2 yanvar kuni tongda Qozog‘istonning 100 ming odam yashaydigan Janao‘zen shahrida suyultirilgan gaz narxi birdaniga ikki baravar ko‘tarilganidan norozi bo‘lgan odamlar namoyishga chiqdi. Ertasiga esa namoyish butun mamlakatga tarqaldi. Mang‘istau viloyati markazi bo‘lgan Janao‘zen birinchi marta xalqaro xabarlar markaziga tushayotgani yo‘q. Janao‘zenni Qozog‘istonda odamlar hukumatdan noroziligining ramzi deb atashadi.
Neftchilar shahri
Janao‘zen yangi shahar deyish mumkin. Shahar 1964 yilda barpo etilgan. 1968 yildan 1993 yilgacha shaharni «Yangi O‘zan» deb atashgan. Kaspiy dengizi bo‘yidagi Mang‘istau viloyati markazi bo‘lgan Janao‘zen neftchilar shahri hisoblanadi. Shahar gerbida ham neft minorasi, yonib turgan gaz va kimyoviy qayta ishlash hududi ekanini anglatuvchi probirka tasvirlangan.
Janao‘zen shahri va unga tutash shaharchalarda 150 ming odam yashaydi. Hududda uchta yirik neft qazib oluvchi zavod bor, lekin aholisining aksar qismi kambag‘allikda yashaydi. Oziq-ovqat narxi qimmat, chunki deyarli hamma narsani boshqa hududlardan olib kelishadi. Shaharda ishsizlik darajasi yuqori, uy-joy masalasi ham muammoli.
Shahar aholisining 98 foizini qozoqlar tashkil etadi. Iqlimi keskin o‘zgaruvchan: yozda 50 daraja issiq bo‘ladi, qish ham ayozli keladi. Mahalliy aholi o‘z hududida joylashgan neftni qazib oluvchi zavodlarda ishlash uchun bir necha yildan buyon xitoyliklar bilan raqobatlashishiga to‘g‘ri kelmoqda.
Shahardagi ijtimoiy-siyosiy holat Qozog‘istonning boshqa tinch hududlaridan keskin farq qiladi. Bu hudud ko‘pchilik qozog‘istonliklarning fikricha, hukumat fuqarolarga nisbatan adolat qilmayotganining ramziga aylangan. Sobiq ittifoq vaqtida ham, Nazarboyev boshqaruvidagi Qozog‘istonda ham shunday bo‘lib kelgan. Ko‘rinib turibdiki, bunday munosabat To‘qayev kelgach ham o‘zgarmagan.
Ijtimoiy talablar ortidan etnik to‘qnashuvlar
1989 yil Janao‘zenda qozoqlar va kavkazliklar o‘rtasida to‘qnashuv sodir bo‘ladi. O‘sha yili hududda qozoqlar ilk marta aholining 50 foizini tashkil etgandi. Ungacha qozoqlar ozchilik bo‘lgan. Keyinroq ijtimoiy hayotni, shahar infratuzilmasini yaxshilashni talab qilgan odamlar norozilik namoyishlari tashkil etadi. Ularda 25-30 ming atrofida odam qatnashadi. Bu o‘sha vaqtda hududda yashagan yoshi katta aholining deyarli yarmi edi.
