Şavkat Mirziyoyevning Oliy Majlis Senatining 20-yalpi majlisidagi nutqi

Albatta, hayotimizdagi bunday ulkan miqyosdagi iqtisodiy-ijtimoiy va siyosiy-huquqiy islohotlarni amalga oşirişda milliy parlamentimiz – Oliy Majlis va uning yuqori palatasi bölmiş Senatning, siz, hurmatli senatorlarimizning faoliyati ğoyat muhim ahamiyatga ega ekanini hammamiz yaxşi bilamiz.

Biz Senat deganda, birinçi navbatda, milliy parlamentimizning siyosiy, huquqiy va madaniy salohiyatini amalda namoyon etadigan, xalq manfaatlarining çinakam ifodaçisi va haqiqiy himoyaçisi bölgan katta bir kuçni tasavvur qilamiz.

Yodingizda bölsa, bundan ikki yil oldin, ya'ni, 2017 yil 12 iyul kuni siz, muhtaram xalq noiblari bilan uçraşib, parlamentimiz faoliyatini bugungi şiddatli davrning ötkir talablari asosida yanada takomillaştiriş böyiça eng muhim vazifalarni belgilab olgan edik.

Men yaxşi eslayman, öşa uçraşuvda “Parlamentimiz haqiqiy demokratiya maktabiga aylanişi, islohotlarning taşabbuskori va asosiy ijroçisi bölişi kerak”, degan fikr örtaga qöyilgan edi.

Ana şu dasturiy ğoyani amalga oşiriş uçun Oliy Majlisga Murojaatnomalarimizda ham Özbekistonning bugungi ijtimoiy-siyosiy hayotida milliy parlamentarizmni rivojlantiriş bilan boğliq masalalarga alohida e'tibor qaratilgani sizlarga yaxşi ma'lum. Bu borada, jumladan, Oliy Majlis palatalarining jamiyatimiz va davlatimiz hayotidagi örni va nufuzini oşiriş, ularning işini samarali taşkil etiş uçun zarur şaroit yaratiş, deputatlar va senatorlar faoliyatining moddiy-taşkiliy ta'minotini yaxşilaşga qaratilgan muhim çora-tadbirlar körildi.

Ötgan davr mobaynida Özbekistonda amalga oşirilayotgan tizimli demokratik jarayonlarda Senat tomonidan qonun ijodkorligi bilan birga ta'sirçan parlament nazoratini olib boriş, joylarga çiqib, aholimizni qiynayotgan, bezovta qilayotgan muammolarni örganiş, ularni ham qonuniy, ham amaliy nuqtai nazardan hal qiliş yuzasidan bir qator e'tiborga loyiq işlar amalga oşirilayotganini albatta e'tirof etiş lozim.

Biz öz faoliyatimizni boşlagan dastlabki kunlardan e'tiboran siz, hurmatli xalq vakillari bilan barça muhim vazifalarimiz qatorida ikkita eng asosiy masalaga alohida ahamiyat qaratiş haqida kelişib olgan edik. Bularning birinçisi – jamiyatimizda tinçlik va osoyiştalikni saqlaş bölsa, ikkinçisi – aholimizning soğliğini muhofaza qilişdir.

Hammamiz tuşunamiz, tinçlik va soğliq – bu har bir inson, butun xalqimiz uçun heç narsa bilan ölçab, baholab bölmaydigan buyuk ne'matdir. Şuning uçun ham mana şu ikki sohada biz ahvolni tubdan özgartirib, ijobiy natijalarga erişa olsak, butun jamiyatimizdagi vaziyat va ijtimoiy muhit keskin özgaradi, men bunga aminman.

Şu maqsadda biz parlament a'zolariga katta işonç bildirib, Qonunçilik palatasiga – soğliqni saqlaş sohasida, Senatga esa içki işlar organlari tizimida islohotlarni amalga oşirişda boş-qoş bölişni taklif etgan edik.

Bugungi kunda içki işlar organlari faoliyatini samarali taşkil etiş, jinoyatçilikning oldini oliş, huquqbuzarliklar profilaktikasini yölga qöyiş, aholining huquqiy madaniyatini yuksaltiriş, fuqarolar ongida “Qonun – ustuvor, jinoyatga jazo muqarrar”, degan yuridik tamoyilni qaror toptiriş borasida erişilayotgan yutuqlarda Senat a'zolarining ham munosib hissasi bor.

