1986 yilning 26 aprelida, soat tungi 1dan 23 daqiqa o‘tganida Chernobil AESning 4-energoblogini rejali to‘xtatish va turboreaktorni sinovdan o‘tkazish vaqtida portlash sodir bo‘lib, reaktor butunlay ishdan chiqadi. Portlash oqibatida energoblokning bir qismi qulab tushadi va bosh operator halok bo‘ladi.
Atrof-muhitga katta miqdordagi radioaktiv moddalar tarqala boshlaydi. Shamol bu moddalarni Kiyev oblastidan tashqariga va hatto Ukraina SSR chegaralaridan tashqariga olib boradi. 600 mingdan ortiq kishi nurlanish olgan, ularning aksar qismi avariya oqibatlarini bartaraf etishda ishlagan odamlar edi. Sobiq sovet ittifoqining jami 7 milliondan ortiq odam yashovchi 155 ming km.kv hududi radiatsion zararlanishga uchragan. 1986 yil 29 aprel kungi kuzatuvlarga ko‘ra, yuqori fonli radiatsiya Polsha, Germaniya, Avstriya, Ruminiya va boshqa mamlakatlarda ham kuzatilgan, radiatsiya to‘lqini Shvetsiyagacha yetib borgandi.
Radiatsiyaning past dozalari bilan doimiy ta'sirlanish oqibatida Rossiya, Belarus va Ukrainada saraton, asab-psixiatrik kasalliklarga chalinganlar va genetik mutatsiyalarga uchraganlar soni ko‘payadi. Taqqoslash uchun, Chernobil fojiasiga qadar Belarusda har 100 ming aholiga 82ta onkologik kasallik holati to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, fojiadan keyin bu miqdor – 6 mingga yetgandi.
Ushbu baxsiz hodisa uning oqibatlaridan halok bo‘lgan va jabr ko‘rgan odamlarning taxminiy soni bo‘yicha ham, iqtisodiy zarar jihatidan ham yadro energetikasi tarixidagi eng yirik fojia hisoblanadi.
Chernobil AESda o‘sha paytda rasmiy hujjatlarda 54 nafar odam halok bo‘lgani qayd etilgan. Ammo keyinchalik falokat natijasida va uni bartaraf etishda jami 4 mingga yaqin kishi halok bo‘lgani ma'lum qilingan. Bundan tashqari, halokat asoratlari tufayli turli yillarda jami 100 minggacha odam halok bo‘lgani taxmin qilinadi.
Chernobil AES falokati natijasida jami 115 ming odam evakuatsiya qilingan. 1986-1992 yillar davomida falokat joyida uning asoratlarini bartaraf etish ishlarida jami 526 250 nafar odam qatnashgan. Ularning barchasi keyinchalik radiatsiya bilan zararlanish oqibatida ma'lum darajada nogiron bo‘lgan.
34 yillik sir. Chernobil fojiasi qanday sodir bo‘lgandi?
Ukrainalik fotojurnalist Igor Kostin 1986 yil 26 aprelda birinchilardan bo‘lib Chernobildagi atom reaktorini suratga olgandi.
