Qöştepa tumani hokimiga çorvaçilik ögay sohami? Ozuqa kamligidan 35 boş naslli qoramoli harom ölgan(nobud bölgan) farğonalik çorvador hasrati
|04:02 / 16.03.201992 28611 min
Farğonada fermerning qoramollari harom ölmoqda
“Göşt yana qimmatlabdimi?”, “Nega, sut mahsulotlarining narxi kundan-kunga oşib bormoqda?”, degan savollarni köp eşitamiz. Bu esa öz-özidan paydo bölgan savollar emas. Ma'lumki, mazkur mahsulotlarni yetiştiriş qişloq xöjaligining alohida sohasi gardanida. Savollarga javobni tahliliy tarzda beriş mumkin. “Çunki, çorvaçilik deya atalmiş sohani uzoq yillar davomida e'tiborsiz qoldirdik, hisob. Şuning uçun göşt va sut mahsulotlari narxi kundan-kun qimmatlaşib bordi”.
Video: Mover (Tas-IX)
Video: Youtube.com
Çorvaçilik - juda katta ilm. Uning uzluksiz rivojlanişi uçun bir qator omillar işga tuşişi lozim. Birinçi navbatda sohaga e'tibor. Yem-ozuqa bazasi. Naslçilik. Kadrlar yetiştiriş...
Şukrki, sönggi yillarda çorvaçilikni izçillik bilan rivojlantiriş borasida bir qator hujjatlar imzolanib, soha vakillariga e'tibor kuçaydi.
Bugungi tahliliy material tuyoq yetiştirişdagi muammolar haqida.
Qoramol boqiş haqidagi maqolaga jimjimador sözlar umuman yaraşmaydi. Bu sözlar ma'nosini esa xonadonida heç bölmasa bir dona qöy boqib körgan odamdan sörang...
Markaziy Farğona çölidagi zör çorvadorning yutuq va muammolari
Markaziy Farğona çölida fermerlik qiliş oson emas. Daşt şaroitida tinimsiz tabiat qiyinçiligi bilan kuraşib, unumdor bölmagan yerda ikki hissa mehnat qilişga töğri keladi. Bu hududlarda çorvadorlik bilan şuğullaniş esa undan-da sermaşaqqat.
Maqolamiz qahramoni Abdumannob Qosimov, Farğona viloyati Qöştepa tumanidagi “Olimboy hoji” fermer xöjaligini 2001 yildan beri boşqarib keladi.
Mavzuga oid
Abdumannob Qosimovning saytimizga yöllagan murojaatidan söng uning xöjaligida böldik.
Xöjalikdagi çorvaçilik fermasi bilan tanişiş asnosida şunga amin böldikki, Abdumannob akani el içida bekorga “Zabardast fermer” demas ekanlar. Uning boşçiligidagi yuzdan ziyod qoramol, qöy, ot, tuya, qöyingki, çorva tuyoğining barçasi boqilayotgan fermaga faqat havas qiliş mumkin.
Ayni paytda usta çorvadorning şaşti past. Sababi, uning qoramollari azoblanmoqda. Muammolar yeçimi esa, Qöştepa tuman hokimiyati mutasaddilarga boğliq.
Fermer ötgan yil yozda Germaniya davlatiga borib, 99 boş Golşteyn naslli qoramol olib keladi. Har biri 2070 yevroga tuşgan qoramollarning kelişi, Farğonada yaxşigina voqea bölgan. Viloyat televideniyesi, gazeta va jurnallar mazkur çorva mollarini kelişi haqida çiroyli körsatuvlar tayyorlagandi.
Abdumannob Qosimov bu haqda şunday deydi: “2018-yil 20 avgust kunida qabul qilingan Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Farğona viloyatning Qöştepa tumanida sanoat, xizmatlar sohasi va qişloq xöjaligini rivojlantiriş orqali aholi bandligini ta'minlaşga doir qöşimça çora-tadbirlar töğrisida”gi Qarori yuzasidan tuzilgan Manzilli röyxatga “Olimboy hoji” fermer xöjaligiga Germaniyadan Jahon banki va Xalq banki krediti asosida naslli qoramol olib keliş vazifasi ham kiritilgan. Men işga bel boğlab kirişib ketdim. Şunday qilib, 2018 yilning 3 sentabr kuni qoramollar yetib keldi. Ma'lumki, çorva uçun joy va qarov bilan bir vaqtda eng zarur narsa bu - ozuqa. 99 boş naslli çorvaga me'yordagi yem-xaşak, ozuqa bazasi zarur. Hujjatlarga asosan har bir naslli qoramol uçun 50 sotix yer maydoni ajratiladi.
