Adoqsiz uruş. Amerikaning eng uzoq davom etgan harbiy kampaniyasi - suratlarda

2002
«Tolibon» va «Al-Qoida» kuçlari qayta töplanib, ğorlarda yaşiringan holda xalqaro koalitsiyaga qarşi partizanlik uruşlari boşlaydi. Bunga javoban mart oyida kanadaliklar, amerikaliklar va ularning afğonistonlik ittifoqçilari «Anakonda» nomi ostida navbatdagi amaliyotni boşlaşdi va bu amaliyot ham muvaffaqiyatli yakunlandi. Şundan söng toliblar butunlay tor-mor etilgandek edi. Iyunda umumafğon oqsoqollari kengaşining şoşilinç çaqiriğida (oliy jirğa) Hamid Karzay Afğonistonning ötiş davri ma'muriyatining prezidenti sifatida tasdiqlanadi. Ammo bu hukumat faqat Kobulni nazorat qiliş bilan çeklanardi, bu yerda uni BMT Xavfsizlik kengaşi panohida taşkil etilgan Xalqaro xavfsizlik harakati qöşinlari (International Security Assistance Force, ISAF) harbiy kontingenti tomonidan qöllab-quvvatlanardi.

Bu vaqtda BMT va xalqaro notijoriy taşkilot uruşdan keyingi afğon davlatçiligi va fuqarolik jamiyatini qayta tiklaş bilan şuğullanadi. Joylarda bu işlar uçun viloyatlarni tiklaş guruhlari (provincial reconstruction teams, PRT) tuziladi, ammo ularning samaradorligi juda çeklangan edi: rejalaştiriş va muvofiqlaştiriş uçun yagona markaz bölmagan, şuningdek, jarayonga byurokratiya va mahalliy madaniyatni tuşuniş darajasi yetarli emasligi xalal berardi. AQŞ harbiy qömondonligining diqqati va resurslari esa Iroqqa bostirib kirişga tayyorlaniş uçun qaratila boşlagandi.

2003
May oyida AQŞning öşa vaqtdagi mudofaa vaziri Donald Ramsfeld Afğonistondagi asosiy harbiy amaliyot yakunlangani haqida e'lon qiladi (xuddi şu vaqtda prezident kiçik-Jorj Buş amerikaliklarning Iroqdagi missiyasi «amalga oşgani» haqida ma'lum qiladi). Bu vaqtda amerikaliklarning Afğonistondagi kontingenti atigi 8 ming, ittifoqçilarniki 13 ming kişidan iborat edi. ISAF kuçlari qömondonligini NATO öziga oladi.

2004
2003 yilda oliy jirğa vaqtida qabul qilingan va 2004 yil yanvarida prezident Hamid Karzay tomonidan imzolangan yangi konstitutsiyaga köra, Afğoniston islom prezidentlik respublikasiga aylangandi. Keyin oktyabrda Afğonistonda 1969 yildan buyon ilk bor saylovlar ötkaziladi, unda Hamid Karzay 55,4 foiz ovoz oladi. Bu saylovdan uç hafta ötib, Amerikada kiçik Jorj Buş qayta saylanadigan prezidentlik saylovlari arafasida Usama bin Lodin videomurojaat qiladi, bu çiqiş «Al-Jazira» telekanali orqali namoyiş etiladi.

Unda bin Lodin 1982 yil isroilliklarning Livanga qarşi harbiy operatsiyasida amerikaliklar floti Isroilga yordam bergani uni AQŞga qarşi jihod qilişga undagani haqida gapirib, 11 sentabr terakti uçun javobgarlikni zimmasiga oladi. AQŞ xalqi va prezidentga murojaatida bin Lodin xuddi afğon mujohidlari sovetlar ittifoqini haydab yuborgani kabi, Amerikaga qarşi uruş ham ğalabali yakunga qadar olib borilişini va'da qiladi.

Şundan söng Afğonistondagi amerikaliklar kontingenti 20 mingga çiqadi. Amerika-afğon koalitsiyasi vaqti vaqti bilan «Tolibon» va «Al-Qoida»ga qarşi muvaffaqiyatli amaliyotlar ötkazadi. Kiçik Buşning ruxsati bilan Amerika dronlari terrorçilarning Pokiston hududidagi bazalariga ham hujumlar uyuştiradi.

