Koronavirus sababli ölgan kişi şahid hisoblanadi – koronavirusga oid fatvolar e'lon qilindi
|03:59 / 23.04.202068 5069 min
Agar kasallikka çalinmagan bölsa, musulmonga Ramazon oyida rözasini buziş mumkin emas. Lekin şunga qaramay şifokorlar röza koronavirusga çaliniş va u orqali halok böliş xavfini kuçaytiradi degan taqdirda va bu narsa ilmiy jihatdan öz tasdiğini topganda, röza tutmaslik mumkin böladi. Biroq bu narsa hozirgaça ilmiy tasdiğini topgan emas.
Özbekiston musulmonlari idorasi rasmiy portalida koronavirus borasidagi fatvolar e'lon qilindi.
Koronavirus sababidan ölgan kişi şahidmi?
Al-Azhar xalqaro elektron fatvo markazining ta'kidlaşiça, koronavirus sababidan vafot etgan kişi şahid maqomida böladi va unga şahidlar ajri beriladi. Dunyo hukmlari borasida unga barça musulmon mayyitlarga tatbiq qilinadigan ğusl, kafanlaş, janoza namozi kabi hukmlar joriy qilinadi. Buning dalili Payğambar alayhissalomning quyidagi hadislari: “Şahidlar beşta: töun (ölat)dan ölgan, qorin oğriği (içki kasallik) bilan ölgan, çökib ölgan, tom bosib ölgan, Alloh yölida şahid bölgan kişilar”. Bir rivoyatda, töun (vabo)da ölgan şahiddir, deganlar.
Ana şulardan kelib çiqib koronavirusdan ölganlar ham töun (ölat) dan ölganlar qatorida hisoblanadi.
Koronavirusdan saqlaniş uçun taqilgan niqob bilan namoz öqişning hukmi
Islom tadqiqotlari markazi huzuridagi fatvo hay'ati musulmonlarga koronavirus tarqalişi yoki yuqişidan ehtiyot böliş sababli taqib oladigan niqoblarda namoz öqişni zarari yöqligini qayd etgan.
Masjidlarda namoz öqişni töxtatişning hukmi
Misr fatvo uyi (Dorul ifto) Azhar şayxi va Misr vaqf vazirining yangi turdagi koronavirus tarqalişini oldini oliş böyiça körilayotgan çora-tadbirlar doirasida, ikki hafta mobaynida, respublikaning barça hududlarida jamoat va juma namozlarini ado etişni töxtatib, azon aytiş bilan kifoyalaniş qarorlarini ma'qullaşini e'lon qildi.
Spirt bilan dezinfeksiya qilingan masjidda namoz öqişning hukmi
Azhar fatvo markazi: spirt – gidrooksid birikmasi bölgan uglerod va vodorod zarralaridan iborat ximiyaviy murakkab element.
Ximiklarga köra har qanday spirt deb ataluvçi moddalar ham mast qiluvçi bölavermaydi. Mast qilmaydigan spirtning sifatlari mast qiladigani kabi bölmagani va özgariş sodir bölgani uçun u pok hisoblanadi. Şuning uçun u bilan badanni va turli yuzalarni dezinfeksiyalaş mumkin bölaveradi. Şu sababli badanga yoki namoz joyiga bunday spirt tekkandan söng namoz öqiş joiz.
Mavzuga oid
Ammo, tarkibi va mast qilişi jihatidan avvalgi holida bölgan spirtning hukmi esa ulamolar örtasida ixtilofli masala bölib, uning hukmi ixtiyor qilingan qavlga köra pokdir. Markazga köra spirtni tibbiy tomondan tozalaşda işlatiş mumkin va u bilan turli yuzalarni, jamoat joylarini va masjidlarni tozalaşning zarari yöq. Kiyimi, badani yoki joynamoziga spirt tekkan odamning namozi durust böladi.
Koronavirus sababli juma namozini uyda öqişlik hukmi
Azharning xalqaro elektron fatvolar markaziga köra, uyda jamoat bölib, xutbalari bilan ikki rakaat öqilgan juma namozi ado topmaydi. Hattoki namozxonlar soni köp bölsa ham töğri bölmaydi. Uyda xutbasiz tört rakaatdan iborat jamoat bölib yoki yakka-yakka holda peşin öqiladi. Kişi erkak va ayollardan iborat öz ahliga imom bölib, jamoat holda ado etişi mustahabdir.
Koronavirus sababidan juma namozini öqimaslikning hukmi
“Fatvo uyi” quyidagiça javob berdi: jamoat va hattoki juma namozlarini tark qilişga sabab böladigan qator omillar mavjud bölib, kuçli jala, insonga zahmat yetkazadigan loygarçilik, masjid yölini körib bölmas darajadagi qoronğulik kabi umumiy hamda kasallik, joniga, moliga, ahliga xatar bölişi kabi xususiy omillar şular jumlasidandir. Şuningdek, badböy narsa iste'mol qiliş, kuçli mudroq bosişi va şularga öxşaş holatlar ham jum'a namoziga hozir bölişdan tösadi.
Koronavirus sabab röza tutmaslikning hukmi
Azharning xalqaro elektron fatvolar markazi şifokorlar yangi turdagi koronavirusni oldini olişga qaratilgan çoralar sifatida insonning oğzi kun böyi nam holda turişligi zarur degan tavsiya berganda Ramazon rözasini tutiş hukmi böyiça savolga feysbuk ijtimoiy tarmoğidagi rasmiy sahifasi orqali javob berdi.