Ayni vaqtda mamlakatimizni yangilaş va modernizatsiya qiliş, jamiyatimizning barça jabhalarini erkinlaştiriş, xalqimizning hayot darajasi va turmuş sifatini yanada yaxşilaş, Özbekistonning xalqaro maydondagi obro‘-e'tiborini yuksaltiriş bilan boğliq ğoyat dolzarb, keçiktirib bölmaydigan vazifalarni bajarişda Senatning roli va ta'sirini oşirişni hayotning özi talab etmoqda.

Bu haqda gapirganda, men Senat faoliyatida öz yeçimini kutib turgan bir qator muhim masalalarga e'tiboringizni qaratmoqçiman.

Birinçidan, Senatning qonunçilik faoliyatida, işni töğri taşkil qilişda talabçanlik va jonkuyarlik, taşabbuskorlik va izçillik yetişmayotganini qayd etiş lozim.

Misol uçun, 2015-2018 yillar davomida yuqori palata tomonidan 140 ta qonun ma'qullangan bölsa-da, aksariyat qonunlarning ma'no-mazmuni Senatda körib çiqilganidan söng sezilarli darajada özgarmagan.

Ma'lumki, qonunlar muhokamasining boşlanğiç bosqiçlarida milliy va hududiy manfaatlar nuqtai nazaridan Senat a'zolarining mazkur muhokamada faol qatnaşişlari talab etiladi. Afsuski, şu maqsadda tuzilgan işçi guruhlar faoliyatiga ayrim Senat a'zolarining yuzaki yondaşiş holatlari uçrab turadi.

Garçi Senat qonunçilik taşabbusi huquqiga ega bölmasa-da, bu hol uning qonunlarni takomillaştiriş böyiça taklif körsatişiga monelik qilmaydi. Tan oliş kerakki, bu borada yuqori palata vakillari tomonidan ijtimoiy-iqtisodiy, siyosiy-huquqiy va madaniy sohalardagi muammolarni çuqur tahlil qilib, qonunçilikni rivojlantirişga oid asoslangan takliflarni kiritiş masalasi, afsuski,talab darajasida emas.

Ikkinçidan, Senatning parlament nazoratiga oid amaldagi vakolatlaridan töliq foydalanilmayapti. Ötgan 4 yil davomida Senat tomonidan atigi 10 ta parlament sörovi yuborilgani ham buning tasdiğidir.

Ijro hokimiyati organlari faoliyati ustidan samarali parlament nazoratini amalga oşiriş talab etilayotgan hozirgi şaroitda bunday holat bizni albatta qoniqtirmaydi.

Töğri, keyingi vaqtda Senat tomonidan markaziy va mahalliy davlat organlari rahbarlarining axborotini eşitiş, huquqni qöllaş amaliyotini joylarga çiqib örganiş yuzasidan 131 ta nazorat-tahlil tadbirlari ötkazilgan. Ammo mazkur tadbirlarning natijadorligi past bölib, ularning aksariyati faqat tadbir ötkaziş uçun nomiga taşkil etilmoqda.

Parlament nazorati doirasida aniqlangan tizimli muammolarni umumlaştirib, ijtimoiy-iqtisodiy, sud-huquq va boşqa sohalarga oid qonunçilikni va huquqni qöllaş amaliyotini takomillaştiriş böyiça aniq, asoslangan takliflarni işlab çiqiş va amalga oşiriş işlari qoniqarli emas. Ayniqsa, bu borada xalqaro huquq talablarini hamda rivojlangan xorijiy davlatlarning qonunçiligini örganiş, ularning ilğor yuridik tajribasini qöllaş böyiça taşabbuslarni ilgari suriş borasida Senat faoliyatida özgariş sezilmayapti.

Uçinçidan, hammamiz bilamizki, Senat – bu Oliy Majlisning hududiy vakillik palatasidir. Biroq Senat faoliyatida hududlarning manfaatlarini inobatga oliş, umuman, hududlarga oid masalalarni körib çiqiş yaqin-yaqingaça e'tibordan çetda qolib kelgani heç kimga sir emas.