2005
AQŞ va Afğoniston prezidentlari kiçik Jorj Buş va Hamid Karzay ikki davlat örtasida strategik hamkorlik töğrisida kelişuv imzolangani, bu orqali amerikalik harbiylar afğon harbiy infratuzilmasidan foydalaniş imkoniga ega bölgani haqida e'lon qilişadi. AQŞ istiqbolda mamlakat xavfsizligini ta'minlay olişi uçun afğon armiyasini qurollantiriş va öqitişni va'da qiladi.

«Tolibon» barbod qilişga uringaniga qaramay sentabr oyida mamlakatda parlament saylovlari bölib ötadi. Saylovlarda ayollar ham iştirok etib, ovoz berişadi, xalqaro kuzatuvçilar buni jiddiy ösiş sifatida qayd etişadi. Bir yil mobaynida harbiy kontingent hajmi özgarmaydi; bu vaqtda Pentagon asosiy e'tiborini Iroqdagi kampaniyaga qaratgandi.

2006
Janubiy Afğonistonda amerikalik harbiylarni almaştiriş uçun NATO tarkibidagi xalqaro koalitsiya harbiylari kelişadi: britanlar, kanadaliklar, avstraliyaliklar, niderlandlar, daniyaliklar va estonlar. NATO hududlarni tiklaş böyiça dastur nazoratini ham öz zimmasiga oladi.

«Tolibon» yetakçilari xalqaro koalitsiya va ularning afğon ittifoqçilariga oçiqçasiga uruş e'lon qiladi. Terrorçilik hujumlari keskin ortadi: Afğonistonda xudkuşlar ijrosidagi teraktlar soni 2005 yildagi 27 hujumdan 2006 yilda 139tagaça ösadi. Bombalarni masofadan turib portlatiş holatlari ikki barobar oşgandi — 1600dan ortiq şunday holat kuzatiladi.

2007
Amerikaliklar, natoçilar va afğon harbiylarining janubdagi Hilmand viloyatida amalga oşirgan muvaffaqiyatli operatsiyalariga qaramay, bu hujumlar davomida «Tolibon» yetakçilaridan biri mulla Dadulla (u Bomiyondagi qadimiy Budda haykalini portlatiş taşabbuskori bölgandi) öldirilgandi, toliblarning koalitsiya va afğon hukumati harbiylariga, şuningdek, xalqaro taşkilotlarning xodimlariga hujumlari soni faqat ortadi.

Alyansda böliniş yuzaga keladi. Germaniyaning Geydelberg şahrida ötkazilgan Yevropa armiyasining 15-Konferensiyasi çoğida AQŞ mudofaa vaziri Robert Geyts koalitsiya böyiça şeriklarni tanqid qiladi: «Köplab ittifoqçilar biz bilan birga tavakkalçilik qilişga, öz hissasini qöşişga va kollektiv majburiyatlarni bajarişga tayyor emas. Natijada biz Afğonistonda erişganlarimizni yöqotiş xavfidamiz».

2008
Tinç aholi orasida qurbonlar soni oşib ketadi. Avgust oyida Hirot viloyatidagi qişloqlardan biri hududida toliblarning yetakçilaridan birini raketa zarbasi orqali yöq qilişga uriniş çoğida qariyb yuz kişi halok böladi (aksari — bolalar edi). Şu bilan birga, nişon omon qoladi, amerikalik harbiylar esa avvaliga tinç aholi orasidagi qurbonlar böyiça ma'lumotni rad etişga urinadi.

Bu voqealar fonida afğon xalqi orasida «Tolibon»ni qöllab-quvvatlovçilar oşadi, toliblar qator yirik ğalabalarga erişadi — masalan, Qandahordagi qamal muvaffaqiyatli çiqib, bu yerdagi qamoqxonadan 1200dan ortiq mahbus ozod qilinadi, ulardan 400 nafari harakat a'zolari edi. Amerika qöşinlarining yangi qömondoni Stenli Makkristal havo hujumlari taktikasini qaytadan körib çiqişga buyruq beradi - bunday hujumlar tufayli tinç aholi orasida qurbonlar oşişi mahalliy aholining simpatiyasi yöqolişiga olib kelayotgandi.