Muammolar mana şu yerda boşlandi. Tuman hokimligiga, “Olimboy hoji” xöjaligiga qaraşli 58 gektar ğalla ekiladigan yer maydonini çorvaçilikka aylantirib berişni sörab ariza yozdim. Arizam qanoatlantirilmadi.
Viloyat hokimimiz Ş. Ğaniyev qabuliga bordim. Viloyat hokimi Qöştepa tumani hokimi I. Novikovga rahbarligimdagi xöjalik yer maydonini çorvaçilikka ötkazib berişini ta'kidlab, topşiriq berdi. Lekin natijadan darak yöq.
Oradan 2 oy ötib, mening çorva fermamdan 12 kilometr uzoqlikdagi umuman heç qanday dehqonçilik qilib bölmaydigan suvsiz joydan 59,8 gektar yer maydoni ajratilganini bildim. Tuman hokimligidagi mutasaddilarga, “Axir bu yer, qip-qizil qum-ku? Suv yöq, şör bölsa. Ösimlik ösmaydigan joydan qanday yem-ozuqa olaman. Bankrot bölişim kerakmi?”, deya qilgan murojaatlarim javobsiz qoldi. Uzoq masofada joylaşgan, giyoh ösmaydigan qumlik joyni menga keragi yöq”, dedim.
Tuman hokimi menga “ Xohlasangiz şu, bölmasa qoramollarni olib, yerni topşirib keting” dedi.
Qöştepa tumanida çorvaçilikni rivojlantirib, aholini iş bilan ta'minlaşga qilayotgan harakatlarimga bölgan munosabatdan boşim qotdi.
Sutni qayta işlaş va kolbasa işlab çiqariş texnologiyalarini olib kelib, korxona quriş uçun harakatni boşlagan edim. Nahotki, çorvaçilik tumanga begona bölsa?”.
Eng yomoni, ayni paytda yem-ozuqaning me'yorida berib ratsion asosida boqa olmayotganim uçun naslli qoramollarim nobud bölmoqda. Tasavvur qiling, 35 boş qoramol harom öldi”.
Qoramollar nimadan nobud bölmoqda?
Çorvaçilik fermasidagi jarayonni kuzatdik. Ötgan yili Germaniyadan keltirilgan naslli qoramollar böğoz ekan. Qiş içi bolalabdi. Ularning buzoqlari ham közga körinib qolgan. 70 boş naslli buzoqça durkun katta bölyapti. Qarangki, ötgan yili Germaniyadan keltirilgan nasldan yuzga yaqin zot olinibdi. Bu ham tuman çorvaçiligiga qöşilgan hissa.
Fermadagi mollarni parvarişlaş, yem beriş jarayonlarini kuzatdik. Yangi qurilgan molxona ham çorva boqiş uçun juda qulay bunyod etilibdi.
Biroq, fermada faoliyat olib boruvçi veterinar holsizlanib qolayotgan, kasal mollarni davolaş bilan band bölib, tomiridan ukol qilayotgan edi. Yana biri molxona örtasida çözilib yotibdi.
Çorvador içkari xonadan şoda qilib ipga ötkazilgan qoramol quloqlarini olib çiqdi. Bilasiz, har bir şartli qoramolning raqami uning quloğidagi tamğaçada aks etadi.
“Körib turganingiz, ötgan yili Germaniyadan 2070 yevroga keltirilgan qoramollarning quloqlari. 35 boş naslli qoramol yem-ozuqa yetişmasligi oqibatida immunitet taqçilligi bilan kasallanib nobud böldi. Men ulardagi kasallik alomatlarini körib, viloyatdagi barça veterinarlarni çaqirib tekşirtirdim. Axir, kasallik yuqumli bölsa atrofdagi butun çorvaga xavf soliş mumkin. Ölgan mollarni tekşirgan mutaxassislar bu holatga ozuqa birligi yetişmasligi sabab ekanligini aytişdi. Şundan söng özim minib yurgan, “Kobalt”, “Captiva” avtomaşinalarimni sotib, yem keltirib, hayvonlarni uşlab turibmiz. Ötgan yilning özida 800 million söm zarar kördik. Jahon bankidan olingan kreditni tölaş vaqti kelgan. Xöjaligimdagi 55 gektar yer maydonini çorvaçilikka ötkazib berişsa, arpa, suli, makkajöxori va lavlagini birin-ketin ekib borib, yem-ozuqa bazasini yaratiş mumkin edi. Afsuski, bu yil ham majbur ğallaga şartnoma imzolatişdi ”, deydi fermer.