Yuqori palata tomonidan muayyan hududni subvensiya (dotatsiya) dan çiqariş böyiça hokimning axboroti biror marta ham tinglanmagan. Faqatgina 2018 yilda Senat tarixida ilk marotaba tegişli viloyat hokimining hududlarni rivojlantiriş yuzasidan hisobotini eşitiş amaliyoti yölga qöyildi. Jumladan, Andijon, Buxoro, Farğona viloyatlari hokimlarining hududlarni rivojlantiriş hamda xalq deputatlari mahalliy Kengaşlari faoliyati haqidagi hisobotlari eşitildi. Lekin bular hali yetarli emas.

Ayni vaqtda yuqorida zikr etilgan parlament eşituvlari böyiça qabul qilingan qarorlarning mazmuni asosan hokimlik va mahalliy davlat idoralariga umumiy ruhdagi topşiriqlar beriş bilan çeklanib qolmoqda.

Bu hujjatlarda har tomonlama çuqur tayyorlangan, har bir hududdagi ijtimoiy muammolarni yeçişga, aholining oğirini yengil qilişga qaratilgan aniq vazifalar öz ifodasini topmayapti. Şu bilan birga, uşbu qarorlar ijrosi ustidan nazoratni amalga oşiriş işlari ham sust olib borilmoqda.

Törtinçidan, ma'lumki, Senat zimmasiga xalq deputatlari mahalliy Kengaşlari bilan amaliy hamkorlikni yölga qöyiş, ularning iş samaradorligini oşiriş vazifasi ham yuklangan. Uşbu masala böyiça yuqori palatamizda maxsus komissiya ham tuzilgan.

Mazkur yönalişda dastlab muayyan tadbirlar amalga oşirilgan bölsa-da, oxirgi yillarda Senat tomonidan xalq deputatlari mahalliy Kengaşlarining faoliyatini kuçaytiriş böyiça işlar tizimli asosda olib borilmayapti. Vaholanki, joylardagi mahalliy Kengaşlar deputatlarining professional saviyasi va huquqiy savodxonligi, ularning deputatlik faoliyatini töğri va samarali taşkil etiş könikmalari bugungi kun talablari darajasida emas, desak, mubolağa bölmaydi. Xususan, biz kelgusida hokimlarning ijro va vakillik hokimiyati rahbari sifatidagi vakolatlarini alohida-alohida ajratib qöyişni öz oldimizga vazifa qilib qöygan ekanmiz, Senatning xalq deputatlari mahalliy Kengaşlari bilan samarali hamkorlikni taşkil etişdagi roli va mas'uliyati yanada ortişi tabiiy.

Beşinçidan, yana bir muhim masala – bu Senatning xalqaro yönalişdagi faoliyatini kuçaytiriş bilan boğliq.

Barçamizga ayonki, davlatimizning xalqaro maydondagi obro‘-e'tiborini kötariş, faol taşqi siyosat olib boriş sohasida ham Senatning muhim vazifalari bor.

Bu sohada Senat, xususan, Raisning birinçi örinbosari Sodiq Solihoviç Safoyev tomonidan köpgina işlar amalga oşirilayotganini albatta e'tirof etişimiz kerak.

Katta hayotiy va senatorlik tajribasiga ega S.Safoyev xorijiy davlatlar parlamentlari va xalqaro taşkilotlar bilan köpqirrali va samarali hamkorlik aloqalarini kuçaytiriş, mamlakatimizda olib borilayotgan siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy-gumanitar sohalardagi tub islohotlarning ma'no-mazmunini jahon jamoatçiligiga yetkazişda jonbozlik bilan faoliyat körsatmoqda.

Birgina şu yilning özida Senat iştiroki va şafeligida 50 dan ziyod xalqaro anjumanlar, seminarlar va davra suhbatlari ötkazildi.

Lekin yuqori palatamizning xalqaro yönalişdagi işining natijadorligiga yaxlit baho beradigan bölsak, hali töla işga solinmagan imkoniyatlar mavjud. Jumladan, Parlamentlararo Ittifoq, Yevropada xavfsizlik va hamkorlik taşkilotining Parlament assambleyasi, Mustaqil Davlatlar Hamdöstligi parlamentlararo assambleyasi va Özbekiston nomidan Oliy Majlis a'zo bölgan boşqa xalqaro parlament taşkilotlari bilan işlaş strategiyasini belgilaydigan, aniq va uzoq muddatni közlaydigan iş rejalarini Senat belgilab olişi lozim.

