«Asosan dang‘illama uylari va mashinalari bor, to‘lov qobiliyati yuqori odamlar mojaro keltirib chiqarishadi» - MIB rahbari bilan intervyu

Shiddatli axborot davrida yashayapmiz. Nafaqat qaysidir shaxslar, mansabdorlar, balki butun tashkilotlar ham o‘z faoliyati bilan tez-tez omma e'tiboriga tushadi, bahs-u munozarlarga sabab bo‘ladi. Ana shunday tashkilotlardan biri Majburiy ijro byurosidir. Haftaning biror kuni, oyning biror haftasi yo‘qki, bu byuro faoliyatiga oid xabarlar e'lon qilinmasa.

Shu jihatlarni hisobga olib, byuro faoliyati bilan yaqindan tanishish, to‘planib qolgan savollarga javob olish maqsadida MIB direktori Botir Qudratxo‘jayev bilan suhbatda bo‘ldik.

Botir Qudratxo‘jayev suhbat jarayonida bizni byuro faoliyati, turli-tuman bo‘limlardagi ish jarayoni bilan ham tanishtirib chiqdi.

Ma'lumot uchun: Majburiy ijro byurosi davlat rahbarining sohaga oid maxsus Farmoni bilan tashkil etilgan. Byuro O‘zbekiston Bosh prokuraturasi huzuridagi maxsus vakolatga ega huquqni muhofaza qiluvchi organ bo‘lib:

-      sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarining so‘zsiz ijrosini ta'minlash, undirilgan mablag‘larning haqqoniyligini ta'minlash, turli sansalorlik va suiiste'molchilik holatlari oldini olish;

-       energiya resurslari, suv ta'minoti hamda qattiq maishiy chiqindilar uchun to‘lovlarning o‘z vaqtida va to‘liq undirilishini ta'minlash, tarmoqlarga noqonuniy ulanish, talon-toroj holatlarini aniqlash, bartaraf etish va oldini olish kabi vazifalarni amalga oshiradi.

Byuro muqaddam faoliyat ko‘rsatgan Adliya vazirligi huzuridagi sud departamenti hamda ta'minotchi korxonalardan ko‘p jihatdan farq qiladi: Byuro – Bosh prokuratura huzuridagi maxsus vakolatli huquqni muhofaza qiluvchi, surishtiruv va tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi, tezkor-qidiruv faoliyati bilan shug‘ullanish vakolatiga ega organ hisoblanadi.

Byuro tizimi – bir vaqtda sud va boshqa organ qarorlarini ijro etadi, energiya resurslari, suv ta'minoti va qattiq maishiy chiqindilar uchun undiruvlarini muvofiqlashtiradi.

Byuroda – jami 12 mingdan ziyod xodimlar xizmat qiladi. Xodimlar o‘rtacha 3 mln 600 ming so‘mdan – 7 mln. 500 ming so‘mgacha ish haqi olishadi.

Adliya vazirligi huzuridagi tugatilgan Sud departamentining oxirgi ikki yili 3 oyi davomida 23,8 trln. so‘mlik 5,1 millionta ijro hujjatlari amalda ijrosi ta'minlangan bir vaqtda, Byuro faoliyatining shunga mos davrida 36 trln. so‘mlik 6,3 mln.ta ijro hujjatlari amalda ijrosi ta'minlangan, ya'ni sobiq Sud departamenti sud ijrochilari shu davriga nisbatan sonida 23 foizga, Byuro davlat ijrochilari 51 foizga ko‘p ijro hujjatlarini yakunlagan.

Yana bir muhim jihat, Byuroda - qarzdor jismoniy shaxslar, ularning mol-mulklari hamda undiruvchiga olib berish kerak bo‘lgan bolani qidirish bo‘yicha maxsus qidiruv bo‘linmalari faoliyat ko‘rsatadi. Bo‘linma xodimlari tezkor tadbirlari natijasida, joriy yilning o‘tgan davrida qidiruvdagi jami 5771 nafar shaxsdan 3727 nafari topilib, ulardan 15 mlrd. 752,4 mln. so‘mlik qarzdorligi undirilishi ta'minlangan.

