«Kimdir mashinada qurol olib keldi, tashladi va ketdi» – Olmaotadagi namoyish guvohlari

Xullas, maydonda hammani ko‘rish mumkin edi. Faqat politsiya va harbiylardan tashqari. Namoyishchilardan birining aytishicha, harbiylarni umuman ko‘rishmagan: «Ular faqat ana u yerda (prezident rezidensiyasiga ishora qilib) otishyapti, xolos». Shu vaqt maydonda o‘ziga xos yo‘lak paydo bo‘ldi va bir kishi aynan qarorgoh tomon borishga undadi.

Odamlar jo‘shqin kayfiyatda rezidensiya tomon otlandi. Unga yaqinlashgan sari o‘q ovozlari balandroq va tiniqroq eshitildi. Ko‘chalar qorong‘i, chiroqlar o‘chgandi. Yagona yorug‘lik manbayi odamlar isinish uchun yoqqan gulxan va kam sonli odamlarning mashinasi chiroqlari edi.

Bir vaqt odamlar «Shal, ket» (Chol, ket) deb baqirib qolishdi. Bunga javoban o‘q otildi. Ko‘pchilik maydon tomon qochdi, biz ham. Chorrahalarda ham odam ko‘p, namoyishchilar qo‘lbola to‘siqlar yasab olgandi. O‘q ovozi esa tinmadi. Ovoz yaqinlashgan sayin biz ham uzoqlashaverdik.

«Ularni urmang, ular ham biz kabi odam»

Odamlar galasi bilan birga maydon tomonga qaytdik. Kimdir shunchaki nima bo‘layotganini bilish uchun ko‘chaga chiqqan, kimdir bir necha soatdan beri ko‘chada edi. Shu vaqt Nazarboyev prospektidagi uylardan birining derazasidan bir ayol namoyishchilarga qarab baqirdi: «Tarqalinglar, shovqindan bola uxlata olmayapmiz». Odamlar esa unga yaxshisi namoyishga qo‘shilishini aytishdi.

Maydondan uzoqlashgan sari odamlar kamayib borardi. Ko‘chada Nazarboyev prospekti degan yozuv taxtasi yotibdi. Bu vaqtda Toldiqo‘rg‘onda Nazarboyevning haykalini ham yiqitishdi. Narigi ko‘chada esa maydondan bir soat oldin qaytgan yigit-qizlarni ko‘rdik. Ular bugun birinchi marta namoyishlarga qo‘shilgan.

Men bilan gaplashgan qizning aytishicha, odamlar Olmaota hokimiyatini qo‘lga olgan vaqtda namoyishlarga qo‘shilgan: «To‘g‘risi, juda qo‘rqdim. Chunki u yerda agressiya bor edi. Ammo bu, nima desam ekan, insoniylikka qarshi bormagan holatdagi agressiya edi. Ha, odamlar rejimdan g‘azabda bo‘lsa-da, bir-birlariga mehribon edi». Qizning aytishicha, uning ko‘z oldida hokimiyat binosidan oz sonli harbiylarni olib chiqib tashlashgan.

«Harbiylarni urganlar ham bo‘ldi. Odamlar esa «Urmang, ular ham bizday odam, faqat buyruqni bajarishgan», deyishdi. Yaralangan namoyishchi va askarlarni odamlar o‘z mashinasida kasalxonaga olib ketdi. Miting juda yaxshi tashkillashtirilgandi, odamlar bir-biriga qo‘pollik qilmadi, xolis bo‘lishdi, talonchilikka yo‘l qo‘yilmadi», deydi namoyishchi qiz.

Uning aytishicha, odamlar do‘konlarni talashi MonAmie kosmetika do‘koniga bostirib kirishgandan so‘ng boshlangan: «Bir odam do‘kondan narsalar ola boshlaganda qolganlar kerak emas, deb baqirishdi. Keyin ko‘pchilik o‘zini do‘konga urdi. Kimlardir qurol olib kela boshlaganda biz ketishga qaror qildik. Bu holat menga juda shubhali ko‘rindi: kimdir mashinada qurol olib keldi, tashladi va hech nima demay ketdi. Odatda mashinalar yaradorlarni olib ketgani kelayotgandi», deydi ismi shartli ravishda Nozgul deb o‘zgartirilgan qiz.

Guvoh qizning aytishicha, namoyishlar hozir ko‘pchilik tasvirlashga urinayotgandek yovvoyilarcha o‘tkazilmagan: «Ko‘pchilik vahshiylarcha namoyishlar qilingani haqida gapirmoqda, lekin bunday bo‘lgani yo‘q». «Bizni tamaki va somsa bilan mehmon qilishdi», deydi yana bir yigit.

Aynur ismli yana bir olmaotalik qiz 4 yanvar kuni uyining yonidan minglab odamlardan iborat namoyishchilar o‘tgani, onasi ham ularga qo‘shilmoqchi bo‘lganidan xavotirga tushganini aytdi. Keyin esa qizning o‘zi namoyishlarga qo‘shilishga qaror qilgan:

«Bugun uyg‘ondim-da, ortiq uyda o‘tirib bo‘lmaydi, butun Qozog‘iston chiqdi, dedim. Birinchidan, biz do‘stlarimiz bilan doim o‘zgarish kerakligi haqida gapirib kelamiz. Men ham o‘z fuqarolik pozitsiyamni bildirgim keldi. Ikkinchidan, ko‘chaga chiqqanlar olomon ekani, hayvon kabi o‘zini ko‘rsatayotganini aytishdi. Bunday emasligini o‘z ko‘zim bilan ko‘rgim keldi. Va amin bo‘ldimki, bu odamlar shunchaki umrguzaronlikni emas, normal hayotni talab qilishmoqda. Hozir tarixiy lahzalar ketmoqda. U nima bilan yakunlanishidan qat’i nazar burilish nuqtasi bo‘ladi».

* * *

5 yanvar kuni kechqurun Olmaotada «aksilterror amaliyot boshlandi». 6 yanvar tongida hokimlik binosi qarshisidagi Respublika maydonida yuzlab harbiylar va qurollangan namoyishchilar o‘rtasida otishma boshlangani xabar qilindi. Shahar politsiyasi ma’lumotiga ko‘ra, 6 yanvarga o‘tar kechasi mitingning o‘nlab ishtirokchilari o‘ldirilgan (qurbonlarning aniq soni bo‘yicha raqamlar keltirilmadi), politsiya ma’muriy binolar va politsiya departamentini qamal qilganlarga o‘q uzilganini ma’lum qilgan. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, Qozog‘istondagi namoyishlar chog‘ida kamida 18 nafar politsiyachi halok bo‘lgan.

Kollektiv Xavfsizlik Shartnomasi Tashkiloti Qozog‘istonga o‘z harbiylarini yuborgan. «Tinchlikparvar kontingent» tarkibi asosan rossiyalik harbiylardan iborat. Qozog‘iston hukumati internetni bloklashda davom etmoqda.