Umuman, parlamentlararo hamkorlik doirasida senatorlarning çet ellarga rasmiy taşriflari oldindan puxta rejalaştirilişi kerak, muzokaralar doirasida xorijiy şeriklar bilan muhokamaga qöyiladigan masalalarni pişiq-puxta belgilab oliş şart.

Oddiy qilib aytganda, parlamentlararo hamkorlikka oid taşriflarga yuqori natijadorlik nuqtai nazaridan yondaşişning vaqti-soati keldi.

Bundan taşqari, xorijiy investitsiyalar va taşqi savdo masalalariga oid tasdiqlangan köplab “yöl xaritalari" ustidan parlament nazoratini amalga oşiriş böyiça ham Senat faoliyatini yanada takomillaştiriş maqsadga muvofiq.

Özbekiston Respublikasi tomonidan imzolangan xalqaro şartnomalarning ijrosini parlament nazorati tartibida muntazam örganişni yölga qöyiş lozim.

Aziz döstlar!

Ma'lumki, har qaysi mamlakat, har qaysi xalq hayotidaŞaxs – Oila – Jamiyat – Davlat degan tuşunça va qadriyatlar hal qiluvçi örin tutadi. Jamiyatning birlamçi va asosiy böğini bölgan oilani esa muhtaram ayol siymosisiz aslo tasavvur etib bölmaydi.

Xalqimiz azaldan muqaddas Ona zotiga, xotin-qizlarga doimo yuksak ehtirom körsatib keladi. Ayolga bölgan hurmat-e'tibor – bu avvalo oilaga, jamiyat kelajagiga bölgan hurmat-e'tibor ifodasidir.

Şu nuqtai nazardan qaraganda, “Yer yuzidagi har qaysi jamiyatning madaniy darajasi uning ayollarga nisbatan munosabati bilan belgilanadi”, degan hikmatli sözlarda albatta çuqur ma'no bor.

Hozirgi globallaşuv davrida xotin-qizlarning huquq va erkinliklari, qonuniy manfaatlarini himoya qiliş yanada dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa, ayollarning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy faolligini oşiriş davr talabiga aylanmoqda.

Bugungi kunda yurtimizdagi davlat va jamoat taşkilotlari tizimida 1 ming 400 ga yaqin ayollar rahbarlik lavozimlarida işlamoqda. Xotin-qizlarimiz orasidan Oliy Majlis Senatida – 17 nafar senator, Qonunçilik palatasida – 21 nafar deputat faoliyat olib bormoqda. Mahalliy kengaşlarda esa xalq vakillarining 23 foizdan ziyodini xotin-qizlar taşkil etadi.

Respublika böyiça joriy yilning may oyida fuqarolar yiğinlari raisligi uçun ötkazilgan saylovlarda 1 ming 25 nafar ayol özini özi boşqariş idoralari raisi lavozimiga saylandi.

Yurtimizdagi turli korxonalarda işlayotgan rahbar ayollar soni ham ösib bormoqda. Bu körsatkiç 2017 yili 44,2 foizni taşkil etgan bölsa, 2019 yilda 45,3 foizga yetgan.

Xotin-qizlarning uluşi soğliqni saqlaş va ijtimoiy xizmatlar sohasida 82 foizdan ziyodni, ilm-fan, ta'lim-tarbiya, madaniyat va san'at sohalarida 72 foizni, qişloq xöjaligida 45 foizdan ortiqni, sanoatda 38 foizni taşkil etmoqda. Yurtimizdagi jami tadbirkorlik sub'yektlari tarkibida tadbirkor ayollarning uluşi 29 foizdan iboratdir.

Şu örinda BMT Boş kotibi Antonio Guterrişning joriy yil 11-17 mart kunlari bölib ötgan, mamlakatimiz delegatsiyasi ham qatnaşgan BMT Xotin-qizlar ahvoli böyiça komissiyasining 63-sessiyasida aytgan bir fikrini keltirmoqçiman. “Qayerdaki siyosiy va ijtimoiy hayotda xotin-qizlar faol iştirok etayotgan bölsa, öşa joyda iqtisodiyot ösmoqda, barqarorlik mustahkamlanmoqda va fuqarolarning farovonligi yuksalmoqda”, deb ta'kidladi A.Guterriş.

