«Omadimiz kelsa, ish chiqadi, bo‘lmasa ijara pulini ham to‘lolmaymiz» – qozon qaynatish g‘amidagi mardikor ayollar hikoyasi

Atrofimizda bu kabi bardoshli ayollar ko‘p, juda ko‘p. Taqdim etmoqchi bo‘lgan lavhamiz qora qozonni qaynatish uchun hayot qiyinchiliklariga bardosh berib kelayotgan, mardlar ishi – mardikorlikka chiqqan ayollar haqida.

Toshkent shahri, Qo‘yliq bozori tarafdagi ko‘prik yaqini va metro yo‘li biqini ishchi ayollarning kunlik yig‘iladigan joyi hisoblanadi. Bu yerda ko‘pincha 20–30 chog‘li ayol ish beruvchilarni kutib turadi. Ish har doim ham bo‘lavermaydi, shu sabab raqobat katta.

Qozon qaynatish dardidagi ayollar bilan ularni qiynayotgan muammolar, turmushi, oilasi, kechinmalari haqida suhbatlashdik.

– Sir bo‘lmasa, qayerda yashaysiz?

– Ijarada, kuniga 40 ming so‘mdan turamiz. Ba'zilar oylikka ijarada yashashadi. Davlatimiz mardikorlarga arzonga ijarali yotoqxonalar qilib bersa yaxshi bo‘lardi.

– Sal nariroqdagi kunlik ishchilar markaziga bormaysizmi?

– U yer doim qulf turadi. Kimdir ish so‘rab ham bormaydi.

– Yashash joyingizda ish so‘rab biror joyga murojaat qilganmisiz?

– Ish yo‘q,bo‘lgandayam 1 million so‘m oylikka yashab bo‘ladimi? Kommunal to‘lovlar va yana boshqa kichik xarajatlardan ortmaydi. 400–500 ming so‘m oylik taklif qilishadi. Farroshlik qiladiganlar nari borsa 800 ming so‘m oladi. Unga oziq-ovqat olsinmi yoki kiyinsinmi?

– Farzandlaringiz bormi?

– Ha, bir qizim bor.

– Yaqinlaringiz bu yerda ishlashingizdan xabardormi?

– Ha, xabardor.

– Turmush o‘rtog‘ingiz bormi?

– Ha, usta bo‘lib ishlaydi.

Ayollardan kunlik ishchilar markazi ochilishida bo‘lgan ko‘zbo‘yamachiliklar haqida so‘radik. Chunki ochilish marosimida boshqa jurnalistlar qatori biz ham qatnashgandik.

– Bandlik va mehnat munosabatlari vaziri qatnashgan ochilishga o‘zim ham borgandim. Ayollarga ko‘plab qulayliklar yaratilishi haqida va'dalar berilgandi...

– O‘shanda ayollarga 70–80 ming so‘mdan pul berib gapirtirishgan. Ayollar, tabiiyki, bu pulga rozi bo‘lib gapirishgan.

– Balki, ishchilarni o‘sha yerga borishga o‘rgatish kerakdir?

– Ishchilarni u yerga borishga o‘rgatish qiyinmas. Ish beruvchilar eski joyga o‘rganishgan.

– Borgan joylaringizda nojo‘ya holatlar bo‘lmaganmi?

– Men bilan bunday holat bo‘lmagan, biz asosan uy ishlarini qilamiz: oyna yuvish, pol artish, yangi remont qilingan uylarni tozalaymiz.

– Qancha haq berishadi?

– Kuniga 80–150 ming so‘m atrofida. O‘ylab ko‘ring: 40 ming so‘m kunlik ijara pulini bersam, qolgani nimaga yetishi mumkin?

– Har kuni ish bo‘ladimi?

– Yo‘q, haftada 2–3 martagina ish chiqadi, xolos. Bu yerda sarg‘ayib yuramiz. Ijara puli kuniga 40 ming so‘m. Shuni ham to‘lashga qiynalamiz.

– Ishga bir o‘zingiz chiqasizmi?