2009
AQŞ prezidenti Barak Obamaning birinçi inauguratsiyasidan keyin Afğonistonga qöşimça kontingent — Amerika armiyasidan 17 ming askar jönatilişi e'lon qilinadi. AQŞ va Pokiston munosabatlarida ziddiyat yuzaga kelişi tufayli NATO harbiylarini boşqa yöl - Yevroosiyo orqali yuborişga töğri keladi. Bunda Rossiya yordam körsatadi: yangi prezident Dmitriy Medvedev Obama bilan Afğonistonga harbiy yuklar tranzitini Rossiya hududi orqali (şu jumladan havodan) amalga oşiriş haqidagi kelişuvni imzolaydi. Hamid Karzay qiyinçilik bilan ikkinçi muddatga saylanadi — ikkinçi turda uning asosiy raqibi nomzodini qaytarib oladi.

Sentabr oyida amerikaliklarning F-15E rusumli şturmoviki Qunduzda toliblar öğirlagan ikki benzovozga raketa zarbalari yöllaşi oqibatida mahalliy aholi vakillaridan yuzdan ortiq kişi halok böladi - ular idişlarini kötarib yonilği oliş uçun kelişgandi. Amerikaliklarning uçuvçisiz uçar qurilmalari Pokiston bilan çegara hududida «Tolibon»ning manzillariga faol hujumlar uyuştira boşlaydi. Bu ham tinç aholi orasidagi qurbonlarga sabab böladi va Pokistondagilarning keskin noroziligini keltirib çiqaradi. Formal tomondan Pokiston AQŞning ittifoqçisi bölgan, ammo amerikaliklar Pokiston maxsus xizmatini (ISI) toliblarni maxfiy ravişda qöllab-quvvatlaşda ayblagan.

Barak Obama birinçi marta Afğonistondan qöşinlarni olib çiqişni boşlaş sanasi haqida ma'lum qiladi — 2011 yilning iyuli. Töğri, u amerikaliklar harbiy kontingentini olib çiqiş uçun qança vaqt ketişi böyiça aniqlik kiritmaydi, öşa yilning avgust oyida bu yerda 60 ming amerikalik askar bor edi.

2010
Iyun oyida Rolling Stone jurnalida şov-şuvli maqola çiqadi, unda Afğonistondagi Amerika harbiylari qömondoni Stenli Makkristal davlat mulozimlarini, şu jumladan, öşa vaqtdagi vitse-prezident Jo Baydenni qattiq qoralaydi. Makkristal ularning harbiy işlarda tajribasizligidan ğazablanib, Oq uyni Afğonistonga qöşimça kontingent yuborişda qat'iyatsizlikda ayblaydi (bir neça oylik bahslardan keyin Barak Obama baribir qöşimça 30 ming askar yuborişga rozilik bildiradi). Obama uni darhol Oq uyga çaqirib oladi va iste'foga çiqaradi. Yangi qömondon Devid Petreus böladi.

Afğonistondagi amerikaliklar kontingenti yuz ming kişiga yetadi. Lissabonda ötkazilgan NATO konferensiyasida 2014 yil oxirigaça mamlakat milliy xavfsizligi uçun butun javobgarlikni afğon armiyasi zimmasiga ötkaziş töğrisida deklaratsiya imzolanadi, şu bilan birga, xalqaro koalitsiya harbiylarini bosqiçma-bosqiç olib çiqiş jarayonini 2011 yildan boşlaş belgilanadi. Ammo Ğarbda ham, Afğonistonda ham bu reja amalga oşişiga köpçilikning közi yetmasdi.

Şu bilan bir vaqtda, afğon askarlari özlarining ğarblik ittifoqçilariga hujumlar uyuştira boşlaşadi, bu «köklar yaşillarga qarşi» (uniformalar ranglari) nomini oladi. Masalan, noyabr oyida afğon çegara xizmati askari Nangarhar viloyatida ISAF xodimlarining olti nafarini otib taşlaydi, otişma çoğida uning özi ham öldiriladi. 2009 yilgaça bunday holatlar ahyon-ahyonda kuzatilardi, 2011 yildan esa har yili önlab şunday holatlar röy bera boşladi.

2011
May oyida AQŞ harbiy havo kuçlarining maxsus bölinmasi tomonidan ötkazilgan «Neptun nayzasi» nomli amaliyotda Pokistondagi boşpanasida Usama ben Lodin öldiriladi. Uning çegaraning ikkinçi tomonida yaşirinib kelgani fakti Afğoniston va Pokiston munosabatlarini keskin yomonlaştiradi — pokistonliklar maxsus xizmatlari avvaldan terrorçilarni faol qöllab-quvvatlaşda gumon qilinib kelardi.