Bugungi kunda Özbekistonda xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini himoya qiliş, ayollarning mamlakat ijtimoiy-siyosiy hayotida tölaqonli iştirok etişiga erişiş, gender tenglik va reproduktiv salomatlikni ta'minlaş böyiça olib borilayotgan davlat siyosatiga jahon hamjamiyati, jumladan, BMT, Xalqaro mehnat taşkiloti, YUNISEF, Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti kabi nufuzli xalqaro ixtisoslaşgan muassasalar tomonidan yuqori baho berilmoqda.

Barçamizni ruhlantirib, yangi kuç-quvvat bağişlaydigan bunday ijobiy özgarişlarga, avvalambor, yurtimizda xotin-qizlarning jamiyat hayotida munosib örin egallaşi, ularning ijtimoiy nufuzini yanada yuksaltirişga qaratilgan salmoqli işlarimiz mustahkam poydevor bölayotganini ta'kidlaş lozim.

Ötgan qisqa davrda bu borada Özbekiston Respublikasi Prezidentining 2 ta farmoni, 2 ta qarori, Hukumatning 6 ta qarori va 4 ta farmoyişi qabul qilindi va ular izçil amalga oşirilmoqda. Albatta, sizlar bularning barçasidan yaxşi xabardorsiz. Şuning uçun men bu masalaga batafsil töxtalib ötirmoqçi emasman.

Eng muhimi, bu ustuvor yönaliş bizning doimiy e'tibor markazimizda bölib kelmoqda. Jumladan, xotin-qizlarni ijtimoiy himoya qiliş, işga joylaştiriş, tadbirkorlik faoliyati bilan şuğullanişlari uçun zarur şaroit yaratiş, ularni uy-joy bilan ta'minlaş böyiça katta işlar olib borilmoqda.

Misol uçun, “Har bir oila – tadbirkor” dasturini amalga oşiriş doirasida oilaviy tadbirkorlikni rivojlantiriş uçun tijorat banklari tomonidan öz biznesini taşkil etmoqçi bölgan 12 ming 651 nafar ayolga 1 trillion 235 milliard sömdan ortiq kreditlar berildi. Şu bilan birga, Xotin-qizlar va oilani qöllab-quvvatlaş jamoat fondi hisobidan kam ta'minlangan oilalarga mansub 1 ming 949 nafar opa-singillarimizga 42 milliard söm miqdorida kreditlar ajratildi.

Keyingi paytda yurtimizda ijtimoiy himoyaga muhtoj ayollarni zamonaviy uy-joylar bilan ta'minlaş böyiça yangi tizim yaratildi. Ana şu tizim asosida 1 ming 564 nafar xotin-qizlar nafaqat uy-joyga, balki iş örinlariga ham ega bölib, ularning ertangi kunga işonçi mustahkamlanib borayotgani ğoyat muhimdir.

Xabaringiz bor, bugungi kunda “Beş ijobiy taşabbus”doirasida boşlangan işlarimiz tobora keng tarqalmoqda, xalqimiz bu harakatni har tomonlama qöllab-quvvatlamoqda. Xususan, xotin-qizlar bandligini oşirişga doir beşinçi taşabbus böyiça 2019-2020yillarda har bir tumanda tikuv-trikotaj korxonalarini quriş va ayollar uçun qariyb 57 mingta yangi iş örinlari yaratiş közda tutilmoqda. Bu loyihalar özining dastlabki natijalarini bermoqda. Lekin ularning samarasini oşiriş uçun hali köp iş qilişimiz kerak.

Hurmatli majlis qatnaşçilari!

E'tiboringizni yana bir muhim masalaga qaratmoqçiman. Ayollarning ijtimoiy-siyosiy faolligi böyiça ötkazilgan oxirgi ijtimoiy sörovlar iştirokçilarining 70,2 foizi mamlakatimizda xotin-qizlarning ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy-huquqiy faolligini oşiriş uçun zarur şart-şaroitlar yaratilganini qayd etgan. Uşbu sörovda qatnaşgan 81,5 foiz respondentlarning fikriça, ayollarning jamoat yoki siyosiy taşkilotlarda öz faoliyatini amalga oşirişda heç bir şaxs va biror-bir holat ularga xalaqit bermaydi.

