Jamiyat, adabiyot, xususan, o‘zbek adabiyoti, uning tahlillari yuzasidan qator suhbatlar uyushtirib, o‘quvchilar e'tiboriga havola etib kelayotgan Kun.uz’ning navbatdagi suhbatdoshi taniqli yozuvchi Ulug‘bek Hamdam bo‘ldi. Suhbatning birinchi qismi avvalroq e'lon qilinib, matnlashtirilgan holda taqdim etilgan edi. Quyida suhbatning ikkinchi qismi matni e'lon qilinmoqda.
— Ulug‘bek aka, siz yozuvchilikdan tashqari pedagogsiz. Fikrimcha, bugun ko‘pchilik yoshlarda keskin ruh yetishmaydi. Ular erkin fikrlamaydi, ularda tashkilotchilik yetishmaydi. Men katta fikrlar haqida gapiryapman. Holatning asl sabablarini nimalarda deb o‘ylaysiz?
— “Muvozanat” romanida yana bitta idea maydonga tashlangan. O‘sha g‘oya savolingizga javob bo‘lar ekan. Ya'ni har bir bola nimaga qobil bo‘lsa, o‘sha sohaga yo‘naltirib o‘qitish kerak. Buxgalter bo‘ladigan yigit yo qiz opera aytmasin, yoki quruvchi bo‘ladigan yosh kelib sport sohasiga o‘qishga topshirmasin.
Eshitgansiz, “iste'dodsiz odam yo‘q” deyishadi. Bor, albatta, lekin ko‘plarning iste'dodi o‘zga sohani tanlash bilan ko‘zga ko‘rinmay ketadi. Jamiyatda juda ko‘pchilik odam bir-birlarining o‘rnini egallab o‘tiribdi. Chunki qassob bo‘lib tug‘ilgan odam vrach bo‘lib, tug‘ma muhandis patta sotuvchi bo‘lib ishlayapti-da, shuning uchun.
Odamning baxtli yashashi uchun uchta muhim narsa kerak bo‘ladi:
- Sog‘liq.
- Soha, kasb.
- Munosib umr yo‘ldosh.
Adashmasam, xitoy faylasufi aytgan bu gapni: “Ko‘nglingga mos ishni topgin, keyin bir umr dam olasan”, deb. Ya'ni o‘z sohasini topgan odamning ishi mehnat emas, balki rohatdir demoqchi u.
Shuning uchun siz aytgan ruhsiz talabalar avvalo yaxshi o‘qimagan, hayotga to‘g‘ri yo‘naltirilmagan, qolaversa, adashib shu sohalarga kirib qolganlardir.
Bu masalaning bir tomoni. Ikkinchi tomoni tashqi faktor bo‘lib, yoshlarni qiziqtiruvchi muhit bilan bog‘liq. Xo‘sh, ularning ko‘ngliga o‘t yoqib, u yoki bu sohaga qiziqtiruvchi pedagoglar bizda yetarlimi? Mutlaqo yo‘q. Avvalo, o‘sha pedagoglarning katta qismi adashib o‘qituvchilik qilib yuribdi. Bunday o‘qituvchilar bola ruhiga kirib, uni uyg‘ota oladi, deb o‘ylamayman. Ikkita gapni bir-biriga qo‘shib gapirolmaydigan, so‘zlari og‘zidan to‘kilib ketadigan odamlar ma'ruza o‘qishadi. Bu nima degani? Nega pedagoglarni o‘qishga qabul qilayotganda “nutq madaniyati” bo‘yicha og‘zaki imtihonlar olinmaydi?..
