O‘zbek-lotin alifbosidagi matnlarda ko‘p uchraydigan xatolar o‘zbeklarga xos bo‘lmagan «ц» harfi bilan bog‘liq. Filologiya fanlari nomzodi, lug‘atshunos Ravshan Jomonov «ц» tovushli so‘zlar imlosi haqida batafsil maʼlumot berdi.
1940-yilda joriy qilingan kirill alifbosi orqali o‘zbek tiliga «ц» degan tovush kirib kelgan. O‘shandan buyon bu harfni kirill yozuvida qo‘llay boshladik.
1993-yilga kelib o‘zbek lotin alifbosining joriy etilishi bilan mazkur harfni qanday ifodalash masalasi kelib chiqdi. 1993-yil 2-sentabrda qabul qilingan o‘zbek lotin alifbosida «ц» o‘rniga «c» belgisi qabul qilindi. 1995 yilgi o‘zgartirishlardan so‘ng mazkur harf o‘zbek lotin alifbosidan chiqarib tashlandi.
Xo‘sh, buning sabablari nima? Birinchidan, «ц» tovushi o‘zbek tiliga xos tovush emas, chunki «ц» deganda «t» va «s» tovushlarini ajratibroq talaffuz etamiz. «Ц» esa qorishiq tovush hisoblanadi. Ikkinchidan, bu harfni ifodalash uchun «t» va «s» harflaridan foydalanish mumkin. Shundan kelib chiqib, 95-yilgi variantdan boshlab «ц»ni lotin yozuvida 2 xil usulda yoza boshladik.
Birinchisi, «s» harfi bilan. Agar «ц» so‘z boshida va oxirida kelsa, shuningdek, so‘z o‘rtasida undosh tovushdan keyin kelsa, «s» bilan yozish mumkin. Bunda o‘zbeklar nutqiga xos talaffuz yuzaga keladi. Masalan,
- Циркуль – sirkul, цирк – sirk;
- герц – gers, абзац – abzas;
- акция – aksiya, концерт – konsert kabi.
Ikkinchisi, «ц» harfi so‘z o‘rtasida ikki unli tovush orasida kelsa, «ts» shaklida o‘girish kerak. Masalan, доцент – dotsent, акация – akatsiya, конституция – konstitutsiya kabi. Bu o‘rinda kirill va lotin o‘rtasida muvofiqlik bor.
Shu bilan birga, istisno holatlar borki, buni ham ko‘rib chiqish kerak. Masalan,
- Антициклон – antisiklon, эпицентр – episentr, геоцентрик – geosentrik.