Şu örinda meni ongimizda çuqur ildiz otgan bir aqida köp öylantiradi. Biz doimo ayol – bu ona, oilamiz bekasi, deb ularni uluğlaymiz. Bu töğri, albatta. Ammo hozirgi kunda har bir xotin-qiz demokratik jarayonlarning kuzatuvçisi emas, balki faol va taşabbuskor iştirokçisi bölmoği şart.

Afsuski, biz uzoq vaqt bu masalaga yetarliça e'tibor bermasdan, hurmatli opa-singillarimizning dardu taşvişlariga beparvo qarab kelganimiz tufayli yillar davomida töplanib qolgan ijtimoiy muammolarni hal qiliş bugun, oçiğini aytiş kerak, oson bölmayapti. Lekin qançalik qiyin va murakkab bölmasin, muhtaram opa-singillarimiz uçun munosib iş va turmuş şaroitlarini yaratib beriş böyiça biz bor kuç va imkoniyatlarimizni töla safarbar etamiz. Çunki, takror aytaman, agar ayol, ona baxtli bölsa, oila baxtli böladi, oila baxtli bölsa, butun jamiyat, davlat mustahkam va barqaror böladi.

Siyosiy-ijtimoiy hayotimizda hurmatli ayollarimizning örni va nufuzini yanada mustahkamlaş maqsadida quyidagi muhim vazifalarni amalga oşirişimiz zarur.

Birinçidan, bundan ön yil oldin Senat a'zolari va Qonunçilik palatasi deputatlari tarkibida xotin-qizlar miqdori 20 foizdan ortiq edi. Endilikda bu körsatkiç yuqori palatada – 17 foizga, quyi palatada esa – 16 foizga tuşib qoldi. Bu nimadan dalolat beradi?

Javob aniq: siyosiy partiyalarimiz öz saflariga bilimli, taşabbuskor va taşkilotçi ayollarni jalb etiş, ularning siyosiy va ijtimoiy faolligini oşirişga yetarliça e'tibor bermayapti. Vaholanki, BMT ma'lumotlariga köra, parlamentlarda ayollarning vakilligi butun dunyoda ösib bormoqda va 2018 yilda bu körsatkiç 24,3 foizni taşkil etgan.

Sizlarga yaxşi ma'lumki, jahondagi demokratik tajribadan kelib çiqqan holda, mamlakatimiz saylov qonunçiligida parlament va mahalliy kengaşlarga böladigan saylovlarda xotin-qizlar orasidan körsatiladigan nomzodlar böyiça 30 foizlik kvota belgilangan.

Yurtimizda özining aql-zakovati, çuqur bilimi, katta hayotiy tajribasi, fidokorona mehnati, insoniy fazilatlari bilan hammaga örnak va namuna bölib kelayotgan opa-singillarimiz köplab topiladi. Bu yil Oliy Majlis va mahalliy Kengaşlarga bölib ötadigan saylovlarda ana şunday siyosiy saviyasi yetuk, mehnatkaş va oqila ayollarimiz öz salohiyatini namoyon etib, deputat va senator bölib saylansalar, men işonaman, bundan davlatimiz ham, jamiyatimiz ham faqat katta naf köradi.

Parlamentga va mahalliy Kengaşlarga saylanadigan ayollar sonining ösişi qonun ijodkorligi jarayonida xotin-qizlarning manfaatlari va fikrlarini hisobga oliş imkoniyatini beradi. Şuningdek, davlat budjeti şakllanişida gender tengligi masalalarini inobatga oliş mumkin böladi.

Ikkinçidan, Oliy Majlis tizimida xotin-qizlar masalalari bilan bevosita şuğullanadigan biron-bir qömita mavjud emas.

Töğri, 2017 yili Qonunçilik palatasining Oila va ayollar masalalari böyiça komissiyasi tuzilgan edi. Bu tuzilma negadir işlamadi, uning Nizomida belgilangan vazifalar qoğozda qolib ketdi. Oqibatda bugungi kunda oilani mustahkamlaş, onalik va bolalikni muhofaza qiliş, ayollarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlarini ta'minlaşga, ularning jamiyatdagi mavqeini oşirişga qaratilgan muayyan bir tuzilma Qonunçilik palatasida ham, Senatda ham yöq.

