Iqtisodiyot bo‘yicha kolumnist, AQShning Jorjtaun universiteti Xalqaro iqtisodiyot fakulteti talabasi Shahzod Yo‘ldoshboyev Kun.uz'ga bergan intervyusida isloh qilinishi belgilangan O‘zbekiston energetika tizimi haqidagi fikrlari bilan o‘rtoqlashdi.
“Subsidiyalar bozor muvozanatini buzadi”
— Subsidiya – davlat budjetidan ajratiladigan mablag‘, uning asosiy vazifasi bozordagi erkin narxni sun’iy ravishda tushirib berish. Siyosatchilar nazdida bu aholiga yordam berish maqsadida amalga oshiriladi, shunda odamlar arzonlashtirilgan narxda qaysidir mahsulotni sotib olishga musharraf bo‘ladi.
Aksariyat iqtisodchilarning fikricha, subsidiyalarning eng katta zarari – bozordagi muvozanatni buzishi. Undan tashqari, iqtisodiy rivojlanishga tahdid soladi va ijtimoiy tengsizlikni chuqurlashtirib boradigan dastur sifatida ko‘riladi.
Hozir O‘zbekistonda xonadonlar uchun 1 kv.soat elektr toki narxi 295 so‘m, bu taxminan 2,6 sentga to‘g‘ri keladi. Dunyo miqyosida bu narx 7 barobar qimmatroq. O‘rtadagi tafovutning oldini olish uchun yalpi ichki mahsulotimizning 6,6 foizini subsidiya uchun ishlatamiz. Solishtirish uchun, ta’limga YaIMning 5,1 foizi, sog‘liqni saqlashga esa 5,3 foizi to‘g‘ri keladi.
Iqtisodiyotdagi eng zararli so‘zlar – “imtiyoz”, “subsidiya” va “preferensiya”. O‘zbekiston iqtisodiyotida esa bu so‘zlar ko‘p ishlatiladi.
Subsidiya barcha uchun baravar bo‘lsa...
— Masalan, ikkita qo‘shni bor. Bittasi o‘rtacha holatda yashaydi. Uyi nisbatan kichkina, mashinasi yo‘q, bitta muzlatkich va televizor ishlatadi. Ikkinchisi boy, uch qavat uyda yashaydi. 4ta televizori va ikkita mashinasi bor. Ularning iqtisodiy holati teng emas. Lekin nominal jihatdan qaraganda, davlat tomonidan boy oilaga ko‘proq yordam ko‘rsatiladi.
Xususan, ikkinchi xonadon elektr tokini 3 barobar ko‘p ishlatadi va qo‘shnisiga qaraganda shuncha ko‘proq miqdorda subsidiyadan foydalanmoqda.
Jahon tajribasida esa pog‘onali hisoblash tizimi amal qiladi. Bizda ham Yunusobod tumanida shunaqa tajriba o‘tkazilgan
