Qişloq hayoti, nemis dehqonlari siri – Germaniyadagi özbek agronomi bilan suhbat

Ikkinçidan, bu yerda dehqon har bir kilogramm ğalla uçun özida kuçli bosim his qiladi, yerdan maksimal foydalanadi, dorilarni ham öz vaqti va me'yorida beradi. Davlat dori va öğitlarni kamaytiriş uçun harakat qilyapti, şu jihatdan dehqonlarga biroz qiyinçilik bor. Lekin bu ham aslida ekologiya va inson salomatligi uçun amalga oşirilayotgan tadbir aslida, çunki mineral öğit va dorilar yer osti suvlariga ötişi va sirkulyatsiya oxiri borib inson soğliğiga ta'sir etişi mumkin.

Özbekistonda esa vaziyat tamoman boşqaça, fermer yerning yakkayu yolğiz egasi emas, nima ekişni özi mustaqil hal etolmaydi, fermer işiga aralaşuvlar köp. Pişib yetilgan hosil ham tabiiyki davlatga topşiriladi.

Germaniyada nimani qança ekişni dehqonlarning özi hal qiladi. Töla mustaqil bölgan dehqon foydasini közlab harakat qiladi, barça işning tadbirini qiladi, qolaversa, körgan foydasi ham zarari ham öziga. Qaysidir amaldor yoki organ xodimlari uning hosili örimiga qarab, qançasini ördi, qançasi qoldi, deb ötirmaydi. Xohlasa omborga joylaydi, xohlasa birdan sotib yuboradi.

Yaqinda özim ösib-ulğaygan qişloqda bölib qaytdim va yerda ter tökib işlayotgan qişloqdoşlarim mehnatiga açindim. Xabaringiz bor, bu yil bahor qurğoqçil keldi, bu ayniqsa lalmi yerlardagi hosilga ta'sir qildi. Odamlar bir gektar yerdan 150 kilogramm buğdoy olganini aytyapti, Germaniyada bunday natija uçun harakat ham qilib ötirmaydi. Töğri, bu örinda Germaniya tabiatining öziga xos xususiyatlari, lalmi yerlar uçun qulayligini ham ta'kidlab ötiş kerak. Yoğingarçilik yil böyi kuzatiladi.

Germaniyada qişloq xöjaligi yerlarining asosini lalmi yerlar taşkil qiladi. Joriy yil sersuv keldi, lekin ötgan 3 yil ança qurğoqçil bölgandi, şunda ham eng kam hosil beradigan qumloq, toşloq yerlarda kamida 1,5-2 tonnaça hosil olingan. Dehqonlar 25 foizdan ortiq zarar körmagan. Odatda lalmi hosildorligi yuqori yerlardan 10 tonnadan ziyod buğdoy olsa böladi. Germaniyada yil davomida örtaça 700 mm atrofida yoğingarçilik kuzatiladi. Özbekistonda örtaça 200-300 mm yomğir yoğadi, lekin şu ham bir maromda bölmaydi, suv kerak bölgan aprel oylariga borib yomğir yoğmay qoladi. Yoğingarçilik kutiladigan faslda yoğinning kam bölişi lalmi hosilga juda katta ta'sir qiladi.

Öqişni tamomlab, dastlab SESVanderHave Deutschland biotexnologiya kompaniyasida işladim. U yerda şakar lavlagi gibrid uruği işlab çiqariş, uruğlar seleksiyasi bilan şuğullandim. Taqdim etilayotgan uruğlarni sinov maydonlarida ekib yil davomida har xil kasalliklarga çidamligi, navlarning öziga xosliklaridan ma'lumotlar jamlab parvarişlab oxirida olingan ma'lumotlarni tahlil qilib, mavjud navlardan farqini asoslab berardim.

2017 yildan buyon ösimliklarni himoya qiluvçi dorilar, pestitsidlarni sinovdan ötkazadigan Field Research Support – dala tadqiqotlarini qöllab-quvvatlaş kompaniyasida faoliyat olib boraman. Konsernlar dorilarni registratsiyadan ötkazib, bozorga olib çiqişdan oldin sertifikat olişdan avval dorilarni registratsiya beradigan kompaniyalarga taqdim etadi, ekin dalalarida sinovdan ötkazilgan va belgilangan talablarga javob beradigan dorilar registratsiya qilinadi.