Uçinçidan, ötgan ikki yilda xalqaro andozalar talablari doirasida ayollar ahvolini tubdan yaxşilaşga doir 15 ta normativ-huquqiy hujjat imzolangan va ijroga qaratilgan. Ammo qonun ijodkorlari özlarining bu boradagi asosiy vazifasi bilan şuğullaniş örniga, hali ham “uxlab” ötiribdi.

Faollik va taşabbuskorlikni oşiriş zarur. Yaqin vaqt içida ikkita yangi qonun, ya'ni “Erkaklar va ayollarning teng huquqlari va imkoniyatlari kafolatlari töğrisida” hamda “Ayollarni tazyiq va zöravonliklardan himoya qiliş töğrisida”giqonunlarni qabul qilişimiz kerak.

Törtinçidan, mamlakatimizda fuqarolik jamiyati institutlari jadal rivojlanmoqda. Lekin 9 mingdan ziyod nodavlat notijorat taşkilotdan faqatgina 376 tasi ayollar muammolari bilan şuğullanadi. Bu yetarli emas, albatta.

Ijtimoiy şaroiti oğir ayollarni qöllab-quvvatlaş, xotin-qizlar örtasida huquqbuzarliklarning oldini oliş, ularni iş bilan ta'minlaş masalalarida bu taşkilotlarning iştiroki yetarli darajada sezilmayapti. Ular faqat nomiga yiğiliş va tadbirlar ötkaziş bilan maşğul bölib qolmoqda.

Bu boradagi ahvolni tubdan yaxşilaş uçun Senat faoliyatining asosiy yönalişlari quyidagi masalalarga qaratilişi maqsadga muvofiq bölar edi.

Avvalo, oilani mustahkamlaş, onalik va bolalikni muhofaza qiliş, ayollarning huquq va erkinliklari, qonuniy manfaatlarini ta'minlaş, ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, huquqiy va madaniy hayotda ayollarning iştirokini kengaytiriş böyiça qonun ijodkorligi va parlament nazoratini kuçaytiriş lozim. Buning uçun qanday yangi qonunlar qabul qiliş, qaysi qonunlarni özgartiriş kerakligi haqida fuqarolarimiz, saylovçilar siz, hurmatli senatorlarimizdan aniq taklif va tavsiya kutmoqdalar.

Yana bir muhim masala – ayollarni iş bilan ta'minlaş, xotin-kizlarning zamonaviy kasb-hunarlarni puxta egallaşi uçun şaroit yaratiş, ularning işbilarmonlik könikmalarini rivojlantiriş, xotin-qizlarni tadbirkorlikka keng jalb etişdan iborat.

Navbatdagi dolzarb vazifa – ayollar soğliğini mustahkamlaş, oilalarning tibbiy madaniyatini oşirişda kömaklaşiş, joylarda, xususan, mahallalarda, xotin-qizlar örtasida olib borilayotgan ma'rifiy-tarbiyaviy işlar samaradorligini kuçaytiriş bilan boğliq. Bu borada, ayniqsa, qiz bolalarni hayotga tayyorlaş, ularni zamonaviy bilim va kasb-hunarlarga örgatiş, ilm-fan, madaniyat va san'at, sport sohalariga keng jalb etiş orqali ularning qobiliyati va salohiyatini röyobga çiqariş muhim ahamiyatga ega ekanini, öylaymanki, barçamiz yaxşi tuşunamiz.

Şular qatorida bizning mehr-oqibatli, oqköngil ayollarimizga mutlaqo yaraşmaydigan salbiy illatlar, ya'ni, xotin-qizlar örtasida huquqbuzarliklar, jumladan, jinoyatçilik, odam savdosi, oilaviy ajrimlar, erta nikohlarning, öz joniga qasd qiliş holatlarining oldini oliş doimiy e'tiborimiz markazida bölişi zarur. Bu borada xotin-qizlarning huquq va manfaatlarini ta'minlaş böyiça mamlakatimiz öz zimmasiga olgan xalqaro majburiyatlarni bajariş ham ustuvor vazifa hisoblanadi.

