— To‘g‘ri ta'kidlab o‘tdingiz, lekin aslida bu holat dollar kursi qadrli bo‘lmoqda, o‘smoqda, degan ma'noni bildirmaydi. Chunki, dollar jahon iqtisodiyotida rezerv valutalardan biri (asosiysi) sanaladi. Qaysi ma'nodaki, ya'ni, butun dunyo YaIMning qariyb 20 foizi faqatgina AQShga to‘g‘ri keladi. Shuningdek, butun dunyo iste'molining 40 foizi AQSh hissasiga to‘g‘ri keladi.
Xalqaro moliya institutlarining deyarli barchasi AQSh hududida joylashgan, qolaversa, so‘nggi jahon valuta tizimi, ya'ni valuta munosabatlarini tartibga solish bo‘yicha konferensiya Yamaykaning Kingston shahrida 1976-78 yillarda bo‘lib o‘tgan. Bu tizimda ham qator nomuvofiqliklar mavjud. Lekin, so‘nggi jahon valuta tizimini strukturasini, arxitekturasini saqlab qolishga harakat qilinmoqda. Eng rivojlangan davlatlar (G-7) ichida ham eksport-import operatsiyalari hajmi bo‘yicha ham, qo‘llaniladigan valuta bo‘yicha ham AQSh dollari, umuman, dunyo tashqi savdosida, ya'ni eksport-import operatsiyalarida ham AQSh dollari yetakchilik qiladi.
— Bu holatning milliy iqtisodiyotimizga ta'siri nimalarda seziladi?
— Milliy valuta kursining tushishi masalasiga keladigan bo‘lsak, hozirgi kunda nafaqat bizda, shuningdek, balki bizning asosiy tashqi savdo hamkorlarimizda devalvatsiya jarayonlari kuzatilmoqda. Albatta, bu holat bizga ham o‘z ta'sirini o‘tkazadi. Masalan, Xitoyda koronavirusni keng tarqalishi oqibatida yuzaga kelgan pandemiya tufayli Xitoy iqtisodiyotida harakatsizlik kuzatildi, ya'ni iqtisodiy jarayonlar pasayish tendensiyasiga ega bo‘ldi. Buning natijasida, Xitoyning yoqilg‘iga bo‘lgan talabi keskin kamayishi oqibatida neft-gaz mahsulotlarini importini sezilarli darajada qisqartirishiga sabab bo‘ldi. Buning natijasida, zanjirli reaksiya oqibatida neft-gaz xomashyolarining narxi tushdi, xususan, neftning narxi keskin pasaydi, gaz importining hajmi tushdi, oqibatda uning ham narxi pasayishi kuzatildi. O‘zbekistonning tashqi savdosiga gaz eksportining pasayganligi, tashqi savdoda eksportning sezilarsiz bo‘lsa-da, pasayishiga sabab bo‘ldi. Shuningdek, to‘lov balansini xalqaro transferlar moddasida keskin kamayishi kuzatildi, sababi, xorijda ishlayotgan migrantlarimiz tomonidan jo‘natilayotgan xalqaro pul o‘tkazmalarining sezilarli darajada pasayishi kuzatildi. Tijorat banklarining valuta pozitsiyalarida qisqa muddatli likvidlilik muammolari kuzatilishi ro‘y berdi. Lekin, eng yaxshi tomoni milliy valuta - “so‘m” kursini ushlash uchun sun'iy harakat qilinmayapti, bozor qonunlariga muvofiq devalvatsiya kuzatilmoqda. Butun dunyoda valuta kursini barqarorligini ta'minlash uchun Markaziy banklar tomonidan valuta intervensiyasi o‘tkaziladi.