Özbekistonda bu sohada qilinişi kerak bölgan işlar talaygina. Ösimliklarni himoya qiladigan, zararkunandalarga qarşi foydalaniladigan dorilarni xorijdan olib kirişda registratsiyadan ötkaziş, nazorat qiliş, qandaydir bir standartga tuşiriş Özbekistonda qat'iy tartibga solinmagan. Bu yerda vaziyat şundayki, qölidan iş keladigan biznesmen dorilarni olib kelib registratsiyadan ötkazdirib olişi mumkin. Aksar hollarda byurokratiyaga duç kelinadi, bu katta-katta konsernlarning şundoq ham qiziqiş past bölgan Özbekiston bozoridan özlarini tortişiga olib keladi.

Boşqa tomondan bu dorilarning zararli ta'siri degan tuşunça ham bor. Qaysidir meva yoki sabzavotga sepilganda dorining ma'lum foizi öşa mahsulotda qolib ketişi ham mumkin. Bu, albatta, sohaga oid bilimni, tajribani şakllantirişni va yuqori nazoratni talab qiladi.

Nemis qişloqlari nimasi bilan farq qiladi?

Bu ikki mamlakat rivojlaniş jihatdan bir-biridan qançalik farq qilsa, qişloqlari ham şu darajada farqli deya ayta olaman. Bu yerda siz közingiz örgangan doimgi qişloqlarni körmaysiz, qişloq odamlarining har birida mol, qöy-eçki, tovuq yoki oziq-ovqat yetiştiradigan tomorqa degan narsalar yöq. Uy hayvonlari boqiladigan bölsa ham, örnatilgan tartiblarga rioya qiliş kerak, aksinça çorva yoki boşqa hayvon boqişga ruxsat berilmaydi. Odatda 1-2 sotixdan kattaroq tomorqani topa olmaysiz, bunda ham gullar va manzarali butalar parvariş qilinadi. Qişloqlari unçalik katta emas, ixçamgina, xöjaliklar soni ham u qadar köp emas.

Germaniya çuqur sanoatlaşgan mamlakat. Qişloq odamlari bir qismi şunday zavod-fabrikalar, supermarketlar, turli savdo va xizmat körsatiş tarmoqlarida işlaydi, umuman bu yerda iş turining özi ham, iş ham köp. Germaniyada yana bir tur kasb bor, ular kasallarni parvariş qiliş, uyma-uy yurib bemorlarga yordam beriş bilan şuğullanadi.

Qişloq hayoti

Rivojlangan davlatlar, jumladan, Germaniyada ham şahar va qişloq odamlari bir-biridan deyarli farq qilmaydi, ya'ni bir körişda bu şaharlik yoki qişloqlik ekanini bilmaysiz. Odamlarning suhbat mavzusi ham butunlay özgaça, Özbekistonda oddiy qişloq odamlari gurungi qança hosil olgani, bozordagi narx-navo, qimmatçilik, yoğ yetişmasligi, pul yetişmasligi kabilar haqida bölsa, Germaniyada bunday narsa yöq. Yuqorida ham aytdim, umumiy aholining 2 foizigina qişloq xöjaligi yoki dehqonçilikka oid sohalarda işlaydi, bundan taşqari doimiy iş joyi va yuqori oylik-maoş, qişloq joylarda ham barça maişiy muammolarning hal etilgani sabab bölsa kerak. Özbekistonda qişloqda hamma dehqonçilik bilan bevosita şuğullanadi.

Öxşaş taraflari ham yöq emas, masalan, bu yoqda ham qişloqliklar samimiyroq, biroz mehmondöst va oqibatli, şaharlar esa ötkinçiroq desa böladi. Umuman nemis qişloqlari tasvirini beradigan bölsak, qişloqlar faqat şaharlardan biroz uzoqdaligi bilangina farq qiladi, ya'ni oqova suv, gaz, elektr kabi maişiy muammolar uçramaydi. 8 yildan beri qişloğimizda bir marta bir soat öçirişgan, avvaldan ogohlantirib. Ta'lim bu yerda qişloqda ham, şaharda ham bir xil: maktab binosi-yu öquv sifatigaça. Agar kiçikroq qişloqlarda maktablar bölmasa, eng yaqin maktabga avtobusda boriş imkoniyati yaratilgan.

Yigitali Mahmudov suhbatlaşdi.