Afğon uruşining birinçi ön yilligi yakunlari taskin bergulik emasdi: qariyb ikki ming amerikalik askar halok bölgan va amaliyotlarga sarflangan 480 milliard dollar oxir-oqibat deyarli samara keltirmagandi. Jamoatçilik örtasida ötkazilgan sörovlar amerikaliklarning katta qismi Afğonistonda harbiy kontingent saqlaşga qarşiligini körsatardi. «Tolibon» bilan muzokaralar boşi berk köçaga kirib qolgandi. Sentabr oyida hukumat tomonidan tinçlik muzokaralarida vakil bölgan Burhoniddin Rabboniy «Tolibon» delegatsiyasi vakillari sifatida taqdim etilgan ikki xudkuş terrorçi tomonidan öldirilgaç, Hamid Karzay muzokaralarning navbatdagi bosqiçini bekor qildi.

Dekabr oyida Bonnda Afğoniston kelajagi böyiça ötkazilişi kerak bölgan konferensiya Pokiston boykot e'lon qilişi tufayli barbod böladi. Pokiston delegatsiyasi konferensiya boşlanişidan avvalroq NATO kuçlari Afğoniston bilan çegara hudidida pokistonliklar armiyasi otryadlari bilan töqnaşgani tufayli unda iştirok etişdan boş tortgandi.

2012
Fevral oyida Kobuldagi Bagram bazasida amerikalik askarlar «Tolibon» asirlari özaro xabar almaşişda foydalangani uçun musodara qilingan Qur'oni karim kitoblarini yoqişadi. Bu esa butun Afğoniston böylab Amerikaga qarşi murosasiz namoyişlar boşlanişiga sabab böladi, bu namoyişlarda nafaqat puştunlar («Tolibon» — puştunlarning milliy harakatidir), balki Afğonistondagi boşqa xalqlar, şu jumladan, Ğarb kuçlari bilan döstona aloqalarda bölganlar ham qatnaşadi.

Afğon harbiylari tomonidan ğarblik ittifoqçilarga hujum qilinişi holatlari keskin oşadi: bir yilda şu kabi 44 holat röy berib, bu hujumlarda koalitsiyaning 61 askari öldiriladi va yana 81 kişi yaralanadi. Hujum qilganlar yoki xudkuşlar bölgan yoki ular otişma çoğida öldirilgan, şu tufayli ularni bunga nima undagani mavhum bölib qolgan: ular «Tolibon» safiga yollangan yoki unga a'zo bölib kirgan bölişi ham, ularni Bagram bazasida Qur'on yoqilişi qattiq ğazablantirgan bölişi ham mumkin.

2013
NATO Afğonistondagi harbiy missiya yakunlangani haqida rasman e'lon qilib, xavfsizlikni ta'minlaş vakolatini afğon milliy armiyasi va politsiyasiga topşiradi. NATO harbiylari, jumladan, amerikaliklar kontingenti mamlakatda aksilterror amaliyotlarni qöllab-quvvatlaş uçun va milliy armiyaga maslahatçilar rolida qoldiriladi. Xalqaro kontingent hajmi bosqiçma-bosqiç qisqartirila boşlanadi.

2013 yilda Vice medialoyihasi «Ğalabaning asl körinişi» («This Is What Winning Looks Like») nomli bir yarim soatlik hujjatli filmni taqdim etadi. Film davomida naşr korrespondenti Ben Anderson afğon politsiyasilarini şuğullantiriş uçun mas'ul bölgan Amerika armiyasi mayoriga hamrohlik qiladi. Kartina odamlarni şokka tuşiradi: uşbu filmning boş qahramoni bölgan mayor Bill Steybenning qöl ostidagilar doimiy ravişda gaşiş va opium iste'mol qilişi tufayli oyoqda zörğa turar, pul evaziga qaytarib beriş uçun odamlarni garovga olar hamda qişloqlar atrofidan bolalarni öğirlab, ularni jinsiy qul sifatida politsiya mahkamalarida tutib turişardi. Korrupsiya butun afğon jamiyatiga şu qadar çuqur zarba bergandiki, Kobuldagi hukumatning bu muammoga qarşi kuraş töğrisidagi har qanday bayonoti absurd körinardi. Doimiy zöravonliklardan mahalliy aholi butunlay tuşkun kayfiyatga tuşadi va rasmiy hukumat hamda amerikaliklar bilan hamkorlik qiliş töğrisidagi barça takliflarga şunday javob qaytariladi: sizlar ertaga ketasizlar, «Tolibon» esa şu yerda.