Kelib tushgan 382 ming 346ta murojaatning 169 ming 902tasi (44 foizi) aliment undiruvi bilan bog‘liq masalalardir.

Byuro organlari tashkil etilganidan buyon hozirga qadar energiya resurslari, suv iste'moli va qattiq maishiy chiqindilar sohasida 62,6 trln. so‘m undirildi (shundan tabiiy gaz 29,9 trln, elektr energiyasi 30,7 trln, suv ta'minoti 1,8 trln va maishiy chiqindi 0,2 trln).

Bu ko‘rsatkich, Byuro tashkil etilmasdan oldingi ko‘rsatkichga nisbatan 250 foiz ko‘p demakdir. Sud qarorlarining so‘zsiz ijrosini ta'minlash borasida 36 trln. so‘mga yaqin undiruv amalga oshirildi, tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki Byuro davrida undiruv 51 foizga o‘sgan.

– Botir Bahromovich, yuqorida MIB faoliyatiga oid ma'lumotlar, yutuqlar bilan tanishdik. Ammo zamon o‘zgarmoqda, taraqqiyot bir joyda to‘xtab turmaydi. Sohaga innovatsiyalar tatbiq etish bo‘yicha qanday ishlar amalga oshirilmoqda? Ya'ni MIB xodimlari deganda qog‘oz to‘la papkalar ko‘targan, uyma-uy yuradigan, muntazam ziddiyatli vaziyatga tushadigan insonlar degan tushunchani qachon o‘zgartiramiz?

– O‘rinli savol. Faoliyatimizning dastlabki kunlaridan boshlab bu borada ishlarga kirishganmiz. Misol uchun, joriy yilning 12 mart kuni sud hujjatlari va boshqa organlar hujjatlarini ijro etish samaradorligini yanada oshirishga oid yana bir muhim hujjat imzolandi.

Bu qaror ham ijro harakatlari jarayonida ortiqcha ovoragarchilik, byurokratik to‘siq va g‘ovlarga barham berish, uni soddalashtirish va eng muhimi bunda jismoniy hamda yuridik shaxslarning manfaatlarini ta'minlashga qaratilgan.

Qarorga muvofiq, 2019 yil 1 apreldan boshlab sud hujjatlarini majburiy ijro etish jarayoniga mediatsiya instituti joriy etildi.

Byuro tizimida sohadagi aniq mexanizm, ish samaradorligi, mehnat taqsimoti hamda undirilgan mablag‘larning haqqoniyligini ta'minlash borasida, bir qator zamonaviy kompleksli dasturlar «E-auksion», «MIB Portal», «MIB Inspektor» va hisobotlarning yagona portali kabi yangi Dasturiy tizimlar yaratilgan.

Birgina, «E-auksion» yagona elektron savdo maydonchasi orqali fuqarolar adolatli, shaffof va tezkorlikda avtomashina, ko‘chmas va ko‘char mulklar egasi bo‘lishmoqda.

Oldinlari auksionga qo‘yilgan mol-mulklar haqida barchaning ham ma'lumotga ega bo‘lish imkoni yo‘q edi va sotilayotgan mol-mulklar birinchi marta sotilmasa narxi tushirilgan holda sotilardi. Hozirda sotilayotgan mulklar haqida barcha xabardor bo‘lib, o‘z bahosidan bir necha bor qimmat narxlarda sotilmoqda va bu dasturiy tuzilma to‘la o‘zini oqladi.

Bu kabi yangicha dasturiy tizimlar faoliyatga yana tatbiq etib borilmoqda.

Shu o‘rinda, boshqa mas'ul idoralar bilan yo‘lga qo‘yilayotgan elektron hamkorlik va integratsiya masalalarini ham aytib o‘tmoqchiman.