– Yo‘q, 2 kishi chiqamiz. Chunki yolg‘iz o‘zimiz qo‘rqamiz.

– Militsiya xodimlari bu yerda yerda yig‘ilmaslikni aytib haydarkan. Shu to‘g‘rimi?

– Yaqin kunlar ichida bunaqa holat ro‘y bermayapti. Ilgarilari bo‘lardi. Erkaklar alohida joyda, biz shu yerda turamiz. Bizga militsiya kelgandayam kunlik ishchilar markaziga boringlar, deydi. U yerga borganimiz bilan ish beruvchilar bormasa nima qilamiz? Markaz orqali ishga chiqsangiz, kunlik 10 ming so‘m pul to‘lovi ham bor ekan. Ish chiqishi ham lotereyaga o‘xshaydi. Har kuni ish bo‘lmaydi. Omadingiz chopganda ish chiqadi. Bir kun ishlasam, 4 kunlab ishlamayman. Non va suv bilan qorin to‘qlagan kunimiz ko‘p bo‘lgan.

– Bu yerda kun bo‘yi turgandan keyin tushlik ham qilasizlarmi?

– Ha, yaqinroqda somsa, choy sotishadi. Ba'zida uydan yegulik olib kelamiz.

Boshqa ayollar davrasiga borib, ulardan vaziyatni ijobiy tomonga o‘zgartirish uchun nima qilish mumkinligi haqida so‘radik.

– Ayollarga ishchi o‘rinlari yaratib berilishi kerak. Kunlik ijara uchun arzon yotoqxonalar tashkil etilsa yaxshi bo‘lardi. Bundan 2–3 yil oldin Xotin-qizlar qo‘mitasi mutasaddilari muammolaringizni hal qilamiz, deb olib ketishgandi. Borganimizda ish masalasini hal qilib berishlarini aytishgan. Vaqtinchalik arzon ijara uylarni qurib berish masalasini ham so‘ragandik. Shunda qo‘mita raisi Elmira Bositxonova nimaga sizlarga uy qurib beraman, deb aytdi. U faqat ish topib berishini aytdi. Bu gaplar 2018 yilda bo‘lgandi. O‘shandan beri hech qanday o‘zgarish bo‘lmadi.

– Qancha oylik sizlarni qoniqtiradi?

– 2–3 million so‘m yetadi oyiga. Bizga hozir kreditga uy berishsa, uni to‘lay olmaymiz. Agar mobodo yordam qilib uy berilsa, biz o‘sha uy uchun soliq (uy solig‘i, yer solig‘i), kommunal to‘lovlar to‘lagan bo‘lardik. Bu soliqlar, to‘lovlar davlatga foyda-ku. Bekorga qimmat ijara puli to‘lab yuribmiz. Kamida 600–700 ming so‘m to‘laymiz. Ijara xonadonlar sharoiti yo‘q. Bitta xonadonda kamida 20–30 kishi yashaydi. Har biridan kuniga 30 ming so‘mdan olishadi.

Ayollarning ayrimlari mavjud muammolar haqida ochiqchasiga gapirishga rozilik berishdi.

Hafiza Aliyeva (Surxondaryo viloyati, Termiz tumanidan):

«1989 yilda pedagogika bilim yurtiga kirib, 1992 yilda tamomladim. Bu yerda 2012 yildan beri ishlayman. Ma'lumotim o‘rta maxsus, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisiman. 20 yillik ish stajim bo‘lishiga qaramay, ishdan bo‘shatishdi. Tuman xalq ta'limi bo‘limiga uchradim, lekin natija bo‘lmagan.

Hokimiyatda jamg‘arma raisi bo‘lib ishlaganman. XDPda umumbo‘lim mudiri sifatida faoliyat olib borganman. O‘qituvchi bo‘lib ishlaganimda oliy ma'lumotli emassan, deb ishdan bo‘shatishgan. Shundan keyin hech qayerga ishga olishmagan. Yaqin orada ham ish so‘rab murojaat qilganimda, ish yo‘q, deb aytishyapti. Xo‘sh, nima qilishim kerak? Biz ham yolg‘iz onamiz. Bola boqishimiz kerak.