Unda keltirilişiça, agar kasallikka çalinmagan bölsa, musulmonga Ramazon oyida rözasini buziş mumkin emas. Lekin şunga qaramay şifokorlar röza koronavirusga çaliniş va u orqali halok böliş xavfini kuçaytiradi degan taqdirda va bu narsa ilmiy jihatdan öz tasdiğini topganda, röza tutmaslik mumkin böladi. Biroq bu narsa hozirgaça ilmiy tasdiğini topgan emas.
Koronavirus pandemiyasi davom etgan taqdirda tarovih namozlarining hukmi
Maşhur Islom da'vatçisi Mabruk Atiyyaga köra tarovih namozlarini uyda ado etiş masjidlarda ado etişdan afzaldir. Çunki tarovihning hukmi sunnat bölib, sunnatlarni uyda ado etiş masjidda ado etişdan yaxşiroqdir. Olimning ta'kidlaşiça, yiğiliş musulmonlarga zarar yetişiga sabab böladigan bölsa, namoz uçun yiğilmaslik kerak. Koronavirus sababli masjidlar farz namozlari uçun yopilgan bir paytda sunnat namozlar uçun oçilmasligi öz-özidan tuşunarli.
Koronavirusga qarşi duo uçun töplanişlarning hukmi
“Misr fatvo uyi” hozirda fuqarolarni koronavirus tarqalmasligi uçun har qanday töplanişga çorlaşdan ogohlantirdi.
Fuqarolarni köçada yoki boşqa biror joyda har qanday maqsadda va har qanday sabab bilan töplanişga bölgan barça çaqiriqlar şar'an harom va buzğunçilikdir. Uşbu çora-tadbirlarga amal qilmagan har bir şaxs şar'an gunohkordir.
Virus yuqişidan qörqib kursiga ötirib namoz öqiş hukmi
Şayx U'vayda Usmon (dorul ifto boş kotibi): koronavirus yuqişidan qörqib kursiga ötirib namoz öqiş mumkin emas. Musulmon kişi uçun zarur ehtiyot çoralarini körişgina vojib böladi.
Masjid yopilganda uning taşqarisida juma namozini öqiş hukmi
Masjid yonida yo maydonlarda yoki binolarning tomida yoki yopilgan masjid içida kamçilik kirib olib, ustilaridan qulflab juma yoki boşqa jamoat namozlarini ado etib, masjidlarda jamoat va juma namozlarini ado etmaslik qaroriga amal qilmaslik heç kimga joiz emas.
Uyda televizor yoki radio orqali namoyiş qilinayotgan namozdagi imomga iqtido qilib namoz öqiş joizmi?
Televizor yoki radio orqali namoyiş qilinayotgan juma yoki boşqa namozga iqtido qilib namoz öqiş heç kim uçun joiz emas.
Faqirlarning ehtiyoji sabab zakotni öz vaqtidan oldin çiqariş hukmi
Misr fatvo uyi: zakot aslida öz vaqtida çiqariladi. Kambağal yoki biror şunga haqli bölgan muhtojning ehtiyojidan kelib çiqib bir yoki bir neça yilning zakotini avvaldan çiqariş mumkin, bunga heç qanday şar'iy mone'lik yöq.
Kasallik va vaboni istehzo qiliş va uni mensimaslik
Azhar markazi feysbuk orqali: masxara va istehzo şariat qaytargan işlardan bölib, balo, ofat va musibatlar vaqtida insonlardan bu kabi qiliqlarning sodir etilişi töğri emas. Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti va dunyo davlatlari soğliqni saqlaş vazirliklarining uşbu vabo vaqtida ehtiyot va profilaktik çoralari sifatida bayon qilayotgan yöl-yöriqlari masxara qiladigan, dindagi bid'at yoki nosoğlom aql bilan qilinayotgan işlar emas. Aksinça, dinimiz 1400 yil avval bu kabi işga bizni çorlagan. Jumladan, hadisi şarifda Rasululloh sallallohu alayhi vasallam: “Biror yerda vabo çiqqanini eşitsangiz u yerga bormang, agar siz turgan yerda vabo tarqasa u yerdan qoçib çiqmang”, deganlar (Imom Ahmad rivoyati).
Kiyimlarga tarkibida spirti bölgan moddalarni suriş va ularda namoz öqiş
Badan yoki kiyimga tarkibida spirt bölgan moddani tozalaş yo virus va bakteriyalardan himoyalaniş uçun surib namoz öqiş joiz.
Koronavirus bilan ölgan mayyitni yuvişning hukmi
Odatda vafot etgan musulmon ğusl qildirilib, kafanlanib, janozasi öqiladi, lekin vabo tarqalgan va meditsina mayyitni uşlagan tiriklarga ötişini isbotlab turgan bir vaqtda mayyit ustidan suv quyilib, uni işqalamasdan biror çora qilib suv yetkazilişi kifoya qiladi. Bunda ğassolga kasallik yuqmasligi uçun maxsus kombinezon kiydiriş, xonani dezinfeksiyalaş kabi mutaxassislar tomonidan beriladigan barça çoralar qöllanişi kerak böladi.
Agar mayyit tanasidan suyuqlik oqiş xavfi bölsa, kafan ustidan suv ötkazmaydigan material bilan yaxşilab örab qöyilişi şart. Kasalxonadan yuvib, örab çiqarilgan mayyit ahllari masjiddan boşqa alohida joyda janoza öqib, dafn qilişlari mumkin. Unga janozani jamoatning eng kam miqdori bölgan ikki kişi öqisa ham kifoya. Hattoki ğoyibona janoza öqilişi ham joiz. Bularning bari muqaddas dinimizning yuksak insonparvarlik maqsadlari bilan hamohang hisoblanadi. Şuningdek, bunga şariatda e'tiborli hujjatlar bor. Zero zaruratlar taqiqlarni bekor qiladi hamda zarurat kerakli miqdorda e'tiborga olinadi.
