Suriya mojarosi: Damaşq va kurdlar kelişuvi buriliş nuqtasi böladimi?
|19:15 / 14.10.201926 07810 min
Suriya Arab respublikasi Turkiya qöşinlari kurdlarga qarşi harbiy harakatlar olib borayotgan mamlakat şimoliga harbiylarini jönatişni boşladi. OAV ma'lumotiga köra, kurdlarning harbiylaşgan bölinmalari rasmiy Damaşq bilan Suriya armiyasi qismlarini Turkiya bilan çegara hududi böylab joylaştiriş böyiça kelişuvga erişgan.
Foto: AFPFoto: AFP
Bungaça Suriya armiyasi töğridan-töğri ziddiyatga kirişmay turgandi.
Turkiya esa kurdlarni Suriya şimolidagi örinlaridan surib taşlaşni maqsad qilgan holda amaliyot ötkazmoqda. Turkiya hukumati Suriya şimolidagi kurdlarni Turkiya hududida terrorçilik faoliyati bilan şuğullanuvçi Kurdiston işçi partiyasi bilan aloqadorlikda gumon qiladi. Şu vaqtgaça Suriyadagi kurdlar AQŞning IŞIDga qarşi kuraşdagi asosiy ittifoqçisi bölib kelgandi, ammo AQŞ prezidenti Donald Tramp ötgan hafta Suriya şimoli-şarqidan amerikalik harbiylar olib çiqilişini ma'lum qildi.
Ayrim ma'lumotlarga köra, Trampning bu boradagi qarori hatto prezident ma'muriyati bilan kelişilmagan holda qabul qilingan. Bu qaror ham demokratlar tomonidan, ham respublikaçilar tomonidan tanqid qilinmoqda, kurdlar esa bu qarorni «orqadan piçoq uriş» deb baholaşdi.
Suriya qöşinlari mamlakat şimoliga taşlanişi haqida davlat agentligi hisoblangan SANA xabar qildi. «Suriya armiyasi bölinmalari turk agressiyasiga qarşi turiş uçun mamlakat şimoliga tomon harakatlanmoqda», deyiladi rasmiy xabarda.
Kurd muxolifati yetakçilarining sözlariga köra, hukumat qöşinlari mamlakat şimolida «Turkiya agressiyasi»ni qaytarişga yordam beriş uçun Suriya-Turkiya çegarasi böylab joylaştiriladi.
Foto: REUTERS/Stringer/File Photo
12 oktabr kuni kurd generallaridan biri Mazlum Kobani Abdi AQŞga murojaat qilib, agar öz harbiylarini bu hududdan olib ketadigan bölsa, kurdlar «Rossiya bilan kelişuv tuziş»ga harakat qilişi haqida ma'lum qilgandi.
«Siz xalqimizni himoya qila olasizmi, bu aviazarbalarni töxtata olasizmi, şuni biliş qiziq. Agar bunga qodir bölmasangiz, men Suriya hukumati va Rossiya bilan kelişuv tuzişim kerak böladi, bu yerga ularning samolyotlarini bizni himoya qilişlari uçun taklif qilaman», degan u.
Yakşanba kuni Reyter agentligi kurdlarning yetakçilari va Asad hukumati vakillari rossiyaliklar aviatsiyasi joylaştirilgan Xmeymim bazasida muzokara ötkazgani haqida xabar tarqatdi.
Al Mayadeen telekanali yakşanba kuni Suriya armiyasi yaqin vaqtlar içida kurdlar yaşaydigan Manbij va Kobani şaharlarida nazorat örnatişi kutilayotganini ma'lum qildi. Suriya armiyasining şimolga jönatilgan harbiylari miqdori aniq keltirilmadi.
Mavzuga oid
Amerika hukumati yakşanba kuni Suriya şimolidagi barça amerikalik harbiylar olib ketilişi uçun tayyorgarlik boşlanganini ma'lum qildi.
«Sönggi 24 soat davomida biz Turkiya janubga tomon hujumini davom ettiriş niyatida ekanini angladik. Ular rejadagidan ham içkariroqqa kirişmoqçi. Bu holatda biz ikki tomondan armiyalar hujumiga uçraş xavfi ostida qolişimiz mumkin», dedi Pentagon rahbari Mark Esper. U olib ketiladigan harbiylar sonini aniq aytmadi, ammo gap 1 ming nafar atrofidagi amerikalik harbiylar haqida ketayotgani bildirildi.
New York Times naşri kurdlar va Damaşq örtasidagi kelişuv Suriya nizosidagi buriliş nuqtasi bölgani haqida yozdi.
