haftada OAVda uning prezidentlik ambitsiyalari haqida gapirişi odatlarga qarşi boriş edi.
Volodin haqida ham OAVda «prezidentlik orzusidagi amaldor» ekani yoziladi.
Ekspertlar fikriça, öz ambitsiyalarini maxfiy tutadigan rossiyalik amaldorlar va siyosatçilar Oreşkinga şu tariqa «öz joyini körsatib qöymoqçi» bölişgan.
«Davlat dumasi rahbariyati balki prezidentga yoqiş uçun uning şarafini himoya qilişgandir», deydi Vinogradov.
Uçinçi talqin. Manzaraning noaniqligi
Prezident ma'muriyatining sobiq xodimi, siyosatşunos Andrey Kolyadinning fikriça, Oreşkin bilan nima bölganini aniq aytiş muşkul.
«Agar bizdan nimanidir yaşirişmayotgan bölişsa (qandaydir ommaga ma'lum bölmagan ziddiyat), bu holat böyiça uç variant bor: yoki Duma reytingini kötarişmoqçi, yoki Putinga yaqin vazirlardan biriga öz joyini körsatib qöyişmoqçi. Yoki mamlakat boşqaruvidagi özgarişlar yaqinlaşib kelgani sari Kreml minoralari örtasida jang boşlandi», deydi ekspert.
Galyamovning aytişiça, bu mojaro Oreşkinning faoliyatiga salbiy ta'sir körsatmaydi: «Balki, uni yanada yaxşiroq işlaşi uçun bir silkitib qöyişgandir. U prezident tomonidan tayinlangan va işonç bildirilgan vazir, u mas'ul bölgan sohadagi vaziyatga qaramay uning daxlsizligi kafolatlangan. Boşqa aybdorni topiş qiyin emas».
«Gilamdagi töqnaşuvlar tez-tez röy berib turadi. Ammo keyingi 20 yilda birinçi marta gilamdan yiqitişga urinişga guvoh böldim», deya fikr bildiradi Kolyadin.
Oreşkin va Özbekiston
Foto: Sputnik
Maksim Oreşkin Iqtisodiy hamkorlik böyiça Özbekiston-Rossiya hukumatlararo komissiyasi hamraisi hisoblanadi. U Özbekistonga bugungaça ham ikki marta kelgan. Undan oldinroq esa, 2017 yilning aprelida Özbekiston prezidenti Şavkat Mirziyoyevni Moskvaga davlat taşrifi vaqtida Vnukovo aeroportida aynan Iqtisodiy rivojlaniş vaziri kutib olgandi.
Oreşkin 2018 yilning avgustida Toşkentda bölib, Moliya vazirligida uçraşuv ötkazgandi. U 2018 yilning oktyabrida ham Toşkentga kelib, prezident Şavkat Mirziyoyev qabulida bölgan va RF prezidentining bölajak taşrifiga tayyorgarlik masalalarini muhokama qilgandi.
U bugungi taşrifi doirasida dastlab Şavkat Mirziyoyev tomonidan qabul qilinib, Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Vladimir Putin hamda Hukumat Raisi Dmitriy Medvedevning salomi va eng ezgu tilaklarini yetkazdi.
U qabul davomida Rossiya Özbekiston bilan özaro savdo hajmini oşiriş va nomenklaturasini kengaytiriş, turli sohalarda istiqbolli qöşma investitsiya loyihalarini amalga oşiriş uçun bundan buyon ham zarur çoralar körişga tayyor ekanini ta'kidladi.
Maksim Oreşkin 10 martga qadar Özbekistonda böladi.
Taşrif dasturidan Özbekiston—Rossiya hukumatlaro komissiya işçi organlari rahbarlarining uçraşuvi örin olgan. Uçraşuvda ikki davlat vazirlik, muassasa va kompaniyalari vakillari ham iştirok etadi.
Şuningdek, Maksim Oreşkin boşçiligidagi delegatsiya Moliya hamda Iqtisodiyot va sanoat vazirliklarida ham muzokaralar olib borişi, qöşma loyihalar amalga oşirilişini muhokama qilişi kutilmoqda.
