50+1. Nemis futbolining Yevropadagi inqirozi sababi nimada?

Albatta, bu qoidaning haligacha mavjud bo‘lishining asosiy sababi, muxlislik madaniyati Germaniyada kuchliroq, Angliya, Ispaniya yoki Fransiyadan ancha ilg‘ordir. Qaysidir ma'noda boshqaruvga ta'sir qilishning shu shakli ularni qoniqtirar, ammo bugungi sharoitlarda bu qoida ko‘proq sun'iy cheklovga aylanib borayotgani ham bor gap. «50+1» konsepsiyasi asoschilaridan biri Volfrang Xolsxoyzerning aytishicha, qoidaning bugungi sharoitlarga moslash kerak. Ilgari o‘z homiysiga ega bo‘lgan klublarga bu qoida ta'sir qilmasligi aytilgandi, bu rost, ammo endi nafaqat Germaniya, balki chet el kompaniyalari ham Bundesliga klublariga qiziqish bildirishlari mumkin. 20 yillik talab esa, ularni biroz qo‘rqitadi, bir klubni sotib olish uchun shuncha vaqt kutishdan ko‘ra, o‘z e'tiborlarini Angliya yoki Italiyaga qaratishlari mumkin.   

Boshqa tarafdan Xolsxoyzer loyihaning foydali ekanini ham ta'kidlaydi, zero 20 yillik talab natijasida, rostan ham haqiqiy investorlar klub egalariga aylanishlari mumkin. Masalan, so‘nggi yigirma yilda Germaniyada shunchaki, investorning futbolga qiziqishi pasaygani tufayli muammolarga uchragan birorta klubni topish imkonsiz. Yevropada bunday misollar tiqilib yotibdi: «Porsmut», «Monako», «Malaga», «Valensiya» va yana bir qator klublar aynan shu sababli beqarorlikka yuz tutdi. Aynan shu barqarorlik tufayli nemis klublari boshqaruv bobida juda tez rivojlanib bormoqda. Shunday bo‘lsa-da, investorlarning «sadoqatini» 20 yil emas, masalan, 3 yilga qisqartirish vaqti yetgan.

«Nemis klublarini osonlik bilan qo‘lga kiritish mumkinligi haqidagi fikr uyg‘onmasligi davom etishi kerak, shu bilan birga «50+1» qoidasini sal o‘zgartirish lozim» – deydi Xolsxoyzer.

Germaniya terma jamoasining sobiq futbolchisi Fabian Ernst yaqinda Daniya birinchi ligasidagi «Nestved»ning egasiga aylandi. Ernstning aytishicha, klubni u juda osonlik bilan qo‘lga kiritgan va agar masalan, Germaniyadagi kabi «50+1» qoidasi bo‘lganida, «Nestved»ning to‘laqonli egasi bo‘lish uchun Ernst 60 yoshini kutgan bo‘lardi. Ambitsiyalar uchun qattiq to‘siq, to‘g‘rimi?

«Bir tomondan, bu qoidani quvvatlayman, chunki investorlarning ko‘pi faqat futbol uchun emas, foydani ko‘zlab ham kelishadi. Boshqa tarafdan esa, ehtiyot bo‘lish lozimki, nemis futboli futbol tamaddunidan chetlanib qolish ehtimoli ham bor» – deydi Fabian Ernst.

Ernstga begona bo‘lmagan «Hannover»ni uzoq yillardan beri mahalliy muxlislar nafratiga duchor bo‘layotgan Martin Kind boshqaradi. Mahalliy muxlislar bilan ochiq urishib kelgan Kind endi Liga bilan ham ziddiyatga borib qolgan. Gap shundaki, Martin Kind yigirma yildan beri investitsiya kiritib, ma'lum talabni bajargan, ammo bu ham «50+1» to‘sig‘ini oshib o‘tishga yetarli emas, deb e'tirof etilmoqda. Birinchidan, 20 yil davomida jalb qilingan 19,7 million yevro yetarli emas deb topildi, ikkinchidan, ba'zi mablag‘lar sun'iy paydo qilingani aytilmoqda. Masalan, Kind klub bosh direktori lavozimida maosh olishdan voz kechgan va bu summalar ham shaxsiy investitsiya sifatida hisobga olinishini talab qilmoqda.

Bir yildan beri mahkamalarda o‘z haqini talab qilayotgan Kind misoli qoidaning yanada murakkab ekanidan dalolat qiladi. Bu har ikki tomon tarafdorlarining qaytadan munozaraga kirishlariga zamin ham yaratdi. «50+1» tarafdorlari Martin Kindning klub egasi bo‘lib olib, jamoa libosi rangidan tortib, yana bir qancha xos o‘zgartirishlar kiritmoqchi bo‘layotgani va balki o‘z hissalarini chet ellik investorlarga qimmatroqqa sotib yuborishi mumkinligidan hayiqayotganliklarini bildirishmoqda. «Hannover»ning Kind davrida ikkinchi Bundesligaga tushib ketgani ham ularga asos sifatida hizmat qilmoqda. Qarshi taraf ham o‘z dalillarini keltiradi, albatta. Ularning aytishicha, xuddi shunday voqealar «50+1» talablari mavjud bo‘lgan holatda ham bo‘lishi mumkin va bu to‘siq klublarni «yomon investorlardan» asrashini e'tirof etish noto‘g‘ri.  

O‘tgan asrning 80-yillarida «Kyoln» belgiyalik Van Gol bilan bir million markalik shartnoma imzolaganida, butun Germaniya junbushga kelgan va muxlislar bunday sarflarni ko‘tara olmasligi ma'lum bo‘lgandi. Hozirda legionerlar uchun sarflanayotgan katta pullar oddiy holga aylanib bo‘ldi. Muxlislar jamoalarining dunyodagi top-klublar bilan har tomonlama raqobat qilishlarini istamoqda. Qizig‘i, shu bilan birga, «50+1»ni yoqlab ham ovoz berishyapti. Ular chet ellik investorlarni «olabo‘ji» sifatida ko‘rsatilib, aytilayotgan ba'zi misollardan qo‘rqib ketayotgan bo‘lishlari tabiiy. Ammo hozirda yevrokuboklarda Germaniya sharafini himoya qilishda davom etayotgan «Ayntraxt» Germaniyaning eng ko‘p millatli jamoasi ekanini ham unutmaslik kerak. 17 millat vakillari Frankfurt jamoasi sharafini himoya qiladi, bosh murabbiy esa, avstriyalik Adi Xyutter. Nemis muxlislari uchun yanada og‘riqli nom.