Naşrning qayd etişiça, bir tomondan Vaşington bu mojaroda hal qiluvçi harakatlarni amalga oşiriş imkoniyatidan deyarli mahrum böldi, boşqa tomondan bu kelişuv IŞID ustidan qiyinçilik bilan qozonilgan ğalabani tahdid ostiga qöymoqda.
Fransiya prezidenti Emmanuel Makronning sözlariga köra, fransuz tomoni turklarning hujumini töxtatiş uçun harakat qilmoqda.
«Biz sönggi soatlarda prezident Tramp bilan ham, prezident Erdöğan bilan ham gaplaşdik. Biz ikkimiz (Makron va Tramp) bu hujum töxtatilişini istaymiz. Biz ikkimiz ham bu hujum mintaqada gumanitar holat yomonlaşişi va IŞID yana uyğonişiga olib kelişi mumkinligini körib turibmiz», degan Fransiya prezidenti.
Gumanitar holat
Turkiya hukumati harbiy obektlarga zarba berayotgani aytmoqda, ammo kurdlar hujumlar oqibatida tinç aholi vakillari halok bölayotganini ma'lum qilmoqda.
BMT ma'lumotiga köra, «Tinçlik buloği» nomli amaliyot boşlanganidan buyon 130 mingga yaqin kişi öz uylarini tark etişga majbur bölgan va xalqaro taşkilot agar amaliyot davom ettirilsa Yaqin Şarqda yangi gumanitar inqiroz yuzaga kelişi mumkinligidan ogohlantirmoqda.
Çegara hududida ikki tomonning ham qurbonlari kundan kunga ortib bormoqda:
Qarorgohi Buyuk Britaniyada joylaşgan Suriyadagi Inson huquqlari vaziyatini monitoring qiluvçi taşkilot ma'lumotiga köra, sönggi 5 kun içida kamida 50 nafar tinç aholi vakili va 100 nafardan ortiq kurd jangçisi halok bölgan
Suriya demokratik kuçlari ma'lumotiga köra, 56 nafar kurd jangçisi halok bölgan, Turkiya tomoni bu raqam 440 nafarni taşkil qilişini aytmoqda
Turkiya tomoni ma'lumotiga köra, Turkiya janubiga yöllangan raketa zarbalari oqibatida tinç aholi vakillari bölgan 18 kişi, jumladan bir nafar suriyalik bola halok bölgan
Turklar tomonida jang qilayotgan Suriya muxolifat kuçlarining 16 nafar harbiysi va Turkiya armiyasining 4 nafar askari halok bölgan
Ayn-Issadan qoçiş
Suriya şimolidagi asirlar lagerlaridan biri / REUTERS
Yakşanba kuni Suriya şimolidagi Ayn-Issa lageridan yuzlab kişilar qoçib ketdi, ular IŞID jangarilarining oila a'zolaridir. Suriya kurdlari avvalroq Turkiya hujumi munosabati bilan bu hududdagi lagerlar va qamoqxonalarni qöriqlay olmasliklari haqida ogohlantirişgandi.
Ayn-Issadan qança odam qoçgani tafsilotlari hozirça ma'lum emas, monitoring ma'lumotiga köra qoçib ketgan asirlar soni 100 nafar atrofida. Ammo kurdlar xorijlik jangarilarning oila a'zolari bölgan 800 nafarga yaqin kişi qoçişga muvaffaq bölganini aytmoqda.
Turkiya prezidenti Rajab Toyyib Erdöğan esa asirlar qoçib ketgani haqidagi xabarlarni işonçsiz xabarlar deb atadi.
Ayn-Issada 12 mingga yaqin kişi, jumladan IŞIDga aloqador bölgan 1000 nafarga yaqin ayollar va bolalar saqlanardi.
Kurdlar ma'muriyati hozirda lagerni heç kim qöriqlamayotganini ma'lum qilgan.
Bi-bi-si muharriri Sebastyan Aşerning sözlariga köra, agar asirlar çindan ham qoçib ketgan bölsa, mintaqada yuzaga kelgan holat tufayli bu qoçqinlar qayerda paydo bölişi mumkinligini oldindan aytib bölmaydi.
Kurdlarning Suriya demokratik kuçlari ayni vaqtda IŞID bilan aloqador bölgan bir neça ming jangarilarni asirlikda tutib turibdi. Mintaqadagi 7ta turmada jami 12 mingdan ortiq sobiq jangarilar saqlanmoqda. Ulardan 4 mingga yaqini xorijliklardir. Ular saqlanayotgan qamoqxonalarning joylaşuvi haqida aniq ma'lumotlar yöq, lekin OAV ma'lumotiga köra, ular Turkiya bilan çegara yaqinida joylaşgan.
Kurdlar bir neça marta Turkiya hujumni davom ettirsa, IŞID qayta uyğonişidan ogohlantirgandi.
«Asirlar qamoqda qolişi kimlar uçun kerak bölsa, ular kelişi va yeçim topişi kerak», degan kurdlar yetakçilaridan biri Redur Kselil.
Ötgan haftaning juma kuni kurdlar yaşaydigan Qamişli va Xasaka şaharlarida portlovçi qurilmalar örnatilgan avtomobillar portlatildi. Bu teraktlar uçun javobgarlikni IŞID öz zimmasiga oldi. Şanba kuni esa IŞID Suriyada kurd qamoqxonalarida saqlanayotgan safdoşlari uçun qasos oliş maqsadida Suriyada yangi kampaniya boşlaganini e'lon qildi.
Ras-al-Ayn va Tell-Abyad şaharlarini egallaş - Turkiya armiyasining asosiy maqsadi.
Şanba kuni çegaradagi muhim şahar Ras-al-Ayn uçun jang hal qiluvçi bosqiçiga kirdi.
Avvaliga Turkiya öz ittifoqçilari - suriyalik muxolifatçilar bu şahar ustidan nazorat örnatgani haqida ma'lumot tarqatdi, ammo kurdlar bu ma'lumotni rad etib çiqdi.
Bir neça kundan buyon şahar ustidan Turkiya harbiy-havo kuçlari samolyotlari uçmoqda va kurdlarning pozitsiyalariga aviazarbalar berilmoqda.
Turkiyaning Suriyadagi ittifoqçilari ham çegaradan boşlab 30 km hududdagi yöllar va önlab qişloqlar ustidan nazorat örnatilganini ma'lum qildi.
Yakşanba kuni turkiyalik harbiylar Suriya şimolidagi strategik ahamiyatga ega M-4 şossesi ustidan nazorat örnatgani, turklar Suriya içkarisiga 35 kilometrgaça kirib borgani haqida xabarlar tarqaldi.
Turk harbiylari çegara böylab 120 km masofada istalgan nuqtadan artilleriya va aviatsiya orqali Suriya demokratik kuçlari pozitsiyalariga hujum qilmoqda.
Suriyada inson huquqlari vaziyati monitoringi ma'lumotiga köra, şanba kuni Suriya şimolida aviazarba oqibatida halok bölgan 9 kişi orasida kurd huquq faoli va siyosatçisi, Suriya kelajagi partiyasi boş kotibi Xervil Xalaf ham bor edi. U ketayotgan avtomaşina Tell-al-Abyad şahridan janubda pistirmaga tuşib qolgan. Kurdlar bu hujumda Suriya milliy armiyasi harbiylarini ayblagan.
Operatsiyaga qanday munosabat bildirilmoqda?
Turkiyaga hujumni töxtatiş talab qilinib, xalqaro hamjamiyat tomonidan bosim ötkazilmoqda. Ammo prezident Rajab Erdöğan hujum davom ettirilişini ta'kidlamoqda.
Şanba kuni Fransiya Turkiyaga qurol-yaroğ eksporti töxtatilişini ma'lum qildi. Germaniya hukumati esa NATO böyiça ittifoqçisi bölgan bu davlatga qurol yetkazib beriş hajmini qisqartirdi.
Buyuk Britaniya boş vaziri Boris Jonson ham Erdöğan bilan telefon orqali muloqot çoğida turklar boşlagan harbiy amaliyot Suriyada «IŞIDga qarşi olib borilgan işlar natijasini yöqqa çiqarişi mumkinligi»dan ogohlantirdi.
Kurdlar esa Tramp amerikalik harbiylarni olib çiqişga körsatma bergani uçun özlarini aldangan his qilişmoqda. AQŞ prezidenti Turkiya va kurdlar kelişuvga erişişini istaşini, özi bu muzokaralarda vositaçi bölişga tayyorligini ma'lum qildi.
Prezident Tramp hujum töxtatilmasa, Turkiyaga qarşi kuçli sanksiyalar qöllanişidan ogohlantirmoqda.
Berlinda turklar amaliyotiga qarşi aksiya / REUTERS
Şanba kuni Parij, Berlin va boşqa şaharlarda minglab yevropaliklar Turkiyaning Suriyadagi harbiy amaliyotiga qarşi norozilik aksiyalarini ötkazişdi.
