Davlat xizmatçisiga tajovuzni oqlaş mumkinmi?

2012 yildagi 437 ming global qotilliklarning eng yuqori 36 foizi Lotin Amerikasi davlatlariga töğri kelgan va bu 2010 yilga nisbatan 8,5 foizga köp.

Markaziy Amerikada har kuni har 100 ming aholiga 25ta qotillik töğri keladi, Janubiy Amerikada esa 23ta, Karib dengizi davlatlarida uşbu körsatkiç 16tani taşkil qiladi. E'tibor bering, bu tabiiy ölim emas, insonlarning bir-birini qasddan öldirişi.

Sözimiz boşida tilga olgan «Qonuniy tartiblarga itoat qiliş indeksi»ga köra, Argentina, Braziliya va Venesuela kabi davlatlarda aholining katta qismi özini kimdir öldirib ketişidan qörqib yaşaydi.

Ötgan asrning 90-yillarida Özbekistonda ham uyuşgan jinoyatçilik – mafiya kuçayganini katta avlod vakillari juda yaxşi eslaydi.

Mafiya nimani anglatadi? Mafiya bu davlat örnatgan qonuniy tartiblardan taşqarida, tor doiradagi şaxslar manfaati uçun xizmat qiluvçi «alohida tartiblar» borligi deganidir.

Xalqona tilda aytganda, tadbirkor bölmoqçimisiz, davlatga tölaydigan soliqlardan taşqari, öşa hududning mafiyalariga ham badal tölab turişingiz kerak böladi.

Baxtimizga, bu davrlar ortda qoldi. Davlat tomonidan uyuşgan jinoyatçilikka qarşi qattiq kuraşlar samarasi ölaroq, bunday guruhlar jilovlandi va endi «mafiya» Özbekiston uçun ötmiş bölib qoldi, xolos.

• Fakt: Özbekistonda 2019 yilda jinoyatçilik körsatkiçi 2018 yilga nisbatan 3 mingtaga kamaygan!

Jinoyatçilikni jilovlaş va barqaror jamiyat qurişda içki işlar xodimlarining örni va rolini, ular bergan qurbonlarni unutmasligimiz lozim.

Şuningdek, umrining nimçorak qismini öz kasbining fidoyisi böliş uçun öqişga sarflagan şifokorlarga nisbatan qilinayotgan şafqatsiz munosabatdan odamning eti junjikadi. Tanasidagi oğriqdan xalos böliş ilinjida bemor şifokor huzuriga kelsa-yu, lekin şifokorning özini yarador qilib ketsa, buni qanday baholaş mumkin axir? Afsuski, bizda bunday tajovuzlarni ham oqlaşga uriniş körinmoqda.

Öz jahlini jilovlay olmasdan bir professional şifokorni nogiron qilib qöygan şaxs uning bilimi yordamida dardiga davo topişi mumkin bölgan yuzlab boşqa bemorlarni öylamaydimi? Ertaga farzandi yo ota-onasining joni oğriganda, öz kasbidan köngli sovigan şifokorga duç kelişi mumkinligini-çi? Özi ketayotgan kemani çöktiriş aqldanmi?

• Fakt: Soğliqni saqlaş vazirligi ma'lumotiga köra, 2018-2019 yillarda Özbekistonda şifokorlarga nisbatan 400dan ortiq tajovuz holatlari qayd etilgan.

Şunday zöravonliklarni «mumkin ekan», «oqlasa bölar ekan», «muammoni hal qilişga yordam berar ekan» degan notöğri qaraş bilan tarbiyalanayotgan yoş avlod ta'lim berayotgan ustoziga qöl kötaryapti, uni kalaka qilib tasvirga olyapti va ijtimoiy tarmoqqa joylayapti. Bu hol davom etaversa, kelajagimizni qanday tasavvur qiliş mumkin?

Şu örinda, payğambarimiz sollallohu alayhi vasallamning quyidagi hadislari yodga tuşadi: «Ikki ne'mat borki, köpçilik insonlar uning qadriga yetmaydilar. U – xotirjamlik va sihat-salomatlikdir».

Musulmonlarning bir-biriga nisbatan qöl kötarişi şariatimizga ham zid.

Yana ma'lumot uçun quyidagi faktlarni ham bilib qöysak, zarar qilmaydi:

- Avstraliyaning Yangi Janubiy Uels ştati Jinoyat kodeksida politsiya xodimlariga nisbatan kuç işlatiş uçun alohida javobgarlik belgilangan bölib, bunda aybdor şaxslarga nisbatan 12 yilgaça ozodlikdan mahrum qiliş jazosi tayinlanadi;

- AQŞning Florida ştati qonunçiligida ham huquqni muhofaza qiluvçi organ xodimlari va tibbiy xizmat körsatuvçi xodimlarga hujum qilganlik, ularni kaltaklaganlik uçun alohida javobgarlik belgilangan;

- milliy qonunçiligimizda alohida içki işlar, tibbiyot, ta'lim yoki boşqa soha xodimlariga qarşilik körsatganlik, ularni döpposlaganlik uçun alohida javobgarlik belgilanmagan bölsa-da, hokimiyat vakiliga yoki fuqaroviy burçini bajarayotgan şaxslarga nisbatan javobgarlik çoralari belgilangan.

Unga köra, qonun doirasida xizmat vazifasini bajarayotgan hokimiyat vakili yoki fuqaroviy burçini bajarayotgan şaxsga qanday şaklda bölmasin özining xizmat vazifasini bajariş yoki fuqaroviy burçini bajarişdan voz keçişga, şuningdek, qonunga xilof harakatlar sodir etişga majbur qiliş beş yilgaça ozodlikdan mahrum qiliş bilan jazolanişga olib keladi.

Davlat xizmatçilariga, xususan, içki işlar xodimlariga munosabat bu davlatga munosabatdir. Çunki har bir içki işlar xodimi özining şaxsiy xizmatini emas, davlat xizmatini ötamoqda.

Unutmang, tinçligimiz, soğliğimiz posbonlariga qilingan tajovuz – davlat barqarorligiga tajovuzdir! Bu özini yemiriş va anarxiya sari yöldir. Xalq sifatida yaşab qolişni va yuksalişni istagan heç bir xalq bu yöldan yurmasa kerak.

Şaxsiy ehtiyojlar hamda jamiyat ehtiyojlari örtasidagi muvozanatning saqlanişini ta'minlaş esa har birimizning burçimizdir.

Furqat Tojiyev

Adliya vazirligi mas'ul xodimi