Özbekiston Respublikasi prezidenti “Aholi va iqtisodiyotni energiya resurslari bilan barqaror ta'minlaş, neft-gaz tarmoğini moliyaviy soğlomlaştiriş va uning boşqaruv tizimini takomillaştiriş çora-tadbirlari töğrisida”gi qarorni imzoladi.
Hujjatda qayd etilişiça, geologiya qidiruv işlari, investitsiya loyihalarini amalga oşiriş va narxlarni şakllantiriş işlarining samarasizligi respublika iqtisodiyoti va aholisining energiya resurslari bilan töliq ta'minlanmasligiga, neft-gaz tarmoği korxonalari moliyaviy holatining yomonlaşuviga olib keldi.
Jumladan, sönggi 20 yilda tabiiy gaz qazib oliş hajmi 8 foizga oşgani holda mamlakat korxonalari tomonidan uni qazib oliş hajmi 29 foizga pasaydi, 2008-2018 yilda tasdiqlangan tabiiy gaz zaxiralari 4 foizga qisqardi, ötgan 5 yil davomida tabiiy gazning tabiiy zaxiralari örnini töldiriş böyiça örtaça körsatkiç 70 foizga yaqin hajmni taşkil etdi.
2017-2018 yillarda moliyaviy mablağlarning yetişmasligi va moddiy-texnik resurslarning taqçilligi natijasida tabiiy gaz qazib olişning ösişi prognoz körsatkiçlariga nisbatan 42 foizni taşkil etgan xolos.
Tartibga soliş funksiyalari va tijorat faoliyatini özida birlaştirgan boşqaruvning eskirgan va şaffof bölmagan tizimi neft-gaz tarmoği korxonalarida zamonaviy menejmentni joriy etişga, ularning moliyaviy barqarorligi va rentabelligini oşirişga tösqinlik qilmoqda.
Respublika iqtisodiyoti va aholisining energiya resurslariga bölgan ehtiyojini töliq qondiriş, neft-gaz tarmoği korxonalarini moliyaviy soğlomlaştirişni ta'minlaş, qabul qilingan xalqaro amaliyot asosida soğlom raqobatni rivojlantiriş uçun qulay şart-şaroitlarni yaratiş, zamonaviy raqamli texnologiyalarni va ilğor boşqaruv usullarini joriy etiş maqsadida:
Xalqaro konsalting kompaniyalari va xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikda Özbekiston Respublikasining neft-gaz tarmoğini 2030 yilgaça rivojlantiriş konsepsiyasi işlab çiqilgan.
Özbekiston Respublikasining neft-gaz tarmoğini 2030 yilgaça rivojlantiriş konsepsiyasini amalga oşiriş böyiça respublika işçi komissiyasi tuzildi.
Respublika işçi komissiyasi (A.N.Aripov) bir oy muddatda:
a) amalga oşirilayotgan islohotlarni hisobga olgan holda Özbekiston Respublikasining neft-gaz tarmoğini 2030 yilgaça rivojlantiriş konsepsiyasini amalga oşiriş böyiça “yöl xaritalari”ni tasdiqlaydi va bunda quyidagilarga alohida e'tibor qaratadi:
Mavzuga oid
uglevodorod xomaşyosini qazib oliş hajmlarini köpaytiriş;
gaz-transport tizimini modernizatsiya qiliş;
tabiiy gazni qazib oliş, qayta işlaş, yetkazib beriş va sotişni hisob-kitob va nazorat qiliş işlarini takomillaştiriş;
investitsiyaviy loyihalarni tanqidiy örganiş va maqbullaştiriş, şuningdek, ularni amalga oşiriş mexanizmlarini takomillaştiriş;
neft-gaz tarmoği korxonalarida moliyaviy intizomni mustahkamlaş va narx şakllanişini takomillaştiriş;
b) Özbekiston Respublikasining neft-gaz tarmoğini 2030 yilgaça rivojlantiriş konsepsiyasining har bir yönalişi böyiça işçi komissiyalar tarkibini tasdiqlaydi;
v) taşkil qilinayotgan işçi komissiyalari bilan hamkorlikda Özbekiston Respublikasining neft-gaz tarmoğini 2030 yilgaça rivojlantiriş konsepsiyasini amalga oşiriş uçun xalqaro moliya institutlari, xorijiy hukumatlar moliya taşkilotlari (XMI/XHMT) va konsalting kompaniyalarini jalb qiliş çoralarini köradi;
g) Energetika vazirligida boşqaruv xodimlari soni 20 ştat birlikdan oşmagan, Özbekiston Respublikasi Energetika vazirligi huzuridagi budjetdan taşqari Yoqilği-energetika tarmoğini rivojlantiriş jamğarmasi mablağlari, XMI/XHMT texnik kömaklaşiş mablağlari (grantlari) hisobidan moliyalaştiriladigan neft-gaz tarmoğini isloh qilişni muvofiqlaştiriş böyiça loyiha ofisi taşkil qilinişini ta'minlaydi.
Özbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Davlat aktivlarini boşqariş agentligi, Monopoliyaga qarşi kuraşiş agentligi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligi, Moliya vazirligining Osiyo taraqqiyot bankining texnik kömagida tayyorlangan va quyidagilarni nazarda tutuvçi “Özbekneftgaz” AJ boşqaruvi tizimini takomillaştiriş va samarali taşkiliy tuzilmasini şakllantiriş böyiça takliflariga rozilik berildi:
“Özbekneftgaz” AJga “Özburğuneftgaz” AJ, “Özneftgazqazibçiqariş” AJ, “Özneftmahsulot” AJ, “Özneftgazmaş” AJlarni qöşiş, “Özbekneftgaz” AJ ijro etuvçi apparati tarkibida tugatilayotgan böğinlarning vazifalari va funksiyalarini bajaruvçi tegişli bölinmalarni taşkil etiş orqali tizim boşqaruvida ortiqça böğinlarni qisqartiriş;
“Öztransgaz” AJni “Özbekneftgaz” AJ tarkibidan çiqariş va “Özbekneftgaz” AJning “Öztransgaz” AJ ustav kapitalidagi uluşini Özbekiston Respublikasi Davlat aktivlarini boşqariş agentligiga (Agentlik) beriş;
“Öztransgaz” AJning gaz ta'minoti böyiça hududiy filiallari negizida “Hududgazta'minot” AJni taşkil qiliş va Agentlikni uning aksiyadori etib belgilaş.
Quyidagilarga:
a) “Öztransgaz” AJga:
tabiiy gazni keyinçalik yagona operator sifatida yetkazib beriş, jumladan, eksport va import qiliş uçun gaz qazib oluvçi va qayta işlovçi taşkilotlar, şu jumladan, mahsulotni taqsimlaş töğrisidagi bitimlar asosida faoliyat yurituvçi qöşma korxonalar va xorijiy kompaniyalardan xarid qiliş;
töğridan-töğri şartnomalar asosida magistral gaz quvuriga ulangan iste'molçilarga, şuningdek, “Hududgazta'minot” AJ bilan komissiya şartnomalari asosida gaz taqsimlaş tarmoqlariga ulangan iste'molçilarga tabiiy gazni sotiş;
b) “Hududgazta'minot” AJga:
gaz taqsimlaş tarmoqlarini va tegişli uskunalarni xavfsiz ekspluatatsiya qoidalarining normativ talablariga rioya qilgan holda ekspluatatsiya qiliş;
suyultirilgan gazni xarid qiliş, yetkazib beriş, saqlaş hamda aholi va ijtimoiy soha obektlariga sotiş funksiyalari yuklandi.
Özbekiston Respublikasi Energetika vazirligi, Agentlik, Monopoliyaga qarşi kuraşiş qömitasi, Iqtisodiyot va sanoat vazirligining quyidagi takliflari ma'qullandi:
“Özneftmahsulot” AJ tasarrufidagi fermer xöjaliklariga xizmat körsatuvçi 1 381 ta avtomobilga yoqilği quyiş şoxobçalarini tadbirkorlik sub'yektlariga auksion savdolari orqali sotiş hamda olis, yetib boriş qiyin bölgan aholi punktlarida yoqilği mahsulotlaridan foydalaniş imkoniyatini ta'minlaşning muqobil tizimini joriy qiliş;
gaz ta'minoti böyiça viloyat, tumanlararo (şahar) filiallariga yoki ularning uçastkalariga biriktirilgan gaz ta'minoti obektlarini davlat-xususiy şeriklik şartlari asosida gaz taqsimlaş tarmoqlari va tegişli uskunalarni ekspluatatsiya qiliş va iste'molçilarga tabiiy gazni sotiş funksiyalarini bajariş uçun xususiy operatorlar boşqaruviga bosqiçma-bosqiç beriş;
“Özbekneftgaz” AJ va uning tarkibiga kiruvçi korxonalarning asosiy faoliyat turi bilan boğliq bölmagan, şu jumladan, avval qabul qilingan hukumat qarorlariga muvofiq sotiş közda tutilgan aktivlarini, sotuvga qöyilgan paytdan boşlab bir oy davomida talabgorlar bölmagan taqdirda boşlanğiç narxni qadam-baqadam pasaytiriş yöli bilan sotiş;
“Özbekneftgaz” AJ tarkibiga kiruvçi taşkilotlarning bozorlar, savdo va çorvaçilik komplekslari ustav kapitalidagi uluşlarini mahalliy ijro etuvçi hokimiyat organlariga beriş;
“Özbekneftgaz” AJ va uning tarkibiga kiruvçi korxonalarning servis taşkilotlari va boşqa taşkilotlar ustav kapitalidagi uluşlarini Agentlikka beriş;
tabiiy gazni va suyuq uglevodorodlarni qaziş, qayta işlaş, taşiş, uzatiş va sotişning barça bosqiçlarida resurslar hisobini yuritiş böyiça elektron uskunalarni qöllaş orqali ularning alohida hisobi yuritilişini joriy etiş;
Özbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qömitasiga uglevodorod xomaşyosi yangi konlarini aniqlaş, zaxiralarni köpaytirişni ta'minlaş maqsadida respublika uglevodorod xomaşyosi zaxiralarini jadal rivojlantiriş va qayta tiklaş, geologiya qidiruv işlarining samaradorligi va natijadorligini oşiriş böyiça funksiyalarni beriş.