Qarzdorlarning mulkiy huquqlari bo‘yicha «O‘zbekenergo», «O‘ztransgaz», Davlat statistika qo‘mitasi, adliya organlari, Davlat xizmatlari agentligi, bank muassasalari, aloqa kompaniyalari, Sudlar, Ichki ishlar, Davlat bojxona va soliq qo‘mitasi kabi 20dan ortiq vazirlik, idora va muassasalar bilan tezkor axborot almashinuvini yo‘lga qo‘yilgan.

Joriy yilning 1 oktyabridan ijro harakatlarini avtomatik monitoring qilish, interaktiv davlat xizmatlari ko‘rsatish tizimini tatbiq qilish bo‘yicha ham Bosh prokuratura departamenti, Adliya vazirligi, Favqulodda vaziyatlar vazirligi, Sog‘liqni saqlash vazirligi, Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish qo‘mitasi va boshqa muassasalar bilan axborot almashinuvi integratsiya qilinishi rejalashtirilmoqda.

Hozir Byuroda Ijro hujjatlarining yagona elektron bazasini yaratish ishlari olib borilmoqda. Bu bizga nima beradi? Avalambor ish yurituviga kelayotgan ijro hujjatlarning sifati va soni haqqoniyligi, shaffofligini oshiradi. Bundan tashqari, ayni vaqtda, Toshkent shahrining Yakkasaroy tumani va Navoiy shahar Majburiy ijro byurosi bo‘limlarida tajriba sifatida ijro hujjatlarini avtomatlashtirilgan tizim orqali davlat ijrochilari o‘rtasida avtomatlashtirilgan taqsimlash tartibi joriy etilmoqda.

Bu jarayon, hozirgidek ijro hujjatlari davlat ijrochilari o‘rtasida bo‘lim boshlig‘i tomonidan emas, balki davlat ijrochilarining ish hajmidan kelib chiqib, teng va mutanosib ravishda taqsimlanish imkonini beradi.

Yana bir yangilik, joriy yil 1 oktabr kunidan - ijro hujjatlarida undiruvchi yoki qarzdorning elektron pochtasi yoki telefon (mobil) raqami ijro ishi yuritishni qo‘zg‘atish to‘g‘risidagi xabarnoma uning jo‘natilgani va qabul qilib olingani faktlarini qayd etish imkonini beruvchi maxsus avtomatlashtirilgan tizimni yo‘lga qo‘yishni rejalashtirganmiz, bu ham ijro hujjati bo‘yicha tomonlarga qulaylik yaratadi, uzoq joydan Byuroning tuman bo‘limiga kelib xabardor bo‘lib ovora bo‘lmaydi, sudga taqdim etgan mobil telefon raqami yoki elektron pochtasiga xabarnoma yo‘llanadi.

– Tan olishimiz kerak, MIBga e'tirozlar bor. Ayniqsa MIB xodimlari mojaroli vaziyatlarga ko‘p aralashib qolmoqdalar.

– Xalqimizda to‘lov madaniyati shakllanib kelmoqda. Lekin mana shu jarayonda to‘lov qobiliyati bo‘laturib qarzini uzmaydiganlar toifasi borki, ko‘proq shular muammoli vaziyatlarni keltirib chiqarishadi. Diqqat qiling, to‘lov qobiliyati nisbatan kamlar – pensionerlar, nafaqaxo‘rlar o‘z qarzlarini vaqtida to‘lab qo‘yishadi. Biz har oylik statistikani kuzatganimizda oyning o‘ninchi sanasigacha to‘lovlar oshishini kuzatamiz. Bu aynan budjetdan maoshlar olinishi bilan bog‘liq. Ammo dang‘illama uylari, ikkita-uchtalab mashinalari bo‘laturib, arzimas summani to‘lashdan bo‘yin tovlaydiganlar, yana mojaro chiqarishga urinadiganlar ko‘pchilik ekanligi ajablanarli.

Noreal qarzdorliklar qayerdan kelib chiqadi? Nega ayrim «schetchik»lar ko‘p «yozib» yubormoqda? MIBda korrupsiya qay darajada? Bu va boshqa savollarga suhbatning ikkinchi qismida javob topamiz.

Abror Zohidov suhbatlashdi,
tasvirchi Abdusalim Abduvohidov.