Keyingi paytda töğri yöldan adaşganlarni keçiriş va soğlom hayotga qaytariş, oila, mahalla va jamiyatda tinçlik va totuvlik muhitini mustahkamlaş borasida boşlagan işlarimizni izçil davom ettirişimiz lozim.

Mana şunday öta muhim va dolzarb vazifalarni amalga oşiriş uçun Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatida yangi tuzilma – Xotin-qizlar va gender tenglik masalalari böyiça qömita tuzişni taklif etaman.

Muhtaram Senat a'zolari!

Hammangizga ma'lumki, Niğmatilla Tölqinoviç Yöldoşev 2015 yildan buyon Senat Raisi lavozimida işlab keldi. Şu ötgan davr mobaynida Senat tomonidan erişilgan barça yutuq va natijalarda uning ham munosib hissasi bor, albatta.

Men keça N.Yöldoşevni Özbekiston Respublikasi Boş prokurori etib tayinlaş haqidagi farmonga imzo çekdim. Şu munosabat bilan u Senat Raisi lavozimidan muddatidan oldin ozod etildi.

Hurmatli Niğmatilla Tölqinoviç, sizga uşbu mas'uliyatli vazifada muvaffaqiyat tilaymiz.

Hurmatli senatorlar!

Endi Senatning yangi Raisini saylab olişimiz kerak. Bu lavozim egasiga qanday yuksak talablar qöyilişini barçamiz albatta yaxşi tuşunamiz.

Senat Raisi, avvalo, mamlakatimizda olib borilayotgan demokratik islohotlarning mazmun-mohiyatini çuqur tuşunadigan, ijtimoiy hayotimizda qonun va adolat ustuvorligini ta'minlaş, oila, jamiyat va davlat institutlarini özaro uyğun rivojlantirişga bilim va salohiyati, huquqiy tafakkuri yetadigan, katta taşkilotçilik qobiliyatiga ega, Senat faoliyatini bugungi yangi talablar darajasida taşkil etişga qodir şaxs bölişi kerak.

Biz bu borada köp fikrlaşdik, jahon parlamentarizmi amaliyoti va rivojlangan demokratik davlatlar tajribasini ham örgandik.

Bildirilgan barça fikr va takliflardan kelib çiqib hamda Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 86-moddasiga asosan, Özbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Raisi lavozimiga Tanzila Kamalovna Norboyeva nomzodini taklif etaman.

U 1956 yili Andijon viloyatida tuğilgan, ma'lumoti oliy, Toşkent davlat universitetini tugatgan. Öz mehnat faoliyatini maktab öqituvçiligidan boşlagan, Xalq demokratik partiyasida tuman kengaşi kotibi, uşbu partiyaning Markaziy kengaşi şö'ba mudiri, 1995 yildan 2010 yilga qadar Özbekiston Respublikasi Hukumatida mas'ul lavozimlarda işlagan.

2010-2016 yillarda Özbekiston Kasaba uyuşmalari federatsiyasi kengaşi raisi vazifasida faoliyat yuritgan. 2016 yildan buyon Özbekiston Respublikasi Boş vaziri örinbosari – Özbekiston Xotin-qizlar qömitasi raisi lavozimida işlab kelmoqda.

T.Norboyeva qayerda işlamasin, özining mehnatsevarligi, bilim va tajribasi, talabçanlik va taşkilotçilik fazilatlari, öziga işonib topşirilgan vazifani mas'uliyat bilan ado etişi, kamtarligi bilan mamlakatimiz jamoatçiligi örtasida munosib obro‘-e'tibor qozongan.

Tanzila Kamalovna Norboyeva nomzodini Senat Raisi lavozimiga tasdiqlaş uçun ovozga qöyişni iltimos qilaman.

Hurmatli senatorlar!

Işonçim komil, barçangiz Senatimizning yangi Raisi rahbarligida Vatanimiz ravnaqi, xalqimiz farovonligi, jonajon Özbekistonimizning yoruğ kelajagini ta'minlaş uçun özingizni ayamasdan, katta kuç-ğayrat bilan mehnat qilasizlar.

Şu ezgu maqsad yölida barçangizga sihat-salomatlik, mas'uliyatli faoliyatingizda yutuq va omadlar tilayman.

E'tiboringiz uçun rahmat.