Bu yerda ish har doim bo‘lmaydi. Ertalab kelamiz, ish bo‘lsa, ishlaymiz, bo‘lmasa ijara uyimizga qaytib boramiz. Ovqatlanishimiz kerak, kvartiraga pul to‘lashimiz kerak. Ish bo‘lmagan kunlari ijara pulini to‘lolmaymiz, ovqatga pul topolmay qolamiz. Ma'lumotim, ish tajribam bo‘la turib sarsongarchilikda ishlab yuribman. Oyiga 2 million oylik bo‘lsayam ishlagan bo‘lardim.

Hech qayerga ishga olishmagandan keyin Qozog‘istonda ishlab keldim. Men ham boshqa ayollar kabi vaqtida ishga borib, uyga qaytishni, bolamga, ro‘zg‘orimga qarashni xohlayman. Mahalladagilar 600 ming so‘m oylik taklif qilishdi. Bu pul bilan ro‘zg‘or tebratib bo‘ladimi? Bu yerda ish bo‘lmagan kunlari issiq ovqat ham yemagan kunlarimiz bo‘lgan. Biz ham odammiz, ayolmiz, shu yurt fuqarosimiz. Boshqalar kabi yaxshi sharoitda yashagimiz keladi.

Raisa (Toshkent viloyati, Quyi Chirchiq tumanidan):

«3 farzandim bilan Quyi Chirchiq tumanida yashaymiz. Yolg‘iz onaman. Bu ishga birinchi kun chiqishim. Bundan oldin Rossiyada ishlaganman. 2019 yil dekabrida O‘zbekistonga qaytib keldim. So‘ng karantin boshlanib qaytib ketolmadim. Endi bolalarimni boqolmayapman. Chunki daromadim hech narsaga yetmayapti. O‘zbekistonda oylik daromad oziq-ovqat xarajatlariga mutanosib emas. Bu yerga chiqishga majbur bo‘ldim. Chunki ish yo‘q».

Kunlik ishchilar markazi nega ishlamayapti?

Ayollar kunlik ishchi markazi ochilganiga qaramasdan, shu eski joyda yig‘ilib turishadi. Buning bir qancha sabablari bor. Birinchidan, ish beruvchilar markazga borishmaydi, ilgarigi joyga o‘rganishgan. Ikkinchidan, ayollarning aytishicha, markaz ish topib bergani uchun ayollardan ma'lum foizda to‘lov ham talab qilarkan.

Bu gaplar qanchalik asosli ekanligini bilish maqsadida turgan joyimizga yaqin bo‘lgan Qo‘yliq bozoridan uzoq bo‘lmagan ayollarning kunlik ishchilar markaziga bordik. Ushbu markaz o‘tgan yilning boshida (2020 yil, 12 fevral) ochilgan edi. Markazga borganimizda yopiq ekan. O‘sha yerdagi odamlardan markaz faoliyati haqida so‘raganimizda, har doim yopiq turishini, qorovul onda-sonda kelib turishini aytdi. Ochilganiga atigi 1 yil to‘lgan markaz nega o‘z faoliyatini to‘xtatib qo‘ydi? Mutasaddilardan bu holatga izoh berishlarini kutamiz.

Bu muammoni kim yecha olsa ham, bir iltimosimiz bor: alam bilan shu yurt fuqarosi ekanini aytayotgan ayollar ko‘p narsa so‘ramayapti, shunchaki ish so‘rayapti, ularga yordam bering. Erkak-ku har qancha qiyinchilikka chidar, lekin ayol... Nima bo‘lganda ham, mana shu mehnatidan or qilmaydigan ayollarning kuni kun bo‘lsin, kosasi oqarsin, ayollar mardikorga chiqmasin...

Kun.uz muxbiri Muhabbat Ma'mirova,
Tasvirchi va montaj ustasi – Nuriddin Nursaidov.