O‘zbekistondagi internat muassasalarida yashovchi bolalarning ulushi shu yoshdagi aholining har 100 ming kishisiga 255 nafarni tashkil etadi, bu – dunyo bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichdan ikki baravar ko‘p. Dunyodagi o‘rtacha ko‘rsatkich har 100 ming kishiga 120 nafar bolani tashkil qiladi.
Bu haqda bugun, 29 iyun kuni Toshkentda bo‘lib o‘tgan «Har bir bola oilaviy muhitda tarbiyalanishini ta'minlash maqsadida noinstitutsionallashtirish Milliy strategiyasini yaratishning dolzarb masalalari» mavzusidagi xalqaro konferensiyada ma'lum qilindi.
Bolalar ombudsmani matbuot xizmati xabariga ko‘ra, O‘zbekiston noinstitutsionallashtirish siyosatini ishlab chiqqan va tegishli harakatlar rejasini qabul qilgan; biroq yirik internat muassasalari so‘nggi chora emas, balki muqobil parvarishning eng asosiy ko‘rinishi bo‘lib qolmoqda. Institutsionlashtirish darajasi yuqori darajada saqlanib qolmoqda.
Bola huquqlari bo‘yicha vakil Aliya Yunusovaning aytishicha, institutlashtirish bolalarning sog‘lig‘i va rivojlanishi (ruhiy va jismoniy rivojlanishi)ga salbiy ta'sir ko‘rsatadi. Bu salbiy ta'sir bolalar muassasalari barcha talablarga javob bergan va yaxshi moliyalashtirilgan taqdirda ham, kuzatilishi mumkin.
Uning so‘zlariga ko‘ra, institutlashtirishning yana bir salbiy tomoni – tajovuzlar xavfining yuqoriligi.
“Ko‘pgina tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, Mehribonlik uylarida tarbiyalangan barcha yoshdagi bolalar juda ko‘p tajovuzlarni boshdan kechirishadi. Jumladan, ular jismoniy va jinsiy zo‘ravonlik, g‘amxo‘rlikning yo‘qligi, shuningdek, odam savdosi yoki ekspluatatsiyaning boshqa ko‘rinishlaridan aziyat chekish xavfi ostida bo‘lishadi.
Bolalar muassasalarida jamiyat ko‘zidan panada sodir bo‘layotgan holatlar ustidan doimiy nazorat va kuzatuv olib borish deyarli imkonsiz. Mehribonlik uylari va bolalar shaharchalari bino hamda hududlarining videokuzatuv kameralari bilan jihozlanishi yuzaki choralar hisoblanadi.
Muammoni faqatgina vasiylikning oilaviy shakllari hamda tutingan ota-onalarni qo‘llab-quvvatlash xizmatlari yo‘li bilan hal etish mumkin.
Institutsionalizatsiya bitiruvchilarga balog‘atga yetganidan keyin ham muammolarni keltirib chiqarishda davom etadi. Mehribonlik uylari bitiruvchilarining to‘satdan katta hayotga o‘tishi qiyin kechadi. Ularning ijtimoiy yakkalanib qolishi, uysiz va ishsiz bo‘lib qolishi, jinoyatchiga aylanishi, ruhiy salomatligining buzilishi va ular hattoki, o‘z joniga qasd qilishgacha borishi mumkin.