2014
Barak Obama amerikalik harbiylarning katta qismi Afğonistondan olib çiqilişi rejasini anons qiladi: u bosqiçma-bosqiç ötkazilib, 2016 yil oxirida yakunlanişi közda tutilgandi. Amerikaliklarni NATOning «Qat'iy qöllab-quvvatlaş» (Resolute Support) tinçlikparvarlik missiyasi almaştiradi: 10 mingga yaqin askardan iborat kontingent ham kelgusida öz mamlakatini tölaqonli himoya qila olişi uçun afğon harbiylarini öqitişi kerak edi.

Hamid Karzayning sönggi qonuniy muddati yakunlanadi va Afğonistonda yangi prezidentlik saylovlari bölib ötadi. «Tolibon» tösqinlik qilişga qaratilgan harakatlarni muntazam davom ettirganiga qaramay barbod qilişga, saylovoldi poygasi oxirigaça ikki nomzod yetib keladi — sobiq moliya vaziri Aşraf Ğani Ahmadzoy va sobiq taşqi işlar vaziri Abdulla Abdulla. Ikkinçi turdagi ovozlar hisoblanganidan keyin ham oradagi farq juda kiçik bölgani tufayli Qöşma ştatlar vositaçiligida «Milliy kelişuv hukumati» koalitsiyasini tuzişga töğri keladi, unda saylovda kiçik farq bilan yutqazgan Abdulla Abdulla uçun maxsus taşkil qilingan hukumat raisi lavozimi beriladi.
 

2015
Kobuldagi markaziy hukumat zaiflaşgani va ğarb kuçlari olib ketilayotganidan foydalangan «Tolibon» keng kölamli hujum qiliş taktikasiga ötadi va hatto bir muddat davomida Qunduz viloyati markazini egallab turadi. Barak Obama amerikalik harbiylarni olib ketiş jarayonini töxtatişga majbur böladi.

Şaharni qaytarib oliş uçun olib borilgan janglar vaqtida amerikalik uçuvçilar xatolik tufayli «Çegarasiz şifokorlar» gospitaliga bomba taşlaydi va önlab kişilar halok bölişi va jarohatlanişiga sababçi bölişadi. Rossiya öz hududi orqali NATO harbiylari uçun oçib berilgan havo-transport yölagini yopadi. Tinçlik kelişini 15 yil kutgan afğonistonliklar ommaviy ravişda mamlakatni tark etişga tuşadi; millionlab qoçoqlar Yevropaga oqib kelgan migratsion inqiroz davrida ularning taxminan 20 foizini afğonlar taşkil etardi.

2016
«Tolibon» Hilmand viloyatida keng kölamli yuriş boşlaydi va bir neça şaharlar hamda muhim aholi punktlarini egallaydi. Bundan taşqari, Afğonistonda yangi öyinçi faollaşadi — IŞIDning hududiy bölimi bölgan «Xuroson viloyati» guruhi markaziy hukumatga ham, «Tolibon»ga ham qarşi kuraş boşlaydi. Bu guruh tomonidan 2016 yil iyulida Kobul şahrida öşa vaqt uçun eng qonli terakt sodir etiladi, öşanda xudkuş tomonidan boşqarilgan yuk maşinasiga örnatilgan portlovçi qurilmalar etnik kamçilikka mansub hazariylar tomonidan ötkazilgan namoyiş vaqtida harakatga kelişi oqibatida 80dan ortiq kişi halok bölib, yuzlab kişi jarohatlanadi. Bu voqealar Ğarb kuçlarining Afğonistondan olib ketilişi jarayonini yana sekinlaştiradi.

2017
Amerika harbiy-havo kuçlari IŞID vakillarining Nangarhar provinsiyasidagi yer osti inşootlarini yöq qiliş uçun eng qudratli noyadroviy aviabombasi — oğirligi 9,5 tonna, quvvati — trotil ekvivalentida 11 tonna bölgan «barça bombalarning onasi»ni (GBU-43/B, yana bir nomi MOAB - Massive Ordnance Air Blast, portlovçi harakatli oğir öq-dori) taşlaydi.