Aktlar bilan tanişamiz. Unda bor faktlar yozilgan.
Biz qoramollardan xabar olgani kelgan tuman veterinariya bölimi boşliği Ubaydullo Tursunovdan qoramollarning ölib qolayotganini sabab nimada ekanligini söraganimizda, mutaxassis quyidagiça javob berdi:
“ Mana fermadagi şaroitni körib turibmiz. Parvariş uçun qulay muhit bor. Ayni paytda mollarning holati – epizodik barqaror. Çorvaçilikda qişga yem-ozuqa bazasi tayyorlanadi. Biz tumanga naslli qoramollar kelganida juda xursand bölganmiz. Çorva hayvonlari nobud böla boşlagaç, viloyatda laboratoriya tahlillarini ötkazdik.
Qayerga olib borsak ham bir xil taşxis – alimentar distrofiya. Bu – ozuqa yetişmasligini bildiradi.
“Qoramollar nega nobud bölayapti?” degan savolga mutaxassislar bu holat yem-ozuqaning yetişmasligi oqibatida yuz berayotganini aytişmoqda”.
Tuman hokimligida
Qöştepa tuman hokimligida böldik. Çunki, mutasaddilardan yer maydonini biriktirib berişmayotgani haqidagi masalaga oydinlik kiritiş zarur edi.
Tuman hokimi I. Novikov kundalik işlar bilan uzoqda ekan. Navbatçilar tuman hokimining qişloq xöjaligi böyiça örinbosari Erkayor Ğofurov, tuman fermerlar uyuşmasi rahbari Muzaffarbek Yuldaşevlarga aloqaga çiqişdi. Ular yetib kelgaç, soha rahbarlari bilan “Olimboy hoji” çorvaçilik xöjaligi muammolari xususida suhbatlaşdik.
Hokim örinbosari E. Ğofurovdan çorvaçilik xöjaligiga yem-ozuqa uçun yer berilmayotgani haqidagi savolimizga baribir jöyali javob olişning iloji bölmadi.
Mutasaddi, çorvaçilik xöjaligiga Dastur asosida yer berilganligini aytib, öşa yerda dehqonçilik qilsa bölişini ta'kidladi. Bu yil “Olimboy hoji” xöjaligiga biriktirilgan 55 gektar yerga don kombinati bilan ğalla yetiştiriş uçun şartnoma imzolab bölingani, mavsum tugagaç, çorvaçilik uçun berişga harakat qilinişi böyiça izoh berdi. Biz hokim örinbosariga, “Yil oxirigaça qoramollar qirilib ketsa-çi?”, degan savolni berdik. Bu savol ham oçiq qoldi.
Aholisi 200 ming nafardan ziyod bölgan Qöştepa tumanida 17ta çorvaçilik fermer xöjaligi faoliyat yuritadi. Mazkur xöjaliklar ham tuman hokimligi umuman e'tibor bermayotganini bildirişdi.
Agar, Qöştepa tumani hokimligi “Olimboy ota” çorva xöjaligiga e'tibor qaratmasa, yana köplab naslli qoramol uvol böladi. Xöjalik bankrotga uçraydi. Öşa yerda işlayotgan 20 nafar kişi işsiz qoladi. Xöjalikdan kuniga soğilayotgan tonnalab sut mahsuloti yöq böladi. Rejalaştirilgan sut mahsulotlari va kolbasa sexi işga tuşmaydi. Yana 50 nafar aholi uçun iş joyi ham yaratilişi söroq ostida qoladi.
Maqola boşida keltirgan savollarimizni eslaymiz. Agar “kattakon”lar çorvaçilikka ayri köz bilan qarayversa, şaroit yaratib bermasa göşt va sut mahsulotlari hali-beri arzon bölişi qiyin.
Qöştepa hokimligidan biror savolga javob topa olmay qaytar ekanmiz, maqola e'lon qilingaç tuman rahbarlari çöl hududi örtasida - naslli qoramol, yilqi, tuya, qöyçilik bilan şuğullanayotgan ayni paytda kömakka muhtoj çorvador holidan bir bor xabar olarmikan, deb öyladik.
Köz öngimizda esa nobud bölgan qoramol quloqlari şodasiga tikilib, suvsiz qumloq joyda qanday qilib ekin ekişni öylayotgan çorvador turardi....