Hozirgi bosqiçdagi eng muhim vazifa sifatida quyidagilar belgilandi:
a) “Özbekneftgaz” AJ uçun – 2024 yilga kelib uglevodorod xomaşyosi, şu jumladan, tabiiy gaz qazib oliş hajmini 42,3 milliard metr kubga va suyultirilgan gazni 1,5 million tonnaga yetkaziş, şu bilan iqtisodiyot tarmoqlari va aholining ehtiyojlarini töliq qondirişni, şuningdek, kompaniyaning daromadi ortişini, şu jumladan, quyidagilar hisobidan ta'minlaş:
investitsiya kiritişning xorijiy amaliyotda keng tarqalgan şartlari va mexanizmlari asosida qazib olinişi qiyin bölgan konlarda uglevodorod xomaşyosini qazib olişga dunyoning yirik neft-gaz kompaniyalarini jalb qiliş;
mustaqil xorijiy ekspertlarni jalb qilgan holda neft-gaz tarmoği korxonalarining operatsion samaradorligini oşiriş va xarajatlarini maqbullaştiriş, şuningdek, ularning qarz yuklamasini kamaytiriş;
işlab çiqilgan konlarda zamonaviy texnologiyalar asosida uglevodorod xomaşyosi qazib olişning unumdorligini oşiriş;
2020-2022 yillarda milliy neft-gaz taşkilotlari tomonidan amalga oşirilayotgan investitsiya loyihalari böyiça xalqaro tender savdolarida iştirok etiş uçun kamida 6 ta xorijiy nefservis taşkilotlarini jalb qiliş;
xorijiy tajribani hisobga olgan holda, şu jumladan, “Raqamli kon” konsepsiyasini amalga oşiriş asosida iş faoliyatiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy qiliş;
xalqaro konsalting kompaniyalarini jalb qilgan holda neft-gaz tarmoğidagi investitsiya loyihalarini tanqidiy örganiş va mahalliy neft-gaz qazib oluvçi korxonalarning real moliyaviy imkoniyatlariga qarab maqbullaştiriş;
b) “Öztransgaz” AJ uçun – şu jumladan, quyidagilar hisobiga gaz transport tizimining “zaif” jihatlarini bartaraf etiş va uning tranzit salohiyatini rivojlantiriş:
gaz quvurlari va kompressor stansiyalarini, şu jumladan, XMI/XHMT mablağlarini jalb etiş orqali quriş, rekonstruksiya qiliş;
yer osti gazni saqlaş stansiyalarida tabiiy gazni saqlaş hajmlarini oşiriş;
yuqori bosimli gaz taqsimlaş punktlarida tabiiy gaz oqimlarining monitoringi va boşqaruvi tizimini (SCADA) hamda avtomatlaştirilgan nazorat tizimlarini joriy etiş;
v) “Hududgazta'minot” AJ uçun – tabiiy gazni iste'molçilarga yetkazişda yöqotişlarni, şu jumladan, quyidagilar hisobiga kamaytiriş:
faoliyat körsatayotgan gaz taqsimlaş punktlari hamda tarmoqlarini modernizatsiya va rekonstruksiya qiliş;
2022 yilga qadar Tabiiy gazni nazorat qiliş va hisobga olişning avtomatlaştirilgan tizimini barça turdagi iste'molçilar uçun töliq joriy etiş;
davlat-xususiy şeriklik şartlari asosida gaz taqsimlaş tarmoqlari va tegişli uskunalarni ekspluatatsiya qiliş, şuningdek, iste'molçilarga tabiiy gazni sotiş funksiyalarini bajariş uçun gaz ta'minoti obektlarini xususiy operatorlar boşqaruviga bosqiçma-bosqiç beriş.