AQŞda  yangi prezident Donald Trampning inauguratsiyasi bölib ötadi, u Afğonistondan harbiylarni olib çiqişga şoşilmaslik kerakligi, bu «terrorçilar töldirişi tayin bölgan vakuum» hosil qilişi haqida aytadi. Amerikaliklar kontingenti yana köpaya boşlaydi.

2018
Afğoniston amerikalik harbiylar iştirokidagi eng uzoq davom etgan harbiy amaliyotga aylanadi - Vetnam uruşidagi rekord yangilanadi. «Tolibon» taslim böliş haqida öylamasdi — birgina Kobulda harakat a'zolari tomonidan sodir etilgan davomli teraktlar yana yuzlab kişilar hayotiga zomin böladi.

2019
Terrorçilar bilan kelişuv tuzib bölmasligi haqida aytilgan avvalgi bayonotlariga qaramay, AQŞ Qatarda «Tolibon» vakillari bilan muzokaralar stoliga ötiradi. Toliblar Afğonistondagi boşqa ekstremistik guruhlar bilan hamkorlik qilmasliklari evaziga amerikalik harbiylar mamlakatdan olib çiqilişini söraşadi. Bundan taşqari, Afğoniston hukumatining «Tolibon» bilan muzokaralar uçuni uçun Rossiya tomonidan vositaçilik taklif etiladi — hatto «Rossiya segodnya» davlat agentligi «Tolibon»ni terrorçilik taşkiloti sifatida baholaşni töxtatadi, holbuki Oliy sud bu guruhni 2003 yilda terrorçi taşkilotlar röyxatiga kiritgandi.

Ammo amerikaliklarning «Tolibon» bilan muzokaralari bir tomondan terrorçilik aktlari ortişi, ikkinçi tomondan bombardimonlar davom etişi tufayli boşi berk köçaga kirib qoladi. Afğonistonning tiklanişi masalalari böyiça maxsus boş inspektori ofisi (Special Inspector General for Afghanistan Reconstruction - SIGAR) hisobotlariga köra, yil boşida afğon hukumati mamlakatning yarmidan köproq qismini nazorat qilayotgani, qolgan yarmining katta qismidagi viloyatlar yoki toliblar qölida yoki ularning ta'sirida ekani ma'lum qilingan.

2020
Fevral oyida AQŞ va «Tolibon» vakillari Dohada baribir kelişuvga erişadi hamda tinçlik bitimi tuziladi. Unga köra, amerikaliklar 14 oy içida mamlakatdan harbiylarni olib ketişi közda tutilgandi. Kobul rasmiy hukumati norozilik bildiradi, ular muzokaralarda iştirok etmagandi, ammo kelişuvga köra, rasmiy Kobul «Tolibon»ning qamoqxonalardagi bir neça ming a'zolarini qöyib yuborişi kerak edi.

Bu kelişuvga qaramasdan, «Tolibon» jangarilari yana bir keng kölamli hujum boşlab, Kobul hamda Afğonistonning boşqa viloyatlarida davomli teraktlar sodir etadi. Yil oxiriga kelib Afğoniston hukumati toliblar bilan muzokaralar şartlarini kelişadi hamda qariyb 20 yil içida ilk bor Dohada rasmiy uçraşuv bölib ötadi.

2021
«Adoqsiz uruş» AQŞning qatorasiga törtinçi prezidenti — Jo Bayden davrida ham yakunlanmadi. NATO nihoyat afğon muammosini harbiy yöl bilan hal qilib bölmasligini tan oldi va «Qat'iy qöllab-quvvatlaş» missiyasi qisqartirilişi va harbiylar 1 maydan olib çiqilişini e'lon qiladi. «Tolibon» va Donald Tramp ma'muriyati kelişuvi böyiça amerikalik harbiylar olib ketilişi jarayoni 2021 yil 1 mayda yakunlanişi kerak edi — ammo Bayden bu muddatni 11 sentyabrga — Nyu-Yorkdagi teraktning 20 yilligi sanasiga köçirdi.

Bu yillar mobaynida Afğonistonda Ğarb koalitsiyasining 3,5 ming askari va 65 mingdan ortiq afğon askarlari halok böldi. Tinç aholi örtasidagi qurbonlar böyiça aniq raqamlar yöq, ammo bu talafot ön minglab miqdorda ölçanadi. Bugungi kunda ikki milliondan ortiq afğon boşqa mamlakatlarda qoçqinlikda yaşamoqda.