Al-Bağdodiyning ölimi. Bu nimani özgartiradi?

Amerikalik harbiylar Turkiya tomonidan nazorat qilayotgan hududdan va Rossiya tomonidan nazorat qilinayotgan Suriya anklavidan uçib ötgan. Parvoz haqida Turkiya va Rossiya oldindan ogohlantirilgan, ammo amaliyot qay maqsadda ötkazilayotgani oçiqlanmagan.

Qişloqqa yaqinlaşgan vertolyot yerdan turib öqqa tutilgan, hujum qilganlar javob zarbasi bilan yöq qilingan.

Bağdodiy yaşiringan hovlidagi binolarga va avtomobilga bir neça aviazarba yöllangan. Şundan söng harbiylar quruqlikka tuşirilgan.

«Soat 23:30larda biz vertolyotlar ovozini eşitdik. Biz palatkadan yugurib çiqdik, harbiylar bizni töxtatişdi. Ularning barçasi xorijliklar edi, faqat bittasi arab - iordaniyalik yoki saudiyalik. Ular bizni tintuv qilişdi va kişan taqişdi. Bu odam bilan qanday munosabatdaligimizni söraşdi. Bu uyda yaşaydiganlarni tanimasligimizni, biz öz joyimizda, ular özinikida yaşaşini aytdik.

U aytdi: «Muammo yöq, xavotir olmanglar. Biz siz uçunmas, unga keldik. Şu yerda qolinglar». U biz bilan xuşmuomala böldi va öz joyimizda qolişimizni söradi. «Men aytmagunimça şu yerda qolinglar. Keyin qişloqqa ketasizlar. Bu yerda esa portlaş böladi va uy yer bilan bitta qilinadi. Şunda hammasi tugaydi», dedi u», deydi IŞID rahbari yaşiringan uyga qöşni palatkada yaşagan Mahmud Ahmad al-Jassim.

Amerikalik jangçilar darvozadan emas, devorni buzib içkariga kirişgan.

Şundan köng, içkarida bölgan Bağdodiyning tarafdorlari va jangçilar örtasida otişma bölib ötgan. AQŞ prezidentining sözlariga köra, «köp sonli» jangarilar öldirilgan. Özini portlatişga ulgurmagan ikki ayol - Bağdodiyning xotinlari ham öqdan halok bölgan.

CNN telekanali ma'lumotiga köra, kamida ikki jangari va 11 bola qölga olingan.

IŞID rahbari yer osti yöli orqali qoçib ketmoqçi bölgan, ammo yölning oxiri yopiqligini körgaç, özini portlatib yuborgan. Bu vaqtda uning yonida uç nafar farzandi ham bölgan.

«Jasadlar qoldiqlarining genetik ekspertizasi u özini öldirganidan 15 daqiqa ötib boşlandi», deydi telekanal manbasi.

Vaşington vaqti bilan soat 21:45da Tramp tvitterida «olamşumul iş sodir bölgani» haqida yozdi.

Pentagon rahbari Mark Esperning aytişiça, amerikalik harbiylar reyd yakunida IŞIDning kelgusi rejalari bilan boğliq muhim ma'lumotlarni qölga kiritgan. Ikki jangçi yengil tan jarohatlari olişgan.

Trampning bayonoti va Rossiyaning şubhasi

AQŞ prezidenti uşbu amaliyot yakunlari haqidagi bayonotida Turkiya, Rossiya, Iroq, Suriya va kurdlarga minnatdorçilik bildirdi. U Rossiya tomoni amaliyot haqida ogohlantirilgani, Turkiya esa razvedka ma'lumotlari bilan uşbu amaliyot boşlanişi uçun yordam körsatgani, amaliyot boşlanganidan söng Amerika vertolyotlari uçun yölak oçib berib, heç qanday muammo tuğdirmagani haqida gapirdi.

Keyinroq prezident Al-Bağdodiyga qarşi ötkazilgan harbiy operatsiya videosining bir qismi omma e'tiboriga havola qilinişi mumkinligini ma'lum qildi. 

«Mamlakatimiz uçun juda ajoyib dam oliş kuni. Biz ança avval qölga tuşişi kerak bölgan nişonimizni topdik. Razvedka, harbiylar va muvofiqlaştiruvçi bölimlarning izçil faoliyati evaziga... Biz juda xursandmiz. Operatsiya videosining muayyan qismini olib, uni e'lon qilişimiz mumkin», — deya ta'kidlagan Tramp jurnalistlar bilan suhbat çoğida.

Rossiya Mudofaa vazirligi esa AQŞ Al-Bağdodiyni yöq qiliş böyiça muvaffaqiyatli amaliyot ötkazgani töğrisida işonçli ma'lumotga ega emasligini ma'lum qildi.

«Göyoki bu «amaliyot»da töğridan-töğri iştirok etganlar soni köpligi, har birining bayonoti bir-biriga zid bölişi bu amaliyot ötkazilganiga, ayniqsa muvaffaqiyatli yakunlanganiga şubha va savollar tuğdiradi», - degan Rossiya harbiy muassasasi vakili Igor Konaşenkov.

Mudofaa vazirligi rasmiysi Idlib IŞIDga raqobatçi bölgan «Al-Qoida»ning Suriyadagi bölimi tomonidan boşqarilişi va nazorat qilinişiga e'tibor qaratdi.

«Uşbu dalillar bilan boğliq holda, Suriyaning «Al-Qoida» tomonidan boşqariladigan hududida IŞID rahbari bamaylixotir yurgani - heç bölmaganda AQŞ yoki amaliyotning boşqa iştirokçilarining töğridan-töğri dalillarini talab qiladi», dedi u.

28 oktabr kuni Rossiya prezidenti matbuot kotibi Dmitriy Peskov agar IŞID rahbari yöq qilingani haqidagi ma'lumot tasdiqlansa, buni «AQŞning xalqaro terrorizmga qarşi kuraşga qöşgan jiddiy hissasi» deb ataş mumkinligini aytdi.

IŞIDning sukuti

IŞIDning taşviqot kanallari hozirça işlaşda davom etmoqda va al-Bağdodiyning ölimi haqidagi xabarlarga munosabat bildirmadi.

Bi-bi-si jurnalisti Abdurahim Saidning aytişiça, bu jangarilar mediasiga xos bölgan amaliyot bölib, öz yetakçilari halokatiga oid xabarlarga heç qaçon tezlik bilan munosabat bildirmaydi. 

Saidning taxmin qilişiça, IŞID al-Bağdodiyning ölimini keyinçalik jang maydonida halok bölgan qahramon ölimi körinişida taqdim etadi. 

Şuningdek, IŞID bunday yangilikdan öz safiga yangi terrorçilarni jalb etişda foydalanişi mumkin. Mart oyida AQŞ Suriyada IŞID ustidan uzil-kesil ğalaba haqida e'lon qilganida taşkilot öz faoliyatini Pokiston, Hindiston, Markaziy Afrika Respublikasi va boşqa mamlakatlarda yangi guruhlari oçilişi va yangi hujumlar amalga oşirilişini ma'lum qilgandi. Al-Bağdodiyning ölimi haqida rasman e'lon qilingaç ham taşkilot öz tarafdorlarini yangi terrorçilik aktlariga çorlaşini kutiş mumkin.

Bir siyosatçi ğalabasi

Yaqin Şarq instituti prezidenti Yevgeniy Satanovskiyning fikriça, al-Bağdodiyning yöq qilinişi haqidagi xabar şaxsan Trampning foydasiga işlaydi. U ayni vaqtda ikkinçi marta prezidentlikka saylanişga harakat qilmoqda.

«Uning çiqişi yorqin va çiroyli böldi. Barakalla, qanday işlaşni, auditoriyani his qilişni biladi», degan u Bi-bi-si muxbiri bilan suhbatda.

Uning fikrini «Al-Bağdodiyning yöq qilinişini Trampning şaxsiy yutuği» sifatida baholagan siyosatçi va arabşunos Aleksey Malaşenko ham qöllab-quvvatlagan.

«Bu siyosatda katta voqea emas, ammo bu Tramp uçun muhim edi», degan u.

Albatta, bu Tramp uçun 2020 yilgi saylovlar arafasida asosiy kuzirlardan biriga aylanişi mumkin. Öz vaqtida Barak Obamaga ham «Al-Qoida» rahbari Usama bin Lodinning öldirilişi preziyentlik saylovlarida qöl kelgandi.

Bundan buyoğiga nima böladi?

«Abu Bakr al-Bağdodiy IŞIDning ramzi edi», deydi Bi-bi-sining xavfsizlik masalalari böyiça muxbiri Frenk Gardner.

IŞID qudratining çöqqisiga çiqqanida bu tuzilma egallagan hududlarda 8 milliondan ortiq kişi istiqomat qilardi. Bu hududlarda qat'iy va şafqatsiz qonunlar, namoyişkorona qatllar ötkaziş bilan qörqitiş, soliqlar va ölponlar ustiga qurilgan rejim hukmronlik qilardi.

«Bağdodiyning ölimi albatta taşkilotga yana bir jiddiy zarba böldi. Ammo bu hammasi tugadi, degani emas. Tez orada uning örnini kimdir egallaydi», deb hisoblaydi Gardner.

Stanovskiyning prognozlariga köra, al-Bağdodiyning ölimi Yaqin Şarq va Suriyadagi vaziyatga aytarli ta'sir körsatmaydi.

«Nima uçun ham ta'sir qilsin? Masalan, «Al-Qoida» öz vaqtida Usama bin Lodinni yöqotgandi. Buning ta'siri böldimi? Abbottabaddan oldin ham (bin Lodin 2011 yilda uşbu hududda öldirilgandi), keyin ham yaşamoqda», deydi ekspert.

Suriya hukumatidagilar esa IŞID rahbarining öldirilişi taşkilotning hududiy yaçeykalari faoliyatiga kuçli zarba böldi, deb hisoblamoqda. Turkiyada duşanba kuni IŞID tarafdori ekani gumon qilingan 20 kişi qölga olindi. Afğoniston hukumati Bağdodiyning ölimi «terrorizmga berilgan kuçli zarba» deb hisoblamoqda.

IŞID ğoyalariga tarafdor bölgan guruhlar Afğonistonda, Liviyada, Şarqiy Afrikada, Janubiy-Şarqiy Osiyoda va boşqa mintaqalarda mavjudligini saqlab qolmoqda. BMT Xavfsizlik xizmati ma'lumotiga köra, Suriya va Iroqda ham IŞIDning maxfiy yaçeykalari tuzilişi va ularning faoliyati davom ettirmoqda.

IŞID Bağdodiyning vorisi nomini e'lon qilmadi. Tahlilçilar ham rahnamoning ölimi ekstremistlar örtasidagi içki bölinişni kuçaytirişiga umid bildirişgan.

AQŞ va ittifoqçilar Bağdodiyning örnini egallaşi mumkin bölgan nomzodlarni ham yöq qilişga kirişdi: Başiradagi amaliyotdan bir neça soat vaqt ötib Bağdodiyning «öng qöli» hisoblangan Abu al-Hassan al-Muhojiriy Ayn al-Bayda qişloği hududida yuk maşinasiga berilgan aviazarba oqibatida öldirildi.

Dastlab, Iroq razvedkasi Bağdodiyning ikki nafar yordamçisi Abu Abdul Rahmon al-Jyezuraviy va Abu Usmon al-Faransiydan biri IŞIDning yangi rahnamosi bölişi kutilayotgani töğrisida xabar tarqatdi.

Newsweek manbasi esa yangi rahnamo iroqlik sobiq zobit Abdulla Qardoş bölişi haqida xabar tarqatdi. Ma'lum qilinişiça, Amerika razvedkasida Bağdodiyning örnini egallaşi mumkin bölgan 6 kişidan iborat röyxat mavjud, naşr ulardan faqat birining nomini keltirgan.

Abdulla Qardoş — Saddam Husayn boşqaruvi vaqtida Iroq harbiy xizmatida ofitser bölgan, sobiq harbiy. Kelib çiqişi turkman millatiga mansub Qardoş Iroqning Tal-Afar şahrida yaşagan, u Al-Bağdodiy bilan ön yildan ortiq vaqt davomida birga yurgan va Bukkadagi Amerika harbiylarining asirlar lagerida ham IŞID yetakçisi bilan birga jazo muddatini